Халықты жұмысқа орналастыру
Халық саны және қоныстану құрылымы (2004–2005)
2005 жылдың басында облыс халқы 2 193,6 мың адам болды. Бұл 2004 жылмен салыстырғанда 2% өсім. Өсімнің негізгі бөлігі ауыл халқының артуымен байланысты: облыс тұрғындарының 59,9%-ы немесе 1 312,9 мың адам ауылдық жерде тұрады.
Қалалық тұрғындар саны туралы бастапқы деректе қайшылық бар: 80,7 мың адамның 40,1% болуы математикалық тұрғыдан сәйкес келмейді. Төмендегі көрсеткіштер мәтінде берілген күйінде сақталды.
Туу, өлім және табиғи өсім (1994–2004)
Туу көрсеткіштері
- 1994–2004 жылдары туылғандар саны: 545,8 мың адам.
- Туылғандардың 67,0%-ы (365,9 мың) — ауыл халқына тиесілі.
- Гендерлік құрылым: 48,5% қыз (264,8 мың) және 51,5% ұл (281,0 мың).
- 1994 ж. жалпы туу коэффициенті (1000 адамға): 29,0 → 2004 ж.: 26,9.
- 2004 ж.: 1000 қалалық тұрғынға 26,4, 1000 ауыл тұрғынына 27,2 туу.
- Туу ең жоғары деңгейде қазақ халқы арасында сақталды: 1994–2004 жж. туылғандардың 71,5%-ы (390,3 мың).
Өлім көрсеткіштері және себептері
- 1994–2004 жылдары қайтыс болғандар: 161,7 мың адам.
- Өлім деңгейі: 1000 адамға шаққанда орта есеппен 6,9.
- Қалалық жерде: 77,0 мың (47,6%), ауылдық жерде: 84,8 мың (52,4%).
Сәбилер өлімі
Сәбилердің шетінеу деңгейі төмендеді: бір жасқа дейінгі өлім коэффициенті 1000 туылғанға шаққанда 1994 ж. 27,4-тен 2003 ж. 14,6-ға дейін азайды. 1994–2004 жылдары бір жасқа дейін 11,4 мың сәби қайтыс болды.
Неке, ажырасу және көші-қон (1994–2005)
Неке және ажырасу (1994–2004)
- Тіркелген неке: 152,7 мың. Оның 62,3%-ы (95,2 мың) — ауылдық жерде.
- Ең аз некелесу Арыс қ.ә.: 4,2 мың (2,8%).
- Ең көп некелесу Шымкент қ.ә.: 30,4 мың (19,9%).
- Некелесудің жалпы коэффициенті: 1000 адамға шаққанда 1993 ж. 8,1 → 2004 ж. 7,9.
- Ажырасу: 23,6 мың. Оның 75,8%-ы (17,9 мың) — қалалық жерде.
- Ажырасудың жалпы коэффициенті: 1994 ж. 1,4 → 2004 ж. 0,9 (1000 адамға).
- 1000 некеге шаққан ажырасу: 1993 ж. 173 → 2004 ж. 115.
Көші-қон (1994–2004) және айырма
- Келгендер: 105,5 мың (облыс ішіндегі көші-қон есепке алынбаған).
- Кеткендер: 96,2 мың.
- 1999–2004 жж. көші-қон айырымының абсолюттік ауытқуы: +9 291 адам.
2004 жылы облыста халықтың жалпы өсімі 43,3 мың адам болды.
2005 жылдың 1 жартыжылдығы: жедел деректер
2005 жылдың қаңтар–маусымында ажырасудың ең жоғары деңгейі Шымкент қ.ә.-де (1,9), ең төмені Шардара ауданында (0,3) тіркелді. Некелесу коэффициенті облыс бойынша 7,1-ден 6,7-ге төмендеді, ал Қазығұрт ауданында керісінше 7,3-тен 8,7-ге өсті.
Табыстар: атаулы және нақты көрсеткіштер
Атаулы ақшалай табыс (бағалау бойынша)
Атаулы ақшалай табыс — халықтың ағымдағы тұтынуына, өндірістік қызметтеріне және қорлануға бағытталған (табыс салығын қоса) ақшалай қаражаты. Ол макродеңгейде есептеу әдісімен анықталады және жалдамалы әрі өзін-өзі жұмыспен қамтудан түсетін табыстарды (толық тіркелмеген жұмыспен қамтуды және жасырын жалақыны қоса), сондай-ақ әлеуметтік трансферттерді қамтиды.
Нақты ақшалай табыс — тұтыну бағалары индексіне түзетілген табыс.
Тұтынуға пайдаланылған табыс
Тұтынуға пайдаланылған табыс — ақшалай шығыстар мен үй шаруашылықтарында өндірілген өнімнің тұтыну құны негізінде есептелетін көрсеткіш. Бұл көрсеткіш үй шаруашылықтарының тауар мен қызметті тұтыну мүмкіндігін сипаттайды.
Жұмыспен қамтылу және еңбек нарығы
Негізгі ұғымдар
Экономикалық тұрғыдан белсенді халық (жұмыс күші) — жұмыспен қамтылғандар мен жұмыссыздарды қамтиды. Еңбекке қабілетті жас: 16 жастан бастап, ерлер — 63 жасқа дейін, әйелдер — 58 жасқа дейін.
Жұмыспен қамтылғандар — ақы төленетін жалдамалы қызметкерлер және өзін-өзі жұмыспен қамтығандар. Апта ішінде демалыста немесе ауырып қалған, бірақ ресми жұмыс орны сақталған адам да жұмыспен қамтылған деп есептеледі.
Жұмыссыздар — жұмысы жоқ, белсенді іздейтін және жақын уақытта жұмысқа кірісуге дайын адамдар. Жұмыссыздық деңгейі — жұмыссыздардың экономикалық белсенді халық ішіндегі үлесі.
Экономикалық тұрғыдан енжар халық — жұмыспен қамтылғандар қатарына да, жұмыссыздар қатарына да кірмейтін адамдар.
2005 ж. II тоқсан: іріктеп зерттеу (алдын ала)
Халықты жұмысқа орналастыру (2005 ж. қаңтар–маусым)
2005 жылдың қаңтар–маусымында жұмыспен қамту органдарының көмегімен ауылдық жерден өтініш білдіргендердің 3,8 мыңы немесе 70,8% жұмысқа орналасты.
Жалақы, зейнетақы және күнкөріс минимумы
Жалақы
Жалақы — еңбек күрделілігіне, мөлшеріне және сапасына сәйкес берілетін сыйақы. Нақты жалақы индексі атаулы жалақы индексін тұтыну бағалары индексіне бөлу арқылы анықталады.
Қалалық жерде жыл басынан бергі орташа айлық жалақы 15 844 теңге болды. Ең жоғары өсім Созақ ауданында (17,7%), ең төмені Бәйдібек ауданында (0,2%) байқалды.
Зейнетақы
Зейнетақы — заңнамаға сәйкес тағайындалатын зейнетақы төлемдерінің жиынтығы. Орташа көлем белгіленген төлемдердің жалпы сомасын есепте тұрған зейнеткерлер санына бөлу арқылы есептеледі.
Күнкөрістің ең төмен деңгейі
Күнкөрістің ең төмен деңгейі — ең төмен тұтыну қоржыны құнына тең, бір адамға қажетті ең аз ақшалай табыс. Қоржын азық-түлік және азық-түлік емес тауарлар мен ақылы қызметтерден тұрады; азық-түлік емес бөлігі қазіргі тәсілде қоржын құнының 30%-ы ретінде алынады.
Аудандық бөліністе ең жоғары көрсеткіш Мақтаарал ауданында — 5 473 теңге, ең төмені Ордабасы ауданында — 4 789 теңге. 2005 жылдың маусымында 2004 жылдың маусымымен салыстырғанда күнкөріс минимумы облыс бойынша 16,2%-ға өсті.
Табыстарды бөлудің әркелкілігі және кедейлік
2003–2005 жылдарға арналған Қазақстан Республикасында кедейлікті төмендету бағдарламасында кедейлік әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде сипатталады: адамның қоғам өміріне конституциялық құқықтары мен еркіндіктері шегінде толық қатысу мүмкіндігінен айырылуы және ең алдымен физиологиялық қажеттіліктерін өтеуде қиындық көруі.
Кедейлік деңгейі маусымдылыққа байланысты өзгереді: қыс мезгілінде өсіп, жазда төмендеуі мүмкін. Бұған жаз айларындағы жұмыспен қамтылудың артуы әсер етеді. Кедейлік тәуекелін арттыратын маңызды факторлардың бірі — үй шаруашылығының көлемі: мүшелер саны көбейген сайын табыс аз адамдар үлесі ұлғайып, асырау жүктемесі күшейеді. Іріктеп зерттеу деректері Оңтүстік Қазақстан облысында үй шаруашылықтарының орташа көлемі республика бойынша ең жоғары көрсеткіштердің бірі екенін көрсетеді.
Денсаулық: жұқпалы аурулар динамикасы (2005 ж. қаңтар–маусым)
Ауру-сырқаулық деңгейі алғаш рет диагноз қойылған аурулар санының халықтың орташа жылдық санына қатынасымен анықталып, 100 000-ға көбейтіледі. Облыстық санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасының деректеріне сәйкес, 2005 жылдың қаңтар–маусымында 2004 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда тіркелген инфекциялардың көбі азайды. Алайда вирусты гепатит, АИТВ жұқтырғандар және қышыма бойынша өсім байқалды (тиісінше 19,8%, 9,8%, 10,0%).
Айтарлықтай төмендеген көрсеткіштер
- Паротит: −61,8%
- Тұмау: −59,6%
- Жоғары тыныс алу органдарының асқынған жұқпасы: −5,9%
- Тыныс жолдарының туберкулезі (алғаш рет): −9,3%
- Бруцеллез (алғаш диагноз): −10,2%
- Педикулез: −46,7%, мерез: −15,1%
Есептеу тәсілі туралы қысқаша
Кейбір жұқпалы аурулар бойынша сырқаттану саны амбулаториялық-емханалық мекемелерге белгілі бір диагноздармен жүгінудің жалпы саны арқылы есептеледі. Бұл тәсіл медициналық жүгіну белсенділігіне де тәуелді болуы мүмкін.
Білім беру инфрақұрылымы (2004–2005 оқу жылы)
Негізгі деңгейлер
Мектепке дейінгі мекемелер (жылына кемінде 10 ай жұмыс істейтін) 1–6(7) жас аралығындағы балаларды тәрбиелеу мен оқытуды, денсаулығын қорғауды, сондай-ақ дамуында ауытқуы бар балаларға түзету көмегін ұйымдастырады.
Жалпы білім беретін мектептер — бастауыш, негізгі және орта деңгейлер; гимназиялар, лицейлер, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға арналған мектептер.
Кәсіптік-техникалық мектептер — кәсіптік бастауыш білім бағдарламаларын іске асырып, білікті жұмысшы кадрларын даярлайды. Колледждер — орта кәсіптік білімді мамандар даярлайды.
Нақты көрсеткіштер
2003–2004 оқу жылының басымен салыстырғанда кәсіптік-техникалық мектептерге қабылдау 22,8% артты, ал 2004 жылы даярланған мамандар саны 2003 жылмен салыстырғанда 47,6% көбейді.
Бастапқы мәтін 2004–2005 оқу жылындағы орта кәсіптік білім туралы бөлімде аяқталмай қалғандықтан, осы бөлім тек берілген деректермен шектелді.