Экологиялық апат аймақтары туралы қазақша реферат
Экологиялық апат аймақтары: Арал мен Семей
Табиғи экожүйелердің бұзылуы, флора мен фаунаның тозуы және қолайсыз экологиялық ахуал халық денсаулығына елеулі зиян келтірген өңірлердің қатарында Арал және Семей аймақтары ерекше аталады. Осы себепті бұл өңірлер экологиялық апат аймақтары болып жарияланды.
Экологиялық апат аймақтары елдің ішкі қауіпсіздігіне нақты қатер төндіреді: табиғи ортаға келтірілген залал әлеуметтік-экономикалық тұрақтылыққа, демографиялық ахуалға және қоғамдық денсаулық көрсеткіштеріне тікелей әсер етеді.
Семей өңірі: денсаулық тәуекелдерінің өсуі
Қазіргі уақытта бұрынғы Семей ядролық полигонына шектес аумақтарда (71,9 мың халқы бар 85 елді мекен) келесі көрсеткіштердің жоғары деңгейі байқалады:
- онкологиялық аурулардың көбеюі;
- өлім-жітім деңгейінің артуы;
- қан айналымы жүйесі ауруларының жиілеуі;
- жаңа туған сәбилер арасындағы кеселдердің көбеюі;
- ерте қартаю белгілерінің байқалуы.
Арал өңірі: әйелдер мен балаларға түсетін салмақ
Арал өңіріндегі экологиялық апат аймағында (186,3 мың халқы бар 178 елді мекен) әсіресе әйелдер мен балалар арасында мына мәселелер кең таралған:
- асқазан-ішек аурулары;
- қан аздық (анемия);
- нәресте өлімінің жоғары деңгейі;
- туа біткен патологиялардың жиілеуі.
Қатерді азайтуға бағытталған шаралар
Елдің ішкі қауіпсіздігіне төнетін қатерді төмендету үшін экологиялық апат аймақтарында халықтың тұрмыс-тіршілігінің әлеуметтік-экономикалық және экологиялық жағдайына кешенді талдау жүргізу қажет. Сонымен қатар сапалы ауыз сумен қамту деңгейі бағаланып, экологиялық талаптар әзірленіп, аумақтарға экологиялық бағалау жасалуы тиіс.
Ядролық сынақтар мен өзге де факторлардың халық денсаулығы мен қоршаған ортаға әсерін ескере отырып, сауықтыру-оңалту іс-шараларын жүзеге асыру маңызды. 2007 жылға дейін халықтың ішкі көші-қоны және экологиялық апат аймақтарының аумақтарын шаруашылыққа пайдалану бағдарламасын әзірлеу қажеттігі атап өтілген.
Бұрынғы Семей ядролық сынақ полигоны мен Арал өңірі проблемаларын кешенді шешу жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің 2003 жылғы 22 тамыздағы № 182-ө өкімімен құрылған ведомствоаралық жұмыс тобына жүктелген.
Каспий теңізі қайраңын игеру: экожүйеге қысым
Каспий теңізі бассейні мемлекеттерінің көмірсутегі ресурстарын кеңінен игеруі теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне теріс әсердің ауқымын ұлғайтады. Теңіздің мәртебесі толық айқындалмаған жағдайда трансшекаралық сыртқы экологиялық қатерлердің маңызы артады.
Қазақстандық секторда көмірсутегі шикізатын кең көлемде игеру перспективасы елдің экологиялық қауіпсіздігіне ықтимал қатер төндіруі мүмкін. Осы бағытта Каспий теңізінің қоршаған теңіз ортасын қорғау жөніндегі үлгілік конвенция және басым іс-қимылдардың өңірлік стратегиясы коммерциялық ресурстарды пайдалану мен экожүйені қорғау бойынша мемлекетаралық әрекеттестіктің негізгі бағдарларын айқындайды.
Мемлекеттік бағдарламада көзделген басым қадамдар
Каспий теңізінің қазақстандық секторын игерудің мемлекеттік бағдарламасында 2005 жылдың соңына дейін мына шаралар қарастырылған:
- теңіз және жағалау маңы экожүйелеріне зиян келтірмей көмірсутегі өндірудің мүмкін болатын шекті деңгейін айқындайтын арнайы зерттеулер жүргізу;
- геодинамикалық мониторингті іске асыру;
- иесіз мұнай ұңғымаларын және өзге де тарихи ластануларды жою;
- ілеспе газды алауларда жағуды тоқтату жөнінде шаралар қабылдау;
- мұнай құбырлары мен радиоактивті ластанған жабдықтарды рұқсатсыз көму практикасын тоқтату.
Зерттеу нәтижелері теңіздегі экологиялық қауіпсіз шаруашылық қызметті қамтамасыз ететін нақты нормативтік экологиялық талаптарды әзірлеуге негіз болуы тиіс. Бұған қоса Каспий қорық аймағын аймақтарға бөлу мәселесі де қарастырылады.
Су ресурстары: сарқылу және ластану
Қазақстан су ресурстары айтарлықтай тапшылық көретін елдердің қатарына жатады. Қазіргі уақытта су объектілерін тау-кен өндіру, металлургия және химия өнеркәсібі кәсіпорындары, сондай-ақ қалалардың коммуналдық қызметтері қарқынды ластауда. Бұл жағдай нақты экологиялық қатер туғызады.
Ең ластанған су нысандары
- Ертіс өзені
- Нұра өзені
- Сырдария өзені
- Іле өзені
- Балқаш көлі
Халықты ауыз сумен қамтамасыз етудің негізгі көзі саналатын жерасты сулары да ластануға ұшыраған.
Су объектілеріне түсетін антропогендік жүктеме мен олардың қалпына келу қабілетінің арасындағы теңгерімсіздік экологиялық қолайсыздықты іс жүзінде барлық ірі өзен бассейндеріне тән құбылысқа айналдырды. Ал су шаруашылығы мұқтаждарын жеткілікті қаржыландырмау су шаруашылығы нысандарының техникалық жай-күйін нашарлатып, кей жерлерде апаттық деңгейге жеткізді және халықты ауыз сумен қамтамасыз ету проблемаларын күрделендірді.
Нормативтік және бағдарламалық негіз
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 21 қаңтардағы № 71 қаулысымен су ресурстарын сақтау және ұтымды пайдалану мәселелерін шешудің негізгі жолдары айқындалып, экономиканың су секторын дамытудың және Қазақстан Республикасы су шаруашылығы саясатының 2010 жылға дейінгі тұжырымдамасы қабылданды.
Халықты жеткілікті көлемде және кепілді сападағы ауыз сумен тұрақты қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 23 қаңтардағы № 93 қаулысымен «Ауыз су» салалық бағдарламасы бекітілді. Сонымен қатар Қазақстан Республикасының Су кодексі және «Су пайдаланушылардың ауылдық тұтыну кооперативтері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды.
2005—2010 жылдары негізгі су бассейндерінің су ресурстарын кешенді пайдалану мен қорғау схемаларын әзірлеу жөніндегі жұмыстар жүргізілуі жоспарланды.
Қорытынды
Қазақстандағы экологиялық апат аймақтары мен табиғи ресурстарға түсетін қысым — қоғамдық денсаулық, өңірлік тұрақтылық және ұлттық қауіпсіздікпен тікелей байланысты мәселе. Тиімді шешім кешенді талдауға, нақты экологиялық талаптарға, үздіксіз мониторингке және халықтың өмір сапасын жақсартатын ұзақ мерзімді бағдарламаларға сүйенуі тиіс.