Негізінен көмірмен камтамасыз ететін Германия КСРО - мен соғыс басталған соң

1941: Италияның «параллель соғысы» күйреді

1941 жылдың алғашқы айларында Италияның өз бетінше «параллель соғыс» жүргізе алатыны туралы иллюзия толық жойылды. Қаңтардың соңында Гитлер Муссолиниге Германия Грециядағы соғысқа араласатынын және Солтүстік Африкаға әскер жіберетінін мәлімдеді. Мұның астарында неміс басшылығының итальян фашистік армиясына сенімсіздігі жатты, ал Муссолини нақты қарсылық көрсете алмады.

Балқандағы науқан: Югославия мен Греция

Неміс дивизиялары Югославияны басып алғаннан кейін, 13 наурызда Грециядағы итальян әскері шабуылды қайта бастады. Алайда немістер грек армиясына тылдан соққы беріп, жағдайды түбегейлі өзгертті. 24 сәуірде Греция тізе бүкті. Югославияның капитуляциясына итальян корпусы да қатысқан болатын. Бұған жауап ретінде Муссолини Словенияның бір бөлігін және Дальмация жағалауын иемденді.

Осы оқиғалар Италия армиясының кең ауқымды операцияларды өз бетімен жүргізуге қауқарсыз екенін айқын көрсетті.

Шығыс майдан және Жерорта теңізіндегі тәуелділік

22 маусым 1941 жылы Гитлер Муссолиниге ескертпестен КСРО-ға шабуыл жасады. Бұл неміс армиясының негізгі күштері шығыс майданға шоғырланатынын, демек Италияның Жерорта теңізінде Германияға бұрынғыдай сүйене алмайтынын білдірді. Соған қарамастан, итальян әскері Солтүстік Африкада соғысты жалғастыра берді.

Мальта факторы және Солтүстік Африкадағы бетбұрыс

Италиядан Африкаға теңіз арқылы жүк жеткізуге Мальтадағы британ базасы тікелей қауіп төндірді. Италия Бас штабының басшысы Уго Каваллеро аралды басып алуды қолдады. Сицилия мен Оңтүстік Италияға операцияны күшейту үшін қосымша екі неміс авиациялық корпусы да орналастырылды.

Алайда 1942 жылдың жазында ағылшындар Эль-Аламейн маңында итальян-неміс күштеріне ауыр соққы берді. Қазанда генерал Монтгомери басқарған Британның Сегізінші армиясы шешуші шабуылға шығып, қарсыласын ойсырата жеңді. 1942 жылдың соңына қарай Италия Африкадағы барлық иеліктерінен айырылды.

Дон майданындағы апат

1942 жылдың жазында совет-герман майданындағы итальян корпусы он дивизиядан тұратын армия деңгейіне дейін кеңейді. Күзде итальян бөлімдері Воронежден оңтүстікке қарай Дон өзені бойында шамамен 270 шақырымдық аумаққа орналастырылды. Олар венгр және румын әскерлерімен бірге Сталинградқа ұмтылған Гитлер армиясының сол қанатын қорғауға тиіс еді.

16 желтоқсанда Кеңес әскерлері Оңтүстік-Батыс майданда Сталинградта қоршауда қалған Паулюске көмекке ұмтылған неміс дивизияларына және итальян корпусына соққы берді. 22 желтоқсанда майдан оңтүстік бағытта күйреді. Сталинград түбіндегі неміс жеңілісі Солтүстік Африкадағы итальян-неміс күштерінің тағдырын да алдын ала шешіп қойған еді.

1942–1943: Жерорта теңізіндегі құлау

8 қараша 1942 жылы ағылшын-американ әскері Алжир мен Мароккоға түсіріле бастады. Италия мен Жерорта теңізіндегі неміс күштерінің басшысы маршал Кессельринг 15 қаңтар 1943 жылы Римге келіп, совет майданындағы жағдайдың қиындығы Африкаға қосымша күш жіберуге мүмкіндік бермейтінін мәлімдеді. Нәтижесінде Африкадағы итальян-неміс әскері 1943 жылдың мамыр айының басында капитуляцияға ұшырады.

Ішкі дағдарыс: өнеркәсіп, тұрмыс, сенім

1941 жылдың басынан-ақ шикізат пен отын тапшылығы итальян өнеркәсібін елеулі дағдарысқа әкелді. Негізінен көмірмен қамтамасыз етіп отырған Германия КСРО-мен соғыс басталғаннан кейін жеткізуді күрт қысқартты. Румыния мен Албаниядан тасымалданған мұнай қоры 1941 жылдың соңына қарай сарқылды. Болат тапшылығы күшейіп, қару-жарақ өндірісі төмендеді.

1941 жылдың соңында соғыс тапсырыстарын орындауға жұмыс істеген 729 кәсіпорын жабылды. 1942 жылдың ортасынан бастап соғыс басталғаннан бері өндірісін кеңейткен кәсіпорындардың өзінде де қарқын бәсеңдеді.

1942 жылдың қазанында фашистік режим өзінің жиырма жылдығын атап өтті. Алайда бұл мереке ағылшын-американ авиациясының итальян қалаларын бомбалауы күшейген кезеңге тұспа-тұс келді. 1942 жылдың күзінен бастап полиция мәліметтері Муссолиниге оның айналасындағылардың бәрі бірдей қолдамайтынын үнемі хабарлап отырды.

1943: тазарту, күйзеліс және Сицилияға десант

1943 жылдың көктемінде Муссолини партия мен үкіметтің басқарушы топтары арасында қатаң тазарту жүргізді. Бас штаб басшысы У. Каваллеро және Чиано сияқты ықпалды тұлғалар қызметінен алынды. Оның әрекеті тепе-теңдігін жоғалтқан биліктің аласапыран қимылын еске салды: көптеген көрнекті фашистер шеттетіліп, олардың орнына диктатордың бұйрығын бұлжытпай орындайтын адамдар келді.

24 маусымда партия мәжілісінде Муссолини өзін жақтырмайтындарды ашық айыптап, қатқыл сөз сөйледі. Үш күннен соң ағылшын-американ әскері Сицилияға түсірілді. Осы сәттен бастап соғыс қимылдары континенттік Италия аумағына тікелей жақындай түсті.