ҚОҒАМНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖАҒДАЙЫ
Кіріспе
Бүгінгі таңда Қазақстан Республикасы егеменді әрі тәуелсіз мемлекет ретінде орнығып, өркениетті, демократиялық және құқықтық қоғам құру жолына түсті. Бұл бағыттағы мемлекеттіліктің берік іргетасы ең алдымен азаматтық қоғамнан басталатыны белгілі. Сондықтан Қазақстан алдымен азаматтық қоғамды қалыптастыруды негізгі басымдықтардың бірі ретінде қарастырды.
Қазақстан жағдайында азаматтық қоғамды құру және одан әрі құқықтық мемлекетке кезең-кезеңімен өту — күрделі әрі ұзақ үдеріс. Осыған байланысты азаматтық қоғам ұғымының тарихи қалыптасуына қысқаша шолу жасау орынды.
Тарихи арқау
Идеялар Ежелгі Греция мен Римдегі саяси-құқықтық ілімдерден бастау алады.
Қазіргі мақсат
Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын іске асыратын, әділ құқықтық тәртіпті орнықтыратын жүйе қалыптастыру.
Азаматтық қоғамның тарихи дамуы
Азаматтық қоғамның даму тарихы Ежелгі Греция мен Римнің саяси-құқықтық ой-пікірлерінен бастау алады. Сол дәуірдегі ілімдерде азаматтылық, азамат және азаматтардың қоғамдағы бірлестігі туралы түсініктер ерекше орын алды. Бұл бағытта Аристотель еңбектері, сондай-ақ Марк Туллий Цицерон мұрасы азамат пен қоғамның өзара байланысын пайымдауға негіз болды.
Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекеттің пайда болуы туралы әртүрлі көзқарастар мен теориялар бар. Дегенмен көптеген зерттеулер азаматтық қоғамның Батыс Еуропада XVII ғасырдың ортасында айқынырақ қалыптаса бастағанын көрсетеді.
Батыс Еуропадағы қалыптасудың тірек ұғымдары
- 1 Жеке тұлға — еркін таңдау, дербес мүдде, жауапкершілік.
- 2 Жеке меншік — экономикалық дербестік пен әлеуметтік бастамалардың негізі.
Кейбір көзқарастар бойынша, азаматтық қоғам Еуропада жеке адам мен мемлекет арасындағы қайшылықтардан, сондай-ақ мемлекет тарапынан әділетсіздік көріністерінен туындаған. Ал «азаматтық қоғам» түсінігін ғылыми айналымға алғаш енгізген ойшылдар ретінде Томас Гоббс пен Джон Локк жиі аталады.
Олардың пайымдауынша, азаматтық қоғам адамның негізгі мұқтаждықтарын өтеу үдерісімен байланысты қалыптасты: тамақ, киім, баспана — яғни өмір сүруге ең қажетті қажеттіліктер.
Азаматтық қоғам: мазмұны мен анықтамасы
Азаматтық қоғам, жалпы алғанда, мемлекеттік құрылымнан тыс қалыптасатын әлеуметтік-экономикалық және рухани-мәдени қоғамдық қатынастардың жиынтығы ретінде түсіндіріледі.
Қысқаша тұжырым
Азаматтық қоғам — саяси, әлеуметтік, экономикалық, мәдени және құқықтық тұрғыдан жоғары деңгейде жетілген азаматтардың мемлекеттен тыс әрекет ете отырып, сонымен бірге мемлекетпен өзара ықпалдастық арқылы құқықтық қатынастардың орнығуын қамтамасыз ететін қоғамдық кеңістік.
Қазақстандағы азаматтық қоғамның қалыптасуы
Бүгінде Қазақстан Республикасы азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет құру бағытын ұстанады. Қазақстандағы азаматтық қоғамның пайда болуы, дамуы және қалыптасуы тәуелсіздікпен тікелей байланысты: азаматтық қоғам институттары егемендік алғаннан кейін жүйелі түрде қалыптаса бастады.
Бұл мәселе бойынша зерттеуші Белгібаев Қазақстандағы азаматтық қоғамның пайда болуы мен дамуын екі кезеңге бөліп қарастырады (кезеңдердің мазмұны мәтінде егжей-тегжейлі ашылмаған).
Конституциялық негіз
Қазақстан Республикасының Конституциясы азаматтық қоғамның дамуын толықтай мемлекетке бағындырмай, әлеуметтік бағдарлы нарықтық экономика мен жеке адамның автономиясын орнықтыруға қажетті құқықтық жағдайларды қалыптастыруға бағытталған. Бұған Конституцияда «Азаматтық қоғам» атты арнайы бөлімнің болмауы да жанама дәлел ретінде түсіндіріледі.
Қоғамның саяси жүйесі және мемлекеттің рөлі
Адам қоғамы дамып, қалыптасқан сәттен бастап оның бағдарлары, саясаты және билік нысандары айқындала бастайды. Осы міндеттерді жүйелейтін және жүзеге асыратын құрылым — қоғамның саяси жүйесі.
Саяси жүйе ең алдымен қоғамның мүддесі мен мақсатын айқындауға қызмет етеді: қоғамдық бағдарламаларды әзірлейді, саяси биліктің мазмұнын нақтылайды, олардың орындалу бағыттары мен тетіктерін белгілейді.
Ескерту
Берілген мәтінде бұл бөлім тақырып ретінде көрсетілгенімен, мемлекеттің орны мен рөліне қатысты талдау толық ашылмайды. Дегенмен логикалық тұрғыдан ол азаматтық қоғам институттары мен мемлекеттік билік арасындағы өзара жауапкершілік пен құқықтық шектеулер тақырыбын қамтуы тиіс.
Қорытындыға апаратын ой
Мәтін азаматтық қоғамның тарихи негіздерін, ұғымдық анықтамаларын және Қазақстандағы қалыптасу бағытын сипаттай отырып, құқықтық мемлекетке жетудің басты шарты ретінде азаматтардың дербестігі, жеке меншікке сүйенген экономикалық негіз және мемлекетпен теңгерімді өзара ықпалдастық қажет екенін көрсетеді.
Жоба туралы қысқа белгі
Көлемі: курстық жұмыс — 30 бет.