Қазақша рефераттар

Бала тәрбиесі баршыға ортақ

Мақсат пен идея

Тақырып

Бала тәрбиесі — баршаға ортақ жауапкершілік.

Мақсат

  • Бала тәрбиесінде ата-ананың орны ерекше екенін терең түсіндіру.
  • Ата-ананың өзін «тәрбиеші-ұстаз» ретінде қабылдауына қызығушылық қалыптастыру.
  • Баламен дұрыс тіл табысуға, сөйлеу мәдениетін үздіксіз қолдауға ой салу.

Көрнекілік және ұлағатты сөздер

Тақтаға ұлағатты сөздер жазылған парақшалар, кестелер және қосымша материалдар ілінеді.

«Таяқтау оңай, тәрбиелеу қиын».
«Бала өсіру — балапан ұшыру емес».
«Бала нені білсе жастан, ұядан — өле-өлгенше соны таныр қиядан».

Сауалнама: ата-анаға арналған сұрақтар

Отбасының күнделікті дағдысы мен қарым-қатынасын анықтауға арналған.

  1. 1. Балаңыз балабақшаға барды ма? (Неше жастан?)

  2. 2. Баланы кім тәрбиелейді?

  3. 3. Жанұяда күн тәртібі сақтала ма? (Тұруы, жатуы, тамақтануы, демалуы.)

  4. 4. Балаңыздың қиналатын тұстары бар ма? (Киіну, тамақтану, жуыну, ұйықтау кезінде.)

  5. 5. Балаңыздың сүйіп тыңдайтын ертегісі, әңгімесі, телебағдарламасы немесе сүйікті тағамы бар ма? (Атап көрсетіңіз.)

  6. 6. Балаңыз үй жұмысына көмектесе ме? Күнделікті қандай міндеттері бар?

  7. 7. Жанұяда кімді көбірек тыңдайды? (Бәрін, әкесін, шешесін, ешкімді.)

  8. 8. Бала тәрбиесінде қандай тәсілдерді қолданасыз? (Мадақтау, шара қолдану, сөгу, түсіндіру, талдау.)

  9. 9. Үлкендер тарапынан талап бірдей ме? (Рұқсат беру мен тыйым салу келісімді ме?)

  10. 10. Балаңызға берген уәдені үнемі орындауға тырысасыз ба?

Баяндама: жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері

Халқымыздың сан ғасырлық даналығында «Адамның бақыты — балада» деген ұғым бекер айтылмаған. Біреу бақытты байлықтан іздесе, енді бірі даңқ пен атақтан, мансап пен қызметтен іздейді. Алайда түсінген адамға мұның бәрі өткінші. Нағыз бақытты адамға тәрбиелі ұрпақ сыйлайды.

«Адам ұрпағымен мың жасайды» деген сөз де осыдан. Демек, адам өмірінің мәні — ұрпағы. Сәби дүниеге келген сәттен бастап ата-ана алдында нәзік те күрделі қоғамдық міндет тұрады. Ол — бала тәрбиесі.

Бала тәрбиесіндегі алғашқы ұстаз — ата-ана. Үй ішінен, ата-анадан артық тәрбиеші жоқ. Адамгершілік, бауырмалдық, татулық, қайырымдылық, әдептілік, инабаттылық сияқты қасиеттер балаға құр сөзбен емес, үлкендердің іс-әрекеті мен үлгісі арқылы сіңеді. «Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер» деген нақыл осыны меңзейді.

Бала кішкентайынан-ақ көп нәрсеге қызығып, үлкендерге көмектескісі келеді. Кейбір ата-ана «жұмысымды бөгейсің» деп ұрысып жібереді. Бұл — қате. Керісінше, баланың шамасы келетін істеріне жағдай жасап, үйретіп, сабырмен соңына дейін орындатуға дағдыландыру қажет. Осылайша еңбекке деген ықыласы оянып, тиянақтылық қалыптасады.

Баланың жақсы ісін мадақтап, қателігін жұмсақ түрде түсіндіріп отырған жөн. Орынсыз ұрысу, зеку, сұрағына дөрекі жауап беру немесе әділ талап қоя алмау ата-ананың беделін түсіреді.

Ата-ана — бала тәрбиесіндегі басты тұлға. Сондықтан әке де, шеше де баласының жан дүниесіне үңіліп, мінез-құлқындағы ерекшеліктерді түсінуге тырысқаны дұрыс. Баламен сөйлескенде оның пікірін де ескеріп отыру маңызды.

Кейде ата-аналар: «Екеуміз де жұмыстамыз, кешкісін үй шаруасынан қол тимейді, баламен сөйлесуге уақыт жоқ» дейді. Бұл дұрыс емес. Арнайы уақыт бөлу міндет емес: үй шаруасын бірге істеп жүріп-ақ әңгімелесуге, ой бөлісуге болады.

Жанұядағы жанжал, бала көзінше біреуді сөгу, өсек айту, ауыр сөздер қолдану — баланың психологиясына кері әсер етеді. Үлкендер әдептілік үлгісін көрсетуі керек. Арақ пен темекінің зиянын біле тұра, баланың көзінше қолдану — ертең балаға оны түсіндіруді қиындатады.

Отбасының берекесі бұзылған, маскүнемдікке салынған немесе моральдық тұрғыдан азғындаған ортада бала айқай-шу мен ұрыс-керісті қалыпты нәрсе деп қабылдап, теріс мінезге тез бой алдырады. Егер бала мүлде теріс жолға түссе, «бәйтеректің бір бұтағы қисық өсті» дейтін жағдайға жетелейді. Бақытсыз қыз, бұзақы ұл көбіне осындай ортадан шығатыны өкінішті.

Бұзақылықтың басы көбіне бос жүруден басталады. Кейде сабақты қалдыруға әртүрлі сылтауды үлкендер өздері үйретіп қояды. Сол арқылы байқамай өтірік айтуға да дағдыландырады. «Жас шыбықты қалай қисайтсаң, солай өседі» деген сөз осыған дәл келеді.

«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» — ата-ана тәрбиесінің бала өміріне қалдыратын ізі зор. Баланың бойына жақсы қасиеттер дарыту, ортасын (достарын) қадағалау, қабілетін дамыту, сапалы білім алуына жағдай жасау — ата-ананың басты парызы.

Бала тәрбиесінде «ұсақ-түйек» болмайды. Бала — әр жанұяның бақыты. Ендеше, өз бақытымызды бағалай білейік.

Жиналыс барысы

Ата-аналар үш топқа бөлініп отырады. Мақсат — пікір алмасу, ортақ мәселелерді талқылау және нақты ұсыныстарға келу.

Кіріспе сөз (мұғалім)

Құрметті ата-аналар мен қонақтар! «Алғашқы ұстаз — ата-ана» атты жиналысымызға қош келдіңіздер. Бүгінгі мақсатымыз — отбасындағы бала тәрбиесін дұрыс жолға қою, білімге деген ынтасын арттыру. Сонымен бірге, шешімі табылмай жүрген мәселелер болса, ортаға салып, бірлесе талқылайық.

I–II бөлім

  • I. Баяндама: «Жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері» (1-сынып жетекшісі Шәниева Б.К.).
  • II. Пікір алмасу, сұрақ-жауап, нақты жағдайларды талдау.

Пікірталасқа арналған сұрақтар

А) Бала тәрбиесінде кемшілік бар екенін мойындайсыз ба?

Ә) Балаңызға үлгі болатындай қандай жақсы қасиеттеріңіз бар?

Б) Келешекте балаңыз қандай адам болғанын қалайсыз?

III. Ассоциация: «Өнегелі отбасы»

Әр топ «Өнегелі отбасы» ұғымын өз түсінігі бойынша сипаттап, бір мүшесі қорғайды.

I топ

Ата-ана өз еңбегімен, өмірге саналы көзқарасымен, жақсы қасиеттерімен және сыйластықпен ғұмыр кешсе — баласына өнеге болады.

Нукенова З.

II топ

Ата-ана білімді, тәрбиелі, жауапкершілігі жоғары болса — өз баласына шынайы үлгі бола алады.

Таласпаева Г.Қ.

III топ

Ата-ана баласына тұрақты қолдау көрсетіп, істерін қадағалап, бағыт беріп отырса — өнегелі отбасы қалыптасады.

Қажрахимова Р.Х.

IV. Педагогикалық ойын: «Мақтау vs Ұрсу»

2 минут ішінде кесте толтырылады. Қай тараптағы сөздер көп? Неге?

Мақтау

  • Көңіл күйді көтереді.
  • Өзіне деген сенімді арттырады.

Ұрсу

  • Жиі қайталанса, бала тұйықталып қалуы мүмкін.
  • Қатыгездік пен кекшілдікке итермелеуі ықтимал.

V. Педагогикалық ойын: «Кім мәреге бірінші жетеді?»

Жағдай: балаңыз сізді бір ісімен қатты қуантты. Сіз не айтасыз, қалай қолдайсыз? Әр топтан бір адам шығып, мадақтау сөздерін ұсынады.

Тамаша! Жарайсың, құлыным! Өте жақсы! Мақтанышым менің! Сенсіз мен не істер едім?

VI. Сөйлемді аяқтау: «Ой-өрісіңді тексер»

I топ

  • Егер баланы үнемі сынап отырса — оқуға құлқы төмендейді.
  • Егер балаға үнемі күлсе — тұйық болып өседі.
  • Егер баланы үнемі қолдап отырса — білімге ынтасы артады.

II топ

  • Егер баланы қолдап отырса — өзіне сенімді болады.
  • Егер бала төзімділікте өссе — адал болып жетіледі.
  • Егер бала қауіпсіз ортада өссе — адамға сеніммен қарайды.

III топ

  • Егер бала кекшілдікте өссе — қатыгез болып өседі.
  • Егер бала адалдықта өссе — әділ болып жетіледі.
  • Егер бала түсіністік пен сүйіспеншілікте өссе — әлемнен махаббат табуды үйренеді.

VII. «Сіз қандай ата-анасыз?» тесті

Психологпен бірге өзін-өзі тексеру. Жинаған ұпайды ата-ана өзі санайды.

1) Балаңыз мектептен кейін кейде көзі көгеріп, кейде киімі жыртылып келеді.

  • A) Не болғанын сұрап, көмектесесіз: киімін жөндеп, қажет болса компресс қоясыз.
  • Ә) Көмектесесіз, аздап ескертесіз: бір күні осы қылықтары үшін қиындыққа ұрынуы мүмкін екенін айтасыз.
  • Б) Елемейсіз: бәрін өзі істесін дейсіз.

2) Балаңыздың достары бар, бірақ олардың тәртібі нашар.

  • A) Ол балалардың ата-аналарымен сөйлесесіз.
  • Ә) Балаларды үйге шақырып, оң әсер етуге тырысасыз.
  • Б) Балаңызға достарының кемшілігін түсіндіріп, олардың үлгі бола алмайтынын айтасыз.

3) Балаңыз ойнағанды жақсы көреді, бірақ жеңілгенді ұнатпайды.

  • A) Еш әрекет етпейсіз: жеңіліске өзі үйренсін дейсіз.
  • Ә) Жеңілісін мойындап үйренгенше, онымен ойнаудан бас тартасыз.
  • Б) Жеңілісті қабылдауға үйрететін жағдайды әдейі ұйымдастырасыз.

4) Балаңыз күні бойы ойнауға дайын, кешке ұйықтағысы келмейді.

  • A) Ұйқының қаншалық маңызды екенін түсіндіресіз.
  • Ә) Қай уақытта жатса да рұқсат етесіз, бірақ таңертең уақытында тұрғызасыз.
  • Б) Белгіленген уақытта төсекке жатқызып, жалғыз қалдырасыз.

5) Балаңыз күні бойы теледидар көргісі келеді.

  • A) Балаларға арналған бағдарлама аяқталған соң, оны ұйықтатып, өзі ұйықтағаннан кейін ғана теледидар қосасыз.
  • Ә) Нені көруге болатынын және нені көруге болмайтынын түсіндіресіз.
  • Б) Балаңыз үшін кейбір бағдарламаларды өзіңіз іріктеп бересіз.

6) Балаңыз үлкендердің әңгімесіне жиі араласады.

  • A) Бұл әдеттің жағымсыз екенін түсіндіресіз.
  • Ә) Тыңдамағаны үшін жазалайсыз.

7) Балаңыз жасы кіші болса да «ғашық» болып қалады.

  • A) Еш араласпайсыз, сол күйінде қалдырасыз.
  • Ә) «Балалық махаббатқа» жол бермейсіз.
  • Б) Махаббаттың мәнін және қарым-қатынастың қандай болуы керектігін түсіндіресіз.

8) Басқа балалар балаңызды ұрады, келемеждейді.

  • A) Есесін қайтаруға үйретесіз.
  • Ә) Сол балалардың ата-аналарымен сөйлесесіз.
  • Б) Балаңызды олармен араластырмау үшін қолдан келгеннің бәрін жасайсыз.

9) Балаңыз қатал, аяушылықты білмейді, басқа балаларға қол жұмсайды.

  • A) Өзiне де дәл сондай жағдай туғызасыз (аяушылық білдірмейсіз).
  • Ә) Бұрынғыдан көбірек көңіл бөліп, қарым-қатынасты күшейтесіз.
  • Б) Зорлық-зомбылықты насихаттайтын фильмдерді көруге тыйым саласыз.