Кикілжіңнен кетіп қалу стилі (уклонения, избегание) туралы қазақша реферат
Кикілжіңнен кетіп қалу стилі деген не?
Кикілжің жағдайындағы мінез-құлықтың кең тараған стильдерінің бірі — кетіп қалу (уклонение, избегание). Бұл тәсіл кикілжің кезінде өз мүддеңізді белсенді қорғаудан да, мәселені шешу үшін бірлескен әрекеттен де бас тартып, қақтығысты тоқтата тұру немесе шешімді кейінге қалдыру арқылы көрінеді.
Бұл стильдің ішкі ұстанымы көбіне мынаған саяды: «Мен бұған қазір араласпаймын».
Қашан қолдануға болады?
Кикілжіңнен кетіп қалу әрдайым «жауапкершіліктен қашу» емес. Кей жағдайларда бұл — жағдайға сай әрі конструктивті реакция. Әсіресе мәселе сіз үшін аса маңызды болмаса, уақыт пен күшті үнемдегіңіз келсе немесе өзіңізді сенімсіз сезінсеңіз, осы тәсіл тиімді болуы мүмкін.
Маңыздылығы төмен болғанда
Нәтижесі сіз үшін шешуші емес болса, қақтығысқа ресурсыңызды жұмсамай, кейінге қалдыру орынды.
Күш-қуат сарқылғанда
Күніңіз ауыр өтіп, талқылау қосымша жағымсыз эмоция әкелетінін сезсеңіз, үзіліс жасау көмектеседі.
Тепе-теңдік болмағанда
Қарсы тараптың беделі жоғары болып, сіздің әсер ету мүмкіндігіңіз төмен болса, уақытша шегіну қауіпсіз таңдау болуы ықтимал.
Ақпарат қажет болғанда
Көмек сұрау, дерек жинау немесе қосымша ақпарат алу үшін уақыт ұту керек кезде қолайлы.
Тағы қандай себептер болады?
- Өзіңіздің қателігіңізді байқап, қарсы тараптың дұрыс екенін мойындаған кезде.
- Кикілжіңдік жағдай тым күрделі болып, шешім көп күш пен уақыт талап еткенде.
- Бұл мәселені шешуде басқа адамдардың мүмкіндігі немесе ықпалы көбірек екенін сезінгенде.
- Дәл сол сәтте мәселені ашық талқылау қауіпті болып, жағдайды одан әрі ушықтыруы мүмкін кезде.
Қалай көрінеді? (Мінез-құлық белгілері)
Кикілжіңнен кетіп қалу стилі көбіне нақты әрекеттер арқылы байқалады: адам тақырыпты өзгертуі мүмкін, бөлмеден шығып кетеді, немесе кикілжіңді «жоятын» әрекеттер жасап, талқылауды басқа уақытқа ысырады. Мұндай жағдайда адам өз мүддесін де, қарсы тараптың мүддесін де қанағаттандыруға ұмтылмайды; жауапкершілікті жанама түрде басқаға қалдырып, мәселені айналып өтуді таңдайды.
Тақырыпты ауыстыру
Әңгіме өзегін басқа мәселеге бұру арқылы шиеленісті бәсеңдету.
Физикалық шегіну
Бөлмеден шығып кету, әңгімені тоқтату, байланыстан уақытша үзіліс алу.
Кейінге қалдыру
«Кейін сөйлесейік» деп, шешім қабылдауды басқа уақытқа ысыру.
Қарапайым мысал: теледидар туралы жағдай
Кикілжіңнен кетіп қалудың жасырын салдарын күнделікті мысалдан көруге болады. Бір адам футбол көргісі келеді, екіншісі сүйікті фильмін көргісі келеді. Екеуі де талқылаудан қашып, үндемей қалса, мәселе шешілмейді.
Егер екеуі де «кетіп қалуды» таңдаса
Ең шеткі нұсқа — теледидарды өшіріп, сөнген экранға қарап отыру. Өмірде, әрине, басқа түрде болуы мүмкін: әрқайсысы өз шаруасымен кетеді немесе үшінші бір бағдарламаны қосады. Бірақ мазмұны өзгермейді — ешқайсысы да қалағанына жетпейді.
Мұндай жағдай бірнеше рет қайталанса, қатысушылардың бойында жағымсыз сезім жиналады: «Ол болмағанда, мен тыныш қана өз бағдарламамды көретін едім…». Уақыт өте келе бастапқыда болмашы көрінген нәрсе принципиалды дауға айналып кетуі мүмкін: біреуі теледидар қосайын десе, екіншісі тіпті қажет болмаса да қарсылық білдіруді әдетке айналдырады.
Қай кезде тиімді, ал қай кезде қауіпті?
Тиімді болуы мүмкін
- Қиын адаммен араласу мәжбүрлі болып, бірақ қарым-қатынасты жалғастыруға мәнді себеп жоқ кезде.
- Қандай шешім қабылдау керегін білмей, дәл қазір шешім қабылдау міндетті емес екенін түсінгенде.
- Ашық талқылау жағдайды ушықтыруы ықтимал болып, уақытша пауза қауіпсіз болғанда.
Қауіпті болуы мүмкін
- Мәселе маңызды бола тұра, оны тұрақты түрде кейінге ысыру жағымсыз эмоцияны жинақтайды.
- Қақтығыс «өздігінен шешіледі» деген үміт ұзаққа созылып, түйін одан сайын күрделенеді.
- Қарым-қатынастағы сенім әлсіреп, кейін кішкентай себептің өзі принципиалды дауға айналуы мүмкін.
Қорытынды
Кикілжіңнен кетіп қалу стилі — кейде орынсыз қақтығыстан сақтайтын, уақыт пен күшті үнемдететін тәсіл. Алайда оны үнемі қолдану мәселені шешпей, керісінше, ішкі реніштің жиналуына әкелуі мүмкін. Егер сіз тақырыпты ауыстырып, назарды басқаға бұрсаңыз да, мақсат — мәселені жоққа шығару емес, қолайлы сәт туған кезде саналы түрде қайта оралып, конструктивті шешім табу.