Қазақша рефераттар

Өндірістік тәуекел

Нарық жағдайындағы кәсіпкерлік тәуекелдің мәні

Нарық жағдайында тәуекел — кәсіпкерліктің шешуші элементі. Кәсіпкерлік қызметте белгісіздік, күтпегендік, сенімсіздік және болжамның дәл келмеуі жоспарланған нәтижеге жетуге кедергі келтіруі мүмкін.

Құқықтық негіз: кәсіпкерлік туралы заңнамаға сәйкес, кәсіпкерлік қызмет өз тәуекелділігіне және кәсіпорынның ұйымдық-құқықтық нысаны шегіндегі мүліктік жауапкершілігіне сүйенеді.

Тәуекелді бәсеңдету әдістері

Тәуекелді толық жою мүмкін емес, алайда оны басқару арқылы ықтимал зиянды азайтуға болады. Нарық жағдайында тәуекелділікті төмендетудің кең тараған тәсілдері төмендегідей:

  • Жобаға тәжірибелі кеңесшілер мен мамандарды тарту.

  • Жобалау алдындағы ықтимал қиындықтарды алдын ала айқындау.

  • Өндірілетін өнімге сұранысты болжау және нарықты зерттеу.

  • Тәуекелді жобаға қатысушылар арасында өзара бөлісу.

  • Сақтандыру құралдарын қолдану.

  • Болжанбайтын шығындарды жабуға арналған қаржылық резерв қалыптастыру.

Тәуекел, әдетте, жұмыс тапсырушы мен жұмысты орындаушы арасында міндеттемелер мен жауапкершілікке қарай бөлінеді. Бұл бөлу механизмі келісімшарттағы талаптар арқылы нақтыланады.

Кәсіпкерлік тәуекелдің негізгі түрлері

Кәсіпкерлік ортада тәуекел әртүрлі бағытта көрінеді. Төменде жиі кездесетін түрлері берілген.

Өндірістік тәуекел

Өнімді өндіру және өткізумен байланысты. Негізгі факторлар: жоспарланған өндіріс көлемінің өзгеруі, өткізу қарқынының баяулауы, материалдық және еңбек шығындарының артық жұмсалуы. Сондай-ақ нарықтық бағаның төмендеуі, ақау (брак), рекламация сияқты себептер тікелей әсер етеді.

Коммерциялық тәуекел

Кәсіпкердің сатып алған тауарын нарықта өткізуде туындайды. Коммерциялық келісімдерде бағаның төмендеу ықтималдығы және тауарды өткізу кезінде пайда болатын қосымша шығындар ескерілуі тиіс.

Қаржылық тәуекел

Қаржылық операциялар мен келісімдер барысында кездеседі. Мысалы, тараптардың бірінің төлем қабілетінің төмендеуінен немесе міндеттемелерін уақытында орындамауынан туындауы мүмкін.

Инвестициялық тәуекел

Кәсіпорын активтерінің және сатып алынған құнды қағаздардың құнсыздану ықтималдығымен байланысты.

Нарықтық тәуекел

Ұлттық валютаға қатысты проценттік мөлшерлеменің өзгеруі немесе сыртқы экономикалық серіктестер валютасының айырбас бағамының ауытқуымен байланысты.

Тәуекелді талдау: мақсат және кезеңдер

Жобаны іске асыру үшін әлеуетті серіктестерді кеңірек тарту мақсатында тәуекел талдауы жүргізіледі. Талдау тәуекелдің табиғатын түсінуге, ықтимал салдарды бағалауға және басқару шараларын таңдауға көмектеседі.

Тәуекелді талдаудың үлгілік схемасы

  1. 1 Нақты тәуекел түрлеріне әсер ететін ішкі және сыртқы факторларды анықтау.
  2. 2 Анықталған факторларды талдау және ықпал ету дәрежесін бағалау.
  3. 3 Тәуекелді қаржылық тұрғыдан екі тәсілмен бағалау: а) қаржылық тұрақтылықты және жалпы дәулеттілікті анықтау; б) жұмсалатын қаражаттың экономикалық тиімділігін есептеу.
  4. 4 Тәуекелдің болжамды (жорамал) деңгейін анықтау.
  5. 5 Жекелеген операциялар бойынша тәуекел деңгейін салыстыра талдау.
  6. 6 Тәуекелді бәсеңдетуге арналған нақты шаралар жоспарын әзірлеу.

Тәуекел салдарынан туындайтын зиян түрлері

Тәуекелді басқарудың маңызды бөлігі — ықтимал зиян түрлерін алдын ала айқындау. Бұл жоспарлау кезінде шығындарды дұрыс есептеуге және қорғаныс шараларын таңдауға мүмкіндік береді.

Материалдық зиян

Жобада қаралмаған өндірістік шығындар немесе материалдық объектілерді, өнімді, материалды, шикізатты тікелей жоғалту.

Еңбек зияны

Кездейсоқ немесе болжанбайтын себептерден жұмыс уақытының жоғалуы.

Қаржылық зиян

Тікелей ақшалай шығындар: төлемдер, айыппұлдар, мерзімі өткен несиелер бойынша төлемдер, қосымша салықтар және басқа да міндетті шығыстар.

Уақыт шығыны

Кәсіпкерлік жоба жоспарланған мерзімнен кешіккен жағдайда туындайтын жанама шығындар мен мүмкіндіктердің жоғалуы.

Арнайы зиян түрлері

Адам денсаулығына немесе өміріне қауіп төндіретін, қоршаған ортаға зиян келтіретін, сондай-ақ кәсіпкердің беделіне нұқсан келтіретін жағдайлардан туындайтын шығындар.

Саяси факторлармен байланысты тәуекелдер

Тәуекел деңгейіне саяси және институционалдық орта да әсер етеді. Олардың қатарына іскерлік белсенділіктің бәсеңдеуі, еңбек және орындау тәртібінің әлсіреуі, төлемдер мен өзара есеп айырысудың бұзылуы, салық мөлшерлемелерінің тұрақсыздығы сияқты факторлар жатады.