Теломеразалар әрбір теломералардың G тізбегін ұзартады
Теломеразаның теломерлерді ұзартудағы рөлі
Теломераза әрбір теломердің G-тізбегін ұзартады. Теломеразамен ұзындығы шамамен 450 нуклеотидтен тұратын теломеразалық РНҚ байланысқан. Оның ортаңғы қысқа бөлігі 1,5 теломерлік қайталануға комплементарлы келеді.
Теломеразалық РНҚ: байланысу және матрица қызметі
Теломеразалық РНҚ-ның сол жағындағы триплет (АУЦ) ДНҚ-ның G-тізбегінің шеткі теломерлік жарты қайталануымен байланысу (гибридтену) үшін қолданылады.
Ал қалған гексонуклеотид (ЦЦААУЦ) G-тізбекті 3′-ұшынан ұзарту үшін матрица ретінде қызмет атқарады.
Теломеразаның әрекет механизмі
Теломеразаның қызметінің ерекшелігі — ол қысқа, жаңадан синтезделген тізбекті емес, аналық (матрицалық) ұзын тізбекті ұзартады. Теломераза аналық тізбектің 3′-ұшына бірізділікпен бірнеше ондаған, тіпті жүздеген гексонуклеотидтерді (ГГТТАГ) жалғайды (элонгация, транслокация).
Соның нәтижесінде ұзарған аналық тізбек келесі Оказаки фрагментін синтездеуге матрица болады.
Оказаки фрагментінің синтезі және тізбектің қалпына келуі
- Алдымен аналық тізбектің 3′-ұшында праймаза РНҚ-ұйытқыны синтездейді.
- Содан кейін ДНҚ-полимераза β теломерлік қайталануларға комплементарлы дезоксинуклеотидтерді ұйытқыға жалғайды.
- Фрагменттің өсуі 5′→3′ бағытында жүреді; аяқталуы фрагмент алдыңғы фрагменттің 5′-ұшымен түйіскенде жүзеге асады.
- Синтезделген фрагменттің ДНҚ тізбегіне жалғануын ДНҚ-лигаза қамтамасыз етеді.
- Экзонуклеаза жаңа тізбектегі РНҚ-ұйытқыны алып тастайды.
Нәтижесінде ДНҚ-ның қос тізбегі бастапқы ұзындығына қайта келеді.