Жергілікті өзін - өзі басқару принциптері туралы қазақша реферат
Жергілікті басқарудың жалпы сипаты
Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жергілікті өкілді және жергілікті атқарушы органдардан тұрады. Бұл жүйе мемлекеттің ажырамас бөлігі болып, мемлекеттік қызметтің біртұтас қағидаттарын басшылыққа алады. Демек, жергілікті мемлекеттік басқару мемлекеттік биліктің туындысы болып саналады.
Алайда бұл жергілікті басқару жергілікті ерекшеліктерді мүлде елемейді немесе жергілікті проблемаларды шешпейді дегенді білдірмейді. Қазақстандағы жергілікті мемлекеттік басқару мемлекет тетігінің ерекше буыны ретінде белгілі бір дәрежеде дербестікке ие. Бұл дербестік, ең алдымен, өкілді және атқарушы органдардың ұйымдық құрылымы мен құзыреттілігі арқылы көрініс табады.
Өзін-өзі басқарудың қалыптасу факторлары
Жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру тарихи, этникалық, географиялық және өзге де жағдайларға байланысты объективті және субъективті факторлардың ықпалымен жүзеге асады. Сондықтан әр мемлекетте жергілікті басқаруды ұйымдастырудың және оны заңдық реттеудің әртүрлі тәжірибесі қалыптасқан.
Объективті факторлар
- География және қоныстану ерекшелігі
- Экономикалық әлеует, инфрақұрылым
- Тарихи дамудың кезеңдері
Субъективті факторлар
- Қоғамдық белсенділік және саяси мәдениет
- Басқару дәстүрі, институционалдық тәжірибе
- Жергілікті бастамаларды қолдау деңгейі
Конституциялық негіз және модель
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы жергілікті органдардың жаңа үлгісін бекітіп, оларды жергілікті мемлекеттік басқару және жергілікті өзін-өзі басқару деп бөледі.
Жергілікті мемлекеттік басқару
- 1 Жергілікті өкілді органдар (мәслихаттар)
- 2 Жергілікті атқарушы органдар (әкімдік жүйесі)
Жергілікті өзін-өзі басқару
Белгілі бір әкімшілік-аумақтық бірлік тұрғындарының жергілікті істерді басқару жөніндегі дербес қызметі ретінде қарастырылады және жергілікті мемлекеттік басқарудан бөлек институт ретінде айқындалады.
89-баптағы негізгі тұжырым
Конституцияға сәйкес, Қазақстан Республикасында жергілікті маңызы бар мәселелерді тұрғындардың өзі шешуін қамтамасыз ететін жергілікті өзін-өзі басқару танылады.
Жүзеге асыру тетіктері
Жергілікті өзін-өзі басқару тұрғындардың тікелей сайлау арқылы, сондай-ақ халық тығыз орналасқан аумақтарды қамтитын ауылдық және қалалық жергілікті қауымдастықтарда сайланбалы және өзге де органдар арқылы жүзеге асырылады.
Жергілікті өзін-өзі басқару органдарын ұйымдастыру мен олардың жұмыс тәртібін азаматтар заңда көрсетілген шектерде өздері белгілей алады. Органдардың дербестігі олардың заңмен бекітілген өкілеттіктері шегінде кепілдендіріледі, ал мемлекет жалпы шеңберді ғана айқындайды. Өзге жағдайларда шешімдер жергілікті деңгейде дербес қабылданады.
Неге әр өңірде әртүрлі болуы мүмкін?
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары атауы бойынша ғана емес, сондай-ақ бағыты, нысаны, қызмет тәртібі, қосымша кіріс көздері, әкімдермен және мәслихаттармен өзара байланыс тәсілдері тұрғысынан да әртүрлі болуы ықтимал.
Анықтамалар және аумақтық деңгейлер
Заңнамалық анықтамалар
- Жергілікті өзін-өзі басқару — халықтың тікелей, сондай-ақ мәслихаттар және басқа да органдар арқылы жергілікті маңызы бар мәселелерді өз жауапкершілігімен дербес шешуге бағытталған қызметі.
- Жергілікті өзін-өзі басқару органдары — жергілікті маңызы бар мәселелерді шешу жөніндегі функциялар жүктелген органдар.
Қай деңгейлерде жүзеге асырылады?
Жергілікті өзін-өзі басқару жеке түрде мына аумақтар шегінде жүзеге асырылады: облыс, аудан, қала, қаладағы аудан, ауылдық (селолық) округ, сондай-ақ ауылдық округ құрамына кірмейтін кент пен ауыл (село).
Әкімнің рөлі
Тиісті аумақтың әкімі мемлекеттік басқару функцияларымен қатар, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының функцияларын да жүзеге асырады.
Өзін-өзі басқару органдарының міндеттері
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары қызметін жүзеге асырған кезде төмендегі қағидаттар мен талаптарды ұстануға міндетті:
Құқықтық және мемлекеттік мүдде
- Қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңнамасын сақтау.
- Жалпымемлекеттік ішкі және сыртқы саясатқа, соның ішінде қаржылық және инвестициялық саясатқа қайшы шешімдерге жол бермеу.
- Ұлттық қауіпсіздік мүдделерін сақтау.
Қоғам және ашықтық
- Қоғамдық маңызы бар салаларда белгіленген жалпы мемлекеттік стандарттарды сақтау.
- Қоғамдастық мүшелерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету.
- Жариялылық, ашықтық және қоғамдық пікірді ескеру қағидаттарын ұстану.
- Қоғамдастық мүшелерінің отырыстарға еркін қатысу мүмкіндігін қамтамасыз ету.
- Тұрғындардың жергілікті маңызы бар мәселелерді шешуге қатысуын қамтамасыз ету.
Мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл және жауапкершілік
Мемлекеттік органдар жергілікті өзін-өзі басқаруды қалыптастыру және дамыту үшін қажетті құқықтық, ұйымдастырушылық және өзге де жағдайлар жасайды. Олар әдістемелік және ақпараттық қолдауды қоса алғанда, заңнамалық актілер мен өзге де нормативтік құқықтық актілерге сәйкес халықтың жергілікті өзін-өзі басқару құқығын жүзеге асыруына жәрдемдеседі.
Есептілік қағидаты
Жергілікті өзін-өзі басқару органдары Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жергілікті қоғамдастық халқының алдында жауапты болады.