Қазақша рефераттар

Сыртқы саясаты

Қарақытай мемлекеті: қысқаша шолу

Қарақытай мемлекеті (Батыс Ляо) Орта Азия мен оған іргелес өңірлердің саяси тарихында маңызды рөл атқарды. Төменде мемлекеттің өмір сүрген кезеңі, аумағы, басқаруы, сыртқы саясаты және діни ұстанымдары жүйеленіп берілді.

Негізгі мәліметтер

Өмір сүрген уақыты
1128–1213 жж.
Территориялық аймағы
Қытайдың солтүстігі, Маньчжурия мен Уссури өңірі маңы.
Орталығы
Баласағұн қаласы.
Негізгі тайпалары
Қидан тайпалары.

Деректер не дейді?

Тарихи деректерге сәйкес, қидандар Ертіс таулары маңындағы тайпалар мекендеген өңірлерге дейін жеткен.

Сондай-ақ деректер Күшлік ханның бастапқыда христиан дінін ұстанып, кейін будда сеніміне өткенін көрсетеді. Алғашқы кезде ол Гурханға қарсы күресте мұсылмандарды қолдағанымен, уақыт өте Исламға қарсы саясат ұстанып, діндарларды ашық түрде қудалауға көшкені айтылады.

Маңызды тұжырым: Қарақытай дәуіріндегі діни саясат біркелкі болмады — одақтастық пен қудалау кезеңдері қатар кездеседі.

Билеушілері

  • Бірінші гурхан Елюй-Даши болды (1143 ж. қайтыс болған).
  • 1169 жылы оның баласы Елюй-Чжилугу таққа отырды (1169–1203/1204 жж.).

Сыртқы саясаты және әскери-әкімшілік шаралары

Әскер құрамы

Қарақытай әскерінің негізгі бөлігі уақыт өте түркі тілдес тайпалар мен халықтардан құралған армиямен алмастырылды.

Салық саясаты

Әр үйден бір динар көлемінде салық алынған.

Кеңею бағыттары

Жетісуды алғаннан кейін жаулаушылық жорықтар күшейіп, шекаралары шығыста Енисейге, батыста Таласқа дейін ұлғайды.

Негізгі оқиғалар хронологиясы

  1. 1137

    Мауереннахр билеушісі Махмұд хан жеңілді.

  2. 1141

    Селжұқ–қарахандық күштер жеңіліп, қарахандықтардың батыс әулеті вассалдық тәуелділікте ұсталды.

  3. XII ғ.

    Қаңлылар мен Шығыс Түркістан аймақтары ықпалға алынып, мемлекет құрамына қосылды.

  4. 1211

    Күшлік хан қарақытай билеушісін құлатып, Жетісудағы билікті толықтай өз қолына алды.

Діни наным-сенімдері

Діни саясатта қайшылықты үрдістер байқалды. Елюй-Чжилугу христиан дінін ұстанғандықтан, мұсылман дініне қарсы позицияда болды. Тарихи деректерде кейінгі кезеңдерде Исламға қарсы қудалау әрекеттері күшейгені де айтылады.

Негізгі ой: Қарақытай мемлекетінде билеушілердің діни ұстанымы ішкі саясатқа да, аймақтық қатынастарға да тікелей әсер етті.