Канада халкының басым көпшілігі шағын қалаларда тұрады, урбандалу деңгейі
Халқы және қоныстану ерекшелігі
Канада халқының саны шамамен 32,2 млн адам. Орташа халық тығыздығы әр шаршы километрге 3 адам болғанымен, қоныстану ел аумағы бойынша өте әркелкі.
Қысқаша қорытынды
- Ең қолайлы аймақтарда (оңтүстік-шығыс) тығыздық 1 км²-ге 100 адамнан асады.
- Халықтың шамамен үштен екі бөлігі АҚШ-пен шекаралас оңтүстіктегі ені 150 км алапта шоғырланған.
- Солтүстікте 20–25 км² аумаққа 1 тұрғын ғана келеді; Арктика аралдарының көпшілігі қоныстанбаған.
Канаданың байырғы халықтары — эскимостар мен үндістер. Эскимостар қиыр солтүстікте шағын топтар болып өмір сүреді; дәстүрлі шаруашылығы балық аулау және аңшылықпен байланысты. Қазіргі кезде елде үндістердің 600-ге жуық тайпасы бар, олардың жалпы халықтағы үлесі шамамен 4%.
«Канада» атауы үндістер тілінде «қоныс», «қауымдастық» дегенді білдіреді. Бұл атау елдің тарихи болмысын да дәл сипаттайды: Канада Жер шарының әр түкпірінен келген көптеген ұлт өкілдері үшін ортақ мекенге айналған.
Ұлттық құрамы және тілдік кеңістік
Канаданың негізгі халқын Еуропадан, әсіресе Англия мен Франциядан қоныс аударғандар құрайды. Елде ағылшын және француз тілдері мемлекеттік тіл мәртебесіне ие, сондықтан «Ағылшын Канадасы» және «Француз Канадасы» деген ұғымдар қалыптасқан.
Еуропалық диаспоралар
Украиндар, немістер, италиялықтар, голландықтар, поляктар, еврейлер, норвегтер, шведтер және орыстар өмір сүреді.
Азиялық қауымдар
Қытайлар, жапондар, үнділер және арабтар кең таралған этностық топтарға жатады.
XIX ғасырдың соңында Канадаға украиндар келе бастады. Олардың негізгі шоғырланған аймақтары — Альберта, Саскачеван және Манитоба провинциялары. Сол кезеңде шамамен 30 мыңға жуық орыс қоныс аударып, негізінен елдің қиыр батысындағы шағын қалашықтарға орналасқан.
Діни құрам және демографиялық көрсеткіштер
Діни наным бойынша халықтың басым бөлігі христиан дінін ұстанады: католиктер — 46%, протестанттар — 41%, православие — 2%. Сонымен бірге мұсылмандар, иудейлер, буддизм өкілдері және дәстүрлі сенімдерді ұстанушылар да бар.
Демография (2003)
- Туу коэффициенті
- 11‰
- Өлім коэффициенті
- 7‰
- Табиғи өсім (жылына)
- 4‰
Сәбилер өлімі 1000 адамға шаққанда 5,1, бұл әлемдегі ең төмен көрсеткіштердің бірі. Канадаға халықтың ұдайы өсуінің қазіргі типі тән: туу деңгейі мен табиғи өсім төмен.
Канадалықтардың өмір сүру ұзақтығы орта есеппен 80 жас. Бұл көрсеткіштің жоғары болуы тегін медициналық көмектің қолжетімділігімен және тұрмыс деңгейінің жоғарылығымен түсіндіріледі.
Урбандалу және ірі қалалар
Канада халқының басым бөлігі қалаларда тұрады; урбандалу деңгейі шамамен 76%. Ауылдық жерде қоныстану көбіне бытыраңқы сипатта: фермерлік қоныстар кең таралған. Канада қалаларына тән маңызды белгі — көгалдар мен саябақтардың көптігі.
Торонто
Елдің қаржы орталығы саналады. Бей-стрит бойында ірі банктер мен қаржы ұйымдары шоғырланған. Іскер орталықта кеңселер басым, тұрғын үйлер аз.
Торонто маңындағы серіктес қалалармен бірге 4 млн-нан аса халқы бар Үлкен Торонто агломерациясын құрайды.
Монреаль
1642 жылы Әулие Лаврентий өзенінің сол жағалауында, Монт-Ройяль төбесінің етегінде негізі қаланған. Қала бірнеше террасада орналасқан.
Монреальда шіркеулер көп; ең белгілі нысандардың бірі — Париждегі Құдай Ана соборының ықшам көшірмесіне ұқсас Нотр-Дам. Бірнеше университет, киностудия және кітапхана бар.
Монреаль агломерациясында 3 млн-нан астам халық тұрады.
Ванкувер
Фрейзер өзенінің сағасында орналасқан, жан-жағын таулар қоршаған. Бұл өңір — елдегі климаты ең жұмсақ аймақтардың бірі.
Қала бірнеше бөлікке бөлінеді: биік ғимараттары бар іскер аудан, өнеркәсіп-порт аймағы, тұрғын кварталдар және оқшауырақ орналасқан қытай кварталы.
Ванкувер агломерациясында 2 млн-ға жуық халық бар.
Тұрмыс деңгейі, білім және көші-қон
Канадаға басқа елдерден келгендер аумағы орасан елдің тыныш, тұрақты тұрмыс-тіршілігіне жиі таңырқайды. БҰҰ-ның тұрмыс деңгейі туралы баяндамаларында Канада бірнеше рет халықтың өмір сүру сапасы жоғары елдердің қатарында аталған.
БҰҰ бағалауында ескерілетін негізгі өлшемдер
- Материалдық жағдай
- Экология
- Мәдениет пен өнер
- Білім жүйесінің жай-күйі
- Қылмыс деңгейі
- Әлеуметтік қауіпсіздік және қолжетімді қызметтер
XX ғасырдың соңына қарай Ванкувер мен Торонто әлемдегі тіршілік деңгейі ең жоғары қалалардың қатарына енді. Сонымен бірге Канаданың жоғары білім беру жүйесі де жетекші орындардың бірін алады: Канада университеттерінің дипломдары халықаралық деңгейде жоғары бағаланады.
Әлеуметтік қамсыздандырудың жоғары деңгейі, білім сапасы және тегін медицина сияқты жағдайлар иммиграция ағынын күшейтті. Соңғы жылдары Канада, негізінен, біліктілігі жоғары ғылыми-техникалық мамандарды көбірек қабылдауға басымдық береді.
Босқындар туралы
Соғыс, саяси немесе діни көзқарасы үшін қудалау сияқты себептермен өз елінен кетіп, Канаданы паналаған босқындар саны қазіргі кезде 1 млн-ға жуық деңгейге жеткені атап өтіледі.