Сапа көрсеткіштерінің мәні мен қызметі туралы қазақша реферат
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында шығарылатын өнімнің сапасына қойылатын талаптар айтарлықтай күшейді. Бүгінде кез келген кәсіпорынның өміршеңдігі, тауарлар нарығындағы және қызмет көрсету саласындағы орнықты ұстанымы оның бәсекеге қабілеттілік деңгейімен айқындалады.
Бәсекеге қабілеттілік, негізінен, екі факторға тәуелді: баға деңгейі және өнім сапасының деңгейі. Соңғы жылдары сапа факторы бірте-бірте алдыңғы орынға шығып келеді. Еңбек өнімділігін арттыру және ресурстардың барлық түрін үнемдеу тікелей түрде өнім сапасын жақсартуға ықпал етеді.
Өнім сапасының мәні
Өнім сапасы — белгілі бір мұқтаждықты қанағаттандыруға мүмкіндік беретін өнімнің пайдалы қасиеттерінің жиынтығы.
Өнім сапасы тек техникалық немесе тауар тану тұрғысынан ғана емес, сонымен бірге аса маңызды экономикалық санат болып саналады. Экономикалық санат ретінде ол тұтыну құнымен тығыз байланысты: тұтыну құны тауардың жалпы пайдалығын білдірсе, ал өнім сапасы — сол пайдалықтың нақты пайдалану жағдайындағы деңгейде көрінуі.
Сапа деңгейі және көрсеткіштер жүйесі
Өнімнің сапа деңгейі оның сапалық көрсеткіштері жүйесі негізінде анықталады. Бұл деңгейді бағалау үшін әр көрсеткіштің сандық мәнін білу және оны ұқсас өнімдердің көрсеткіштерімен салыстыру қажет.
Негізгі қағида
Сапа көрсеткішін анықтау — көрсеткіштің сандық мәнін дәл және түсінікті түрде белгілеу, кейін оны салыстырмалы талдауға енгізу.
Сапа көрсеткіштерін анықтау әдістері
Практикада өнімнің ерекшелігіне қарай сапа көрсеткіштерін анықтаудың бірнеше әдісі қолданылады:
Өлшеу әдісі
Аспаптар мен приборлар көмегімен өлшеуге негізделеді.
Тіркеу әдісі
Тіркеу және есептеуге сүйенеді. Қауіпсіздік, патенттік-құқықтық талаптар, стандарттау және сәйкестендіру секілді көрсеткіштерді бағалауда қолданылады.
Есептеу әдісі
Сапа көрсеткіштерін анықтауда арнайы математикалық үлгілерді қолдануға негізделеді.
Органолептикалық әдіс
Көру, есту, дәм сезу және түйсіну арқылы бағалауды қамтиды. Нәтиженің дәлдігі бағалаушының біліктілігі мен тәжірибесіне байланысты.
Социологиялық әдіс
Нақты және әлеуетті тұтынушылардың пікірін жинау және талдау арқылы жүзеге асырылады.
Сарапшылық әдіс
Мамандар тобының бағалауына негізделеді (мысалы, дизайнерлер, дегустаторлар және басқа сарапшылар).
Көрсеткіштер жүйесі: жинақтаушы және жеке көрсеткіштер
Өнімнің сапа деңгейін бағалауда көрсеткіштер жүйесі қолданылады. Бұл жүйе жинақтаушы (қорытындылаушы) және жеке көрсеткіштерден тұрады.
Жинақтаушы көрсеткіштер
Жалпы сапаны немесе кәсіпорындағы өнім сапасының деңгейін сипаттайды. Оларға, мысалы, төмендегілер жатады:
- сұрыптылығы
- маркасы
- жүктелімі
- пайдалы заттардың құрамы
- өнімнің әлемдік стандарттарға сәйкестік үлесі
Жеке көрсеткіштер
Жеке көрсеткіштер алуан түрлі болады және әр өнімнің өзіндік ерекшелігіне қарай қалыптасады. Олар белгілі бір қасиетті (қауіпсіздік, сенімділік, ыңғайлылық, функционалдық және т.б.) нақтырақ сипаттауға мүмкіндік береді.
Тәжірибеде ең тиімді нәтиже сапаны бағалаудың бірнеше әдісін қатар қолданғанда және көрсеткіштерді ұқсас өнімдермен жүйелі түрде салыстырғанда алынады.