Салық салынатын айналым
Қосылған құн салығы (ҚҚС) туралы
Қосылған құн салығы (ҚҚС) — өндіріс процесінде және тауарлардың (жұмыстардың, қызметтердің) айналысы барысында қалыптасатын қосылған құнға байланысты, сату айналымына салынатын және бюджетке аударылатын жанама салық. Сондай-ақ Қазақстан Республикасының аумағына тауарларды импорттау кезінде де ҚҚС төленеді.
Маңызды: Бюджетке төленуге тиіс ҚҚС, әдетте, сатылған тауарлар бойынша есептелген ҚҚС пен алынған тауарлар бойынша төленуге тиіс ҚҚС (зачет) арасындағы айырма ретінде анықталады.
Салық салу объектілері
ҚҚС бойынша салық салу объектілері:
- Салық салынатын айналым — Қазақстан Республикасы аумағында тауарды (жұмысты, қызметті) сату бойынша жасалған айналым.
- Салық салынатын импорт — Қазақстан Республикасының аумағына әкелінетін (импортталатын) тауарлар.
Еңбекақы заттай түрде төленген жағдайда қызметкерге берілетін тауарлардың құнына да ҚҚС есептелуі мүмкін. Салықтан босатылған тауарларды қоспағанда, импортталатын тауарларға ҚҚС салынады.
ҚҚС төлеушілер
ҚҚС бойынша есепте тұрған немесе есепте тұруға міндетті кәсіпкерлер, сондай-ақ заңды тұлғалар ҚҚС төлеушілер болып табылады. Бұған қоса, Қазақстан Республикасының кеден заңнамасына сәйкес тауар әкелуші (импорттаушы) тұлғалар да ҚҚС төлеушілер қатарына жатады.
Мөлшерлемелер
Қазақстан Республикасы аумағында сату кезінде (ҚҚС-тан босатылған айналымды қоспағанда).
Халықаралық шарттарға сәйкес экспортқа нөлдік мөлшерлеме қолданылуы мүмкін (ерекшеліктерімен).
Қазақстан Республикасының қатысуымен жасалған халықаралық шарттарда көзделген тәртіппен, түсті және қара металл сынығын қоспағанда, тауарлар экспортына нөлдік мөлшерлеме қолданылуы мүмкін.
Бюджетке төленетін ҚҚС қалай есептеледі
Яғни төленетін сома салық салынатын айналым бойынша есептелген ҚҚС пен зачетқа жатқызылатын ҚҚС айырмасы ретінде анықталады.
Салық кезеңі және төлеу тәртібі
| Бөлім | Негізгі ереже |
|---|---|
| Салық кезеңі | Негізгісі — календарлық ай. Егер ай сайын төленетін ҚҚС сомасы 100 АЕК-тен аспаса, төлеу кезеңі тоқсан сайын болуы мүмкін. Ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілер үшін төлеу кезеңі салықтық жыл болып танылуы мүмкін. |
| Импорт | Салық салынатын импорт бойынша ҚҚС 16% мөлшерлемемен есептеледі. Салық базасы кеден заңнамасына сәйкес анықталады және кедендік құн ескеріледі. |
Салық салынатын айналымды анықтау
Салық салынатын айналым — ҚҚС төлеушінің тауарды (жұмысты, қызметті) сатуынан туындайтын айналым. Алайда Салық кодексіне сәйкес босатылған операциялар, сондай-ақ сату орны Қазақстан Республикасы болып табылмайтын жағдайлар, әдетте, салық салынатын айналымға енгізілмейді.
Салық салынатын айналым көлемі, ҚҚС сомасын қоспай, тарифке және тараптардың мәмілесі бойынша белгіленген бағаға сүйене отырып, сатылатын тауардың (жұмыстың, қызметтің) құны негізінде айқындалады.
Сату орны (орнықтыру қағидалары)
ҚҚС-ты дұрыс қолдану үшін тауардың, жұмыстың немесе қызметтің сату орны маңызды. Жалпы ережелер төмендегідей:
Тауар бойынша
- Тауарды тиеу орны (жеткізуші, алушы немесе үшінші тұлға тиеген жағдайда).
- Алушыға тауарды беру орны.
Жұмыс пен қызмет бойынша
- Қозғалмайтын мүліктің тұрған жері (жұмыс/қызмет осы мүлікпен байланысты болса).
- Жұмыс пен қызметтің нақты жүзеге асқан жері (қозғалатын мүлікпен байланысты болса).
- Қызмет көрсетілген нақты орын (мәдениет, өнер, білім, спорт сияқты салаларда).
- Сатып алушының кәсіпкерлік қызмет орны (байланыс, кеңес беру, аудит, инжиниринг, бухгалтерлік қызмет, туризмді ұйымдастыру және т.б.).
Зачетқа жатқызу және есеп жүргізу тәсілдері
Тауарды (жұмысты, қызметті) алушы бюджетке төленетін ҚҚС сомасын анықтау кезінде, белгіленген тәртіппен ҚҚС сомасын зачетқа жатқызуға құқылы. Зачетқа жатқызылатын айналымды есептеу үшін ҚҚС төлеуші екі тәсілдің бірін таңдай алады:
Пропорционалды әдіс
Кіріс ҚҚС жалпы айналымдағы салық салынатын бөліктің үлес салмағына қарай айқындалады және сол деңгейде зачетқа жатқызылады. Бағалы қағаздармен операциялар кезінде сату айналымына өсім (кіріс) қосылуы мүмкін.
Бөлек есептеу әдісі
Салық төлеуші шығыс ҚҚС пен алынған тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша ҚҚС-ты жеке есептейді. Бұл салық салынбайтын айналымның үлесін және сомасын нақтылауға көмектеседі.
Резидент еместерден алынатын жұмыстар мен қызметтер
Резидент еместерден алынған жұмыстар мен қызметтерді жеткізуші тұлға ҚҚС төлеуші болмауы мүмкін. Алайда егер мұндай жұмыс немесе қызметтің сату орны Қазақстан Республикасы болып танылса, ол ҚҚС салуға жатады.
Шот-фактура ұсыну міндеті
ҚҚС бойынша есепте тұрған салық төлеуші тауарларды тиеуді, жұмыстарды атқаруды немесе қызмет көрсетуді жүзеге асырған кезде, осы тауарларды (жұмыстарды, қызметтерді) қабылдап алатын тұлғаға салық шот-фактурасын ұсынуға міндетті.