Жоғары музыка әлеміне кіру үшін адамды музыкалық мәдениетке оқыту, тәрбиелеу
Музыкалық қабылдаудың көпқырлылығы және классикалық музыканың орны
Музыкалық қабылдау музыкалық мәдениетте көпқырлы әрі аса маңызды құбылыс. Ол тек тыңдаушының әсері емес, композитор мен орындаушының да ішкі өлшемі, сондай-ақ музыкалық білім мен тәрбиенің өзегі.
Музыкалық қабылдаудың үш қыры
Біріншіден, музыкалық қабылдау — композитор мен орындаушы үшін шығармашылық жұмыстың қорытынды мақсаты. Музыка тыңдарманға жеткен сәтте ғана «өмір сүреді», ал қабылдау сол нәтижені айқындайды.
Екіншіден, композициялық тәсілдер, стильдік ізденістер және жаңашылдықты бекіту тыңдарманның сезімдік қабылдауымен тығыз байланысты. Тыңдаушының қабылдауы — музыкалық мәдениеттің ажырамас бөлігі және шығарманың қоғаммен «жанасу» нүктесі.
Үшіншіден, музыкалық қабылдау — оқушының музыкадағы алғашқы қадамынан бастап кәсіби деңгейге дейінгі музыкалық әрекет түрлерін біріктіретін негіз. Қандай музыкант болмасын, ол — өз-өзінің тыңдаушысы.
Қазіргі музыка кеңістігіндегі бәсеке
Қазіргі мәдениет көпқырлы өнім ұсынады: оқырманға, көрерменге, тыңдаушыға бағытталған формалар мен талғамдар сан алуан. Бұл көпқырлылық әсіресе музыкада айқын байқалады. Тыңдаушының назарын өзіне тарту үшін жанрлар мен стильдер бәсекеге түседі: классика, джаз, эстрада, рок және басқа бағыттар.
Классикалық музыканың жағдайы неге күрделі?
Бір жағынан, классикалық музыка — ғасырлар бойы қалыптасқан үлкен дәстүр, атақты композиторлар мен дарынды тұлғалардың (композитор, орындаушы, дирижер, хормейстер және т.б.) шығармашылық мұрасы. Екінші жағынан, бұл — мәдени мұра, жоғары рухани деңгей, тарих және музыкалық сұлулықтың биік өлшемі.
Сонымен бірге классикалық музыкаға орындаушылық инфрақұрылым да тән: концерттер, филармониялар, хор-оркестр ұжымдары, симфониялық оркестрлер мен академиялық хорлардың болуы, мемлекеттік қолдау мүмкіндіктері.
Мәселе қайда?
Мұндай жағдайды толыққанды «бәсеке» деу қиын. Әңгіме көбіне тыңдаушыны тарту, оның эстетикалық сезімін ояту, әсемдікті сезіне білуге тәрбиелеу туралы. Классикалық музыканың басқа бағыттардан кейін қалуы — көп жағдайда өзімізге байланысты.
Қолдау қажет
Музыкаға демеушілік пен тұрақты қолдау әлі де маңызды. Бұл — тек өнер иелеріне көмектесу емес, мәдени кеңістіктің тұрақтылығын сақтау.
Тәрбие ерте басталуы керек
Тыңдаушыны бала жастан тәрбиелеу — қоғамның міндеті. Кең мағынадағы аудиториясыз классикалық музыка толыққанды өмір сүре алмайды.
Музыкалық мәдениетке енгізу: тыңдау мәдениетін қалыптастыру
«Жоғары музыка» әлеміне ену үшін адамды музыкалық мәдениетке үйрету және тәрбиелеу қажет. Бұл тек оқушылармен шектелмейді: ересек адамдар да тыңдау мәдениетіне жүйелі түрде баулынуы тиіс. Музыканы қабылдауға үйретуден бас тартпай, керісінше оны мәдени тәжірибеге айналдыру маңызды.
«Дәл, парапар қабылдау» ұғымы
В. Мендушевский енгізген «дәл, парапар қабылдау» ұғымы музыкалық тіл, жанр, стиль және рухани-құндылық мәдениет принциптерімен байланысты.
Бұл — берілген шығарманы көркем мәдениет тәжірибесінде қабылдаудың өнегелігі, яғни тыңдаудың мәдени үлгісі: туындыны оның ішкі логикасымен, стильдік табиғатымен және құндылықтық мазмұнымен үйлесімді түрде түсіну.