Қазіргі таңда қонақжайлылық инфроқұрылымы регионның және туристік орталықтың қарқынды даму үстіндегі қуатты жуйесі және туризм экономикасында маңызды құралы
Қонақжайлылықтың тарихи бастаулары
Қонақ үй өнеркәсібі туралы түсінік алғаш рет антикалық дәуірде қалыптаса бастады. Антика — адамзат тарихындағы ерекше кезең: ол саяси құрылымдардың, әлеуметтік қатынастардың, ғылым мен мәдениеттің іргетасы қаланған уақыт. Әртүрлі шыққан тегі, әлеуметтік жағдайы мен білімі бар қауымдастықтар бір кеңістікте қатар дамып, өзара ықпал етті.
Еуропалық өркениеттің көптеген қырлары антикалық негізде өрбіді: Жерорта теңізі аймағы мен Таяу Шығыстан бастап Атлант мұхитынан Қара теңізге дейінгі кең аумақ, Британия мен Италия аралығындағы өңірлер ғасырлар бойы осы мәдени дәстүрдің ықпалында болды. Антика әлемі демократия идеяларын (Ежелгі Грекия), республикалық басқару үлгілерін (Рим) және көпэтносты кеңістікте тілдер мен діндердің қатар өмір сүру тәжірибесін қалыптастырды.
Негізгі ой
- Қонақжайлылық ұғымы — өркениетпен бірге жасасып келе жатқан көне түсінік.
- Қонақ үйдің пайда болуы тікелей қызмет көрсету кәсібі мен жол үстіндегі түнемеге деген қажеттілікпен байланысты.
Ежелгі деректер: таверналардан құқықтық нормаларға дейін
Қонақ үй ісіне қатысты ең ерте мәліметтердің бірі көне манускриптерде, атап айтқанда Вавилон патшасы Хаммурапидің заңдар жинағында кездеседі. Онда таверна (қонақ қабылдайтын орын) иелеріне билікке маңызды хабарды жеткізу міндеті жүктелетіні айтылады. Бұл қонақ қабылдау орындарының тек тұрмыстық емес, қоғамдық бақылау мен қауіпсіздік жүйесіне де қатысы болғанын көрсетеді.
«Қонақжайлық» сөзінің шығу тегі жөнінде түрлі болжам бар: бір пікір оны ескі француз тіліндегі ospis сөзімен, екіншісі латын тіліндегі hospitalis («қонақжай», «қабылдауға қатысты») ұғымымен байланыстырады. Антика дәуірінде «қонақжайлар» деп өз үйінде отбасымен бірге қонақ күтіп, қорғау мен жәрдем көрсету дәстүрін ұстанған адамдарды атаған. Кей өңірлерде мұндай қонақжайлық мемлекетаралық достық, өзара көмек және қорғаныс келісімдерімен де бекітілген.
Жол бойындағы қызмет: қонақ үйлердің алғашқы функциялары
Қонақ үйлер көбіне бір елден екінші елге апаратын негізгі жолдардың бойына орналасқан. Олар жолаушыға түнеу, баспана және тамақ беріп қана қоймай, кейде ат ауыстыру сияқты жолға қажетті сервистерді де ұсынған. Сонымен қатар мұндай орындарда мемлекеттік қызметкерлер мен өкілдер де жұмыс жүргізген жағдайлар кездеседі.
Орта ғасырлар: монастырь қонақжайлығы және коммерцияға өту
Орта ғасырларда Еуропада тұрақты қонақ қабылдау дәстүрі монастырьлар арқылы нығайды. Шіркеу жолаушыларға, діни қызметкерлерге және қасиетті орындарға сапар шегетіндерге арнап қонақжай орындар ұйымдастыруды міндеттеген. Уақыт өте келе тегін қонақжайлылық біртіндеп кіріс әкелетін мекемелерге айналып, қонақ үй шаруашылығының кәсіби сипатын күшейтті.
Шығыс тәжірибесі
Таяу Шығыс, Орталық Азия және Кавказда алғашқы қонақ үй нышандары керуен жолдарымен байланысты дамыды: шөлейт пен таулы үстірттерде саудагерлер шатырларда, кейде керуен-сарайларда және арнайы түнеу кешендерінде тоқтаған.
Еуропадағы өсім
Сауда байланыстары кеңейген сайын Еуропада қонақжай шаруашылығы артты. Мысалы, XIV ғасырда Миланда шамамен 150 қонақ үй болғаны айтылады, алайда сол кезеңде жағдай мен санитарлық деңгей өте төмен еді.
XVIII–XX ғасырлар: индустриялану және қонақ үй бизнесінің жүйеленуі
XVIII–XIX ғасырларда мемлекетаралық экономикалық және саяси байланыстардың күшеюі Еуропа қалаларында қонақ үй шаруашылығының жедел дамуына ықпал етті. Қонақ үй ісі табысы жоғары маңызды сала ретінде қалыптаса бастады. XIX ғасырдағы өндірістің дамуы, туризм мен курорттық демалыстың кеңеюі теңіз жағалауларында, минералды су көздерінің маңында және табиғаты көркем аймақтарда ірі және шағын қонақ үйлердің көптеп салынуына әкелді.
Қызмет көрсету тәсілдері өзгерді: техникалық жабдықталу артты, қонаққа ыңғайлы жағдай жасау стандартқа айнала бастады. Осы салада компаниялар, акционерлік қоғамдар, корпорациялар және синдикаттар пайда болып, қонақ үй бизнесін басқару мен кеңейтудің жаңа моделін ұсынды. Лондонда қонақ үй синдикаты, Францияда қонақ үй қожайындары одағы құрылып, баға саясаты мен кадр даярлау сияқты мәселелер жүйеленді.
Халықаралық бірігу
1906 жылы Халықаралық қонақ үй иелерінің одағы құрылып, әлемнің әртүрлі елдерінен шамамен 1700 қонақ үй иесін біріктірді. Бұл қонақжайлылықтың халықаралық кәсіби орта ретінде қалыптасуына ықпал етті.
XX ғасырда қонақ үй шаруашылығының қарқынды өсуіне автокөліктер санының артуы, әуе және теміржол көлігінің дамуы, мемлекетаралық сауда, мәдениет, ғылыми-техникалық және спорттық байланыстардың кеңеюі тікелей әсер етті. Бүгінгі түсініктегі қонақжай индустриясы — отельдер мен мейрамханалардан бастап барлар, курорттар, ойын-сауық орындары, казино және сауықтыру кешендеріне дейінгі кең жүйе.
Ресейдегі қонақ үй шаруашылығы: өсу, ұлттандыру және қайта жаңғыру
Империялық кезеңдегі көрсеткіштер
- 1818 жылы Мәскеуде 7 қонақ үй жұмыс істеген.
- 1900 жылы Петербургте 325 қонақ үй ашылған.
- 1910 жылы Ресейде 4685 қонақ үй жұмыс істей бастаған.
Кеңестік кезең
Октябрь революциясынан кейін барлық қонақ үйлер ұлттандырылып, сала түбегейлі қайта құрылды. 1940 жылы 669 қалада қонақ үй нысандары салынды. Ұлы Отан соғысы қонақ үй шаруашылығына да елеулі зиян келтірді, ал соғыстан кейін қайта қалпына келтіру және қайта жабдықтау жұмыстары басталды.
1960 жылдарға қарай КСРО-ның 1364 қаласында қонақтарға 1476 қонақ үй қызмет көрсетті. 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасы қарсаңында сыйымдылығы шамамен 700 мың орын болатын 7000 қонақ үй жұмыс істеді. Ірі кешендердің бірі — 10 мың орындық «Измайлово» қонақ үй кешені.
1990 жылдардағы экономикалық және саяси өзгерістер сұраныстың төмендеуіне әкелді. 1990 жылдың соңындағы деректер бойынша, Ресейде жалпы орын саны 390 931 болатын 5043 қонақ үй типіндегі мекеме тіркелген. Қонақ үйлердің шамамен 60%-ы қалалық, 34%-ы ауылдық жерлерде орналасқан. Нөмірлік қордың ең ірі көлемі Мәскеу мен Санкт-Петербургте шоғырланды. Мәскеуде қонақ үйлерді қайта жабдықтау және қосымша 30 мың орынға жаңа құрылыс жоспарланған бағдарламалар да қабылданды.
Туризмнің жаһандануы және қонақжай инфрақұрылымының рөлі
Туризмнің экономикалық дамудағы рөлі өте жоғары. XX ғасырдың соңы мен XXI ғасырдың басында туризм толыққанды халықаралық құбылысқа айналды. Бұған екі негізгі фактор әсер етті: біріншісі — кірісті арттыру үшін туристік фирмалардың саяхат географиясын кеңейтуі; екіншісі — рентабельділік үшін туризмнің халықаралық деңгейде инвестициялануының қажеттілігі.
Қазіргі кезде туристер саны жылына орта есеппен 4% өсіп келеді. Соңғы жылдары туризмнің қарқынды өсуі Африкада, Таяу Шығыста, Шығыс Азияда және Тынық мұхит аймағында байқалады. Бұл үрдіс халықаралық бәсекелестікті күшейтіп, жаңа курорттардың және қызмет көрсетудің жаңа түрлерінің пайда болуына алып келді. Туристік өнімді өткізу үшін ақпараттың клиентке қолжетімді болуы — бұқаралық ақпарат құралдары мен туристік орындардағы коммуникация арқылы — шешуші мәнге ие.
Орналастыру — туризмнің өзегі
Орналастыру жүйесі — әртүрлі сервис деңгейін ұсынатын, уақытша келген қонақтарды қабылдап, түнеуге орын беретін мекемелер жиынтығы. Қонақүй өндірісі қонақжайлылық жүйесінің негізі болып саналады.
- отельдер мен қонақүйлер
- мотельдер
- жастар жатақханалары (хостелдер)
- апартаменттер
- туристік приюттар
- жеке сектордағы орналастыру орындары
Қазақстан: туристік әлеует және қонақ үй бизнесінің бағыттары
Қонақ үй шаруашылығы Қазақстанда туризмнің дамуын айқындайтын маңызды факторлардың бірі. Туристік қызмет, соның ішінде қонақүй сервисі, әлеуметтік-мәдени қызмет саласына жатады және қазіргі қонақжайлылық принциптеріне сүйеніп құрылады. Бұл кадрларды даярлау жүйесіне, сервистің сапасына және қызмет көрсетудің жаңа стандарттарына нақты талап қояды.
Республиканың тарихи-мәдени нысандарының едәуір бөлігі оңтүстікте орналасқан: Түркістан, Отырар, Баба-ата, Испиджап (Сайрам), Тараз, Мерке, Талхиз (Талғар), Қойлық (Талдықорған) сияқты көне қалалар туристік қызығушылықты арттыратын негізгі бағыттардың қатарында.
Нарықтың ауқымы
Бүгінде республикада шамамен 195 қонақ үй жұмыс істейді, соның 36-сы Алматыда орналасқан.
Инвестиция ағыны
1990 жылдан бастап қонақ үй нарығына инвестиция тартылып, 10-нан аса отель салынды. Олардың көпшілігі бірлескен кәсіпорындар болып, халықаралық қонақ үй тізбектеріне енді.
Сапа сегментациясы
Қызмет пен баға диапазоны кең: қарапайым орналастырудан бастап жоғары деңгейлі люкс нөмірлерге дейін әртүрлі формат ұсынылады.
Алматы: қонақжай индустриясының жетекші орталығы
Алматы қонақ үй индустриясының басты орталықтарының бірі саналады. Қалада халықаралық стандартқа сай қызмет ұсынатын отельдер қатары кеңейді, ал кейбір нысандардың орналасуы табиғи-рекреациялық аймақтарға жақын болғандықтан, демалыс мүмкіндіктері де әртараптанды.
Медеу аймағындағы қонақжайлылық
Медеу шатқалы демалыс үшін қолайлы аумақтардың бірі. Медеу мұз айдынының маңында қонақ қабылдау орындары мен кешендер шоғырланған. Табиғи ландшафт пен қалаға жақындық (шамамен 15 минут) бұл бағыттың тартымдылығын арттырады.
«Анкара» қонақ үйі
Алматының орталығында, Президент сарайына қарама-қарсы орналасқан. Қонақ үйде жабдықталған нөмірлер қоры бар, люкс санатында халықаралық телефон байланысы, мини-бар, спутниктік теледидар сияқты сервистер қарастырылған. Құрамында мейрамханалар мен барлар, бассейн, денсаулық клубы, туристік агенттік, шаштараз, казино және түнгі клубтар болады. Сондай-ақ қаладағы ірі залдардың бірі осы нысанда орналасқан.
«Премьер-Медеу-Интернейшнэл»
Қала орталығынан шамамен 15 км жерде, әуежайдан 50 минуттық қашықтықта орналасқан. Нөмірлер халықаралық байланыс жүйесі, спутниктік ТВ және мини-барлармен жабдықталған. Қонақ үйде конференц залдары және жоғары санаттағы мейрамхана қызмет көрсетеді. Қыста шаңғы мен коньки тебу сияқты маусымдық демалыс түрлері қолжетімді.
«Премьер-Алатау» қонақ үйі
Алматыда 1974 жылы құрылған. Нөмірлердің бір бөлігі халықаралық стандарттарға сай жаңартылып, желдеткіш, теледидар, телефон және мини-бар сияқты базалық жабдықтармен қамтамасыз етілген.
Өңірлік мысалдар: Қарағанды және Жезқазған
Қарағанды облысы: «Созвездие» отелі
Қарағанды облысында шамамен 30-ға жуық қонақ үй бар. Соның ішінде халықаралық стандартқа жақын сервисті ұсынатын нысандардың бірі — «Созвездие» люкс отелі. Ол экологиялық таза ауданда, парк аймағында орналасып, демалыс инфрақұрылымымен (аквааймақ және этнопарк) қоршалған.
Қызмет көрсету деңгейі жеке қонаққа көңіл бөлуге бағытталған: сауна, джакузи, демалыс бөлмелері, сондай-ақ нөмірлерде желдеткіш, мини-бар, телефон және теледидар сияқты жабдықтар қарастырылған. Мұнда бильярд спортына арналған орталықтың жұмыс істейтіні де аталады.
Жезқазған: жағалаудағы қонақ үйлер
Жезқазғанда халықаралық деңгейге жақын қызмет көрсететін бірнеше қонақ үй жұмыс істейді. Олардың бірі — «Байқоңыр» (5 жұлдызды) қонақ үйі: 1999 жылы желтоқсанда «Қазақмыс корпорациясы» меншігіне өтіп, 2000 жылы қайта жаңғыртудан кейін іске қосылған. Нысан Кеңгір су қоймасы жағасында орналасқан.
Қонақтарға арналған нөмірлер әр санатта ұсынылады (VIP, люкс, жартылай люкс және бір адамдық жоғары категория). Конференц залы аудиовизуалды техникамен жабдықталған. Қосымша сервистер қатарында мейрамхана, банкет залы, жазғы терраса, бассейн, сауна және бильярд залы бар.
«Бизнес-центр» (3 жұлдыз)
Швед компаниясы салған қонақ үй. Кеңгір су қоймасы жағасында, қалалық демалыс аймағында орналасқан. Құрамында автотұрақ, 40 орындық мейрамхана, 12 орындық конференц залы және емделу кешені бар.
«Металлург» қонақ үйі
1969 жылы пайдалануға берілген, Жезқазған қаласының орталығында орналасқан. Құрамында кафе және жазғы кафе жұмыс істейді. Ақылы қызметтер ретінде сауна, бильярд, кір жуу, мейрамхана және кафе қызметтері көрсетіледі.
Қорытынды мән
Қонақ үй бизнесінің тұрақты дамуы туризм динамикасымен тікелей байланысты: сапалы сервис, бәсекелі инфрақұрылым, кадр даярлау және ақпараттық қолжетімділік — өңірдің туристік тартымдылығын арттыратын негізгі тіректер.