Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру туралы қазақша реферат
Құқықтық шолу
Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру (экстрадиция): Қазақстан құқықындағы негіздер мен халықаралық келісімдер
Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру мәселелері Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 8-бабымен реттеледі. Бұл норма ұлттық құқық пен халықаралық міндеттемелердің түйісетін тұсын айқындап, қандай жағдайда адамды басқа мемлекетке беру мүмкін екенін нақтылайды.
ҚР азаматтары
Қазақстан Республикасының азаматтары басқа мемлекеттің аумағында қылмыс жасаған күннің өзінде, егер халықаралық шартта өзгеше белгіленбесе, сол мемлекетке ұстап берілмейді.
Шетелдіктер және азаматтығы жоқ тұлғалар
Қазақстан Республикасының шегінен тыс жерде қылмыс жасаған әрі ҚР аумағында жүрген шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар халықаралық шартқа сәйкес қылмыстық жауаптылыққа тарту немесе жазасын өтеу үшін шет мемлекетке ұстап берілуі мүмкін.
ТМД шеңберіндегі тәртіп: Минск конвенциясы
ТМД аумағында қылмыс жасаған адамды ұстап беру немесе қылмыстық қудалауды жүргізу мәселелері 1993 жылғы 22 қаңтардағы Азаматтық, отбасылық және қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсету және құқықтық қатынастар туралы Минск конвенциясымен реттеледі.
56-бап: өзара міндеттеме
Конвенцияның 56-бабына сәйкес, қылмыстық жауаптылыққа тарту немесе үкімді орындауды қамтамасыз ету үшін Конвенцияға қатысушы мемлекеттер өзара сұрау салулар бойынша өз аумағында жүрген адамдарды ұстап беруге міндеттенеді.
Ұстап берудің шекті өлшемдері
- Әрекет екі тараптың заңдары бойынша да жазаланатын болуы тиіс.
- Әдетте, кемінде 1 жыл бас бостандығынан айыру немесе одан да ауыр жаза көзделуі қажет.
Үкімді орындауға байланысты жағдай
Егер ұстап беру үкімді орындауды іске асыруға байланысты болса, сот тағайындаған бас бостандығынан айыру мерзімі, әдетте, 6 айдан кем болмауы немесе одан ауыр жаза көзделуі тиіс.
Ұстап беруден бас тарту және 72-бап
Егер қылмыскер сұрау салынған мемлекеттің азаматы болса, ұстап беруден бас тартылуы мүмкін. Мұндай жағдайда Конвенцияның 72-бабына сәйкес, қатысушы мемлекеттер сұрау салушы тараптың аумағында қылмыс жасаған өз азаматтарына қатысты қылмыстық қудалауды өз заңдары бойынша жүзеге асырады.
Қазақстан–Моңғолия келісімі (1994)
1994 жылғы 12 шілдеде Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі Қазақстан Республикасы мен Моңғолия арасындағы қылмыстық жауаптылыққа тарту немесе үкімді орындауды іске асыру үшін қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру туралы келісімді бекітті.
Қосарланған қылмыстылық қағидасы
Келісім бойынша ұстап беру, егер екі тараптың да заңнамасында әрекет қылмыс деп танылса, жүзеге асырылады.
«Ерекше шарт» (specialty)
Сұрау салынған тараптың келісімінсіз, ұстап берілген адамды ұстап беруге негіз болған қылмыстан өзге қылмыс үшін қылмыстық жауаптылыққа тартуға немесе жазалауға жол берілмейді.
Өтінішті қарау мерзімі және мазмұны
Жауап беру мерзімі
Ұстап беру мәселесін шешу барысы туралы жауап ұстап беру жөніндегі өтініш алынған сәттен бастап, әдетте, 15 күннің ішінде берілуі тиіс.
Өтініште көрсетілуі тиіс деректер
- Сұрау салушы мекеменің атауы және оны сәйкестендіруге жеткілікті мәліметтер.
- Әрекеттің қылмысқа жататынын негіздейтін сұрау салушы тарап заңының тиісті мәтіні.
- Қылмыскердің жеке басын сипаттайтын мәліметтер (жеке деректер, тану белгілері және өзге маңызды ақпарат).
- Келтірілген материалдық залалдың мөлшері туралы мәліметтер (егер қолданылса).
Қорытынды
Қылмыс жасаған адамдарды ұстап беру институты Қазақстанда ұлттық құқық нормаларына және халықаралық шарттарға сүйенеді. Негізгі қағида — ҚР азаматтарын ұстап бермеу, ал шетелдіктер мен азаматтығы жоқ тұлғаларға қатысты шешім халықаралық келісімдермен айқындалады. ТМД аясындағы Мінск конвенциясы және Қазақстан–Моңғолия келісімі рәсімнің шарттарын, шектерін және өтініштің мазмұнына қойылатын талаптарды нақтылайды.
Нормативтік негіз
- ҚР Қылмыстық кодексі: 8-бап
- Минск конвенциясы (1993): 56, 72-баптар
- Қазақстан–Моңғолия келісімі (1994)
Оқуға ыңғайлы қысқаша ереже
Ұстап беру — мемлекетаралық рәсім. Ол әрдайым халықаралық шарттарға, қылмыстың екі елде де қылмыс болып танылуына, сондай-ақ жаза шектеріне және азаматтық мәртебеге қатысты талаптарға тәуелді.