АҚШ мемлекетінің жеке кәсіпкерлігі
Кіріспе
Жеке кәсіпкерлік: ұғымы, түрлері және Қазақстандағы даму контексті
Бұл семестрлік жұмыста жеке кәсіпкерліктің мәні, оның атқаратын қызметтері, мазмұны мен түрлері, сондай-ақ Қазақстан Республикасындағы орны, өзекті мәселелері және оларды шешу жолдары қарастырылады. Сонымен бірге ҚР мен АҚШ-тағы жеке кәсіпкерлік тәжірибелері салыстырмалы түрде талданады.
Негізгі акцент
Жеке кәсіпкерлік — экономиканың серпінді бөлігі: жұмыспен қамтуды қолдайды, халықтың әл-ауқатына ықпал етеді және нарықтық бәсекені күшейтеді.
Жеке кәсіпкер деген кім?
Жеке кәсіпкер — заңды тұлға құрмай және заңды тұлғаның қатысуынсыз кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын жеке тұлға.
Дербес кәсіпкерлік
Бір азаматтың өзіне тиесілі мүлікке меншік құқығына (немесе мүлікті пайдалану мен билеудің өзге құқықтарына) сүйене отырып жүргізетін қызметі.
Біріккен кәсіпкерлік
Бірнеше азаматтың ортақ меншік (немесе ортақ құқық) негізінде бірігіп мүлікті пайдалану және билеу арқылы жүзеге асыратын кәсіпкерлігі.
Жеке кәсіпкерлік, әдетте, мүліктік жауапкершілік қағидатына негізделеді.
Салық салу және есеп жүргізу ерекшеліктері
Жеке кәсіпкер заңды тұлғалармен салыстырғанда кейбір жағдайларда салықты төмен мөлшерде төлей алады. Сонымен қатар кәсіпкер өзі үшін және (қажет болса) қатысушылар үшін жинақтаушы зейнетақы қорына төлемдерді уақтылы аударып отыруы тиіс.
Салық режимдері (мәтіндегі деректер бойынша)
Патент
Кіріс 3% мөлшеріндегі табысқа негізделеді.
Жеңілдетілген декларация
Кіріс мөлшеріне қарай 3–7% аралығында сараланады.
Бухгалтерлік есеп тұрғысынан, патент немесе жеңілдетілген декларацияны қолданатын жеке кәсіпкер үшін есеп жүргізу заңды тұлғаларға қарағанда жеңілірек болуы мүмкін. Патент негізіндегі режимде есеп жүргізу талаптары айтарлықтай қысқарады, бұл кәсіпкерге бухгалтер жалдамай-ақ есепті өз бетінше жүргізуге мүмкіндік береді. Жеңілдетілген декларацияны заңды тұлғалар да қолдана алады, бірақ тәжірибеде жиі бухгалтерлік қолдауды қажет етеді.
Маңызды шектеу: жеке кәсіпкер заңды тұлғаға қайта құрылу тәртібімен ауыса алмайды (мысалы, ЖШС-ға «қайта құрылу» ретінде). Мұндай жағдайда әдетте жаңа ұйымдық-құқықтық нысанды бөлек тіркеу қажет болады.
Қазақстандағы құқықтық қолдау және мемлекеттік саясат
Қазақстанда кәсіпкерлікті дамытуға айтарлықтай көңіл бөлініп, бірқатар заңдар мен нормативтік актілер қабылданды. Солардың алғашқыларының бірі — «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау туралы» заң (1992 жылғы 4 шілде). Бұл құжатта кәсіпкерлікті мемлекеттік қорғау мен қолдаудың мәні, мазмұны, мақсаттары және негізгі бағыттары айқындалған.
Мемлекеттік қорғау және қолдау нені білдіреді?
Кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау — кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық жағдай қалыптастыру, сондай-ақ елде жаңа экономикалық құрылымдардың орнығуына ықпал ету.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев кәсіпкерлікке, әсіресе шағын бизнеске қолдау көрсету мәселесіне ерекше мән бергені атап өтіледі. Шағын кәсіпкерлікті дамытуды күшейту және жандандыру жөніндегі шаралар туралы Жарлықта құқықтық және қаржы-материалдық базаны жетілдіру, өңірлерде азаматтарды шағын бизнеске тартуға қолайлы жағдай жасау қажеттігі көрсетіледі. Бұл бағыт ұлттық экономиканың стратегиялық маңызды секторы ретінде қарастырылады.
Сонымен қатар мәтінде қабылданған шаралардың нақты орындалуы жеткіліксіз екені, ал жеке кәсіпкерлікті қолдауға бөлінетін қаржы көлемі мардымсыз екені атап көрсетіледі.
Мақсаты, міндеттері және өзектілігі
Мақсаты
- Кәсіпкерліктің мәнін, мазмұнын және түрлерін талдау.
- ҚР және АҚШ-тағы жеке кәсіпкерлікті салыстырып, ұқсастықтары мен айырмашылықтарын көрсету.
- ҚР-дағы жеке кәсіпкерліктің мәселелерін қарастырып, шешу жолдарын ұсыну.
Міндеттері
- Меншіктің қорғалуына мемлекеттік кепілдік беру және нарық қатысушыларына тең құқық пен экономикалық еркіндік қамтамасыз ету.
- Шаруашылық жүргізуді нарықтық бәсеке тәртібіне көшіру.
- Нарыққа қажетті инфрақұрылымды қалыптастыру.
- Пайда көзіне, несиеге және ақпаратқа ашық әрі еркін қол жеткізу қағидаттарын дамыту.
- Кәсіпкерлікке кедергі келтіретін нормаларды алып тастап, қажетті жаңа құқықтық нормаларды қабылдау.
Өзектілігі
Жеке кәсіпкерлік (және кәсіпкерліктің өзге түрлері) қарқынды дамыған жағдайда, бұл мемлекет экономикасына оң ықпал етеді. Ол жұмыспен қамтуды кеңейтуге және халықтың әл-ауқатын арттыруға көмектеседі. Сондықтан жеке кәсіпкерлікті дамыту мәселесі қазіргі кезеңде өзекті бағыттардың бірі болып қала береді.
Қысқаша қорытынды (кіріспе негізінде)
Мәтінде жеке кәсіпкерліктің анықтамасы, негізгі түрлері, салық режимдері мен есеп жүргізу ерекшеліктері беріліп, Қазақстандағы құқықтық қолдау негіздері атап өтіледі. Сонымен бірге қолдау шараларын іске асырудың практикалық тиімділігі мен қаржыландыру көлемі мәселелері көтерілген.