СПИД алдын алу және күрес жөніндегі республикалық орталық мемлекеттік мекемесінің сайты
СПИД және АИТҚ туралы: не білу маңызды
СПИД пен АИТҚ (ВИЧ) туралы біз жиі естиміз, оқимыз, айтамыз. Бірақ дәл осындай қиындыққа тап болған адамдардың қалай өмір сүріп жатқанын кейде ойлаудан да қашамыз. Бұл мәтіннің мақсаты — қорқыныш пен қате түсініктердің орнына нақты білім беру және қауіпсіз мінез-құлыққа бағыттау.
Маңызды: АИТҚ жұқтырған адам ұзақ жылдар бойы өзін сау сезінуі мүмкін және сырт көзге де солай көрінеді. Сондықтан алдын алу және уақтылы сараптама — ең сенімді қадам.
СПИД деген не, АИТҚ деген не?
СПИД
СПИД — иммундық жүйенің зақымдануы салдарынан ағзаның қорғаныс қабілеті күрт әлсірейтін патологиялық жағдай. Иммунитет әлсіреген сайын, ағза инфекциялар мен ауруларға қарсы тұра алмай қалады.
АИТҚ (ВИЧ)
АИТҚ — адамның иммун тапшылығы вирусы. Ол ағзада көптеген жыл бойы ешбір айқын белгісіз өмір сүріп, осы кезеңде басқа адамдарға жұғуы мүмкін. Вирус иммунитеттің ең маңызды жасушаларын біртіндеп зақымдайды.
АИТҚ өте баяу әсер етеді: уақыт өте келе иммундық жүйе кез келген ауруға төтеп бере алмайтын деңгейге жетуі мүмкін. Денсаулығы бастапқыдан әлсіз адамдарда, сондай-ақ шылым шегу, алкоголь, есірткі, дұрыс тамақтанбау, тұрақты күйзеліс сияқты факторлар болғанда жағдай асқына түсуі ықтимал.
Алғашқы белгілер және асқыну кезеңі
Уақыт өте келе алғашқы белгілер байқала бастайды. Олар әр адамда әртүрлі көрінуі мүмкін, бірақ жиі кездесетіндері төмендегідей:
- салмақтың күрт төмендеуі;
- созылмалы іш өту (ұзаққа созылатын сұйық нәжіс);
- әлсіздік, тез шаршау;
- бактериялар мен қоздырғыштар тудыратын аурулардың жиілеуі.
СПИД кезеңінде
Бірнеше жылдан (кейде айдан) кейін ауыр жұқпалы аурулар, ісіктер, орталық жүйке жүйесі қызметінің бұзылыстары пайда болуы мүмкін. Бұл кезеңде медициналық бақылау мен емді уақытында бастау аса маңызды.
АИТҚ қалай жұғады?
1) Қан арқылы
- АИТҚ жұқтырған донордың қаны құйылғанда немесе мүшесі/тіні салынғанда;
- есірткіні тамыр арқылы енгізу кезінде ине мен шприцті ортақ пайдаланғанда;
- стерильденбеген медициналық құралдар қолданылғанда;
- стерильденбеген татуаж/пирсинг құралдарын ортақ пайдаланғанда;
- біреудің қырыну заттарын немесе тіс щеткасын пайдаланғанда (қанмен жанасу қаупі болса).
2) Жыныстық жолмен
Қорғанусыз жыныстық қатынас кезінде жұғуы мүмкін. Қауіп әсіресе кездейсоқ серіктестер болғанда немесе ЖЖЖИ (жыныстық жолмен жұғатын инфекциялар) бар кезде арта түседі.
3) Анадан балаға
АИТҚ жұқтырған анадан балаға жүктілік кезінде, босану кезінде және емшек сүті арқылы берілуі мүмкін.
АИТҚ-дан сақтану үшін не істеу керек?
- бөгде қанмен жанасудан аулақ болыңыз;
- есірткіге, әсіресе тамыр арқылы енгізілетін түрлеріне жоламаңыз;
- кездейсоқ және қорғанусыз жыныстық қатынастан аулақ болыңыз;
- бір реттік немесе стерильді құрал қолданылатынына көз жеткізіңіз (медицина, татуаж, пирсинг).
Қауіп артатын жағдайлар
ЖЖЖИ бар болса: сифилис, соз (гонорея), хламидиоз және басқа инфекциялар АИТҚ жұғу қаупін арттыруы мүмкін.
Ортақ ине/шприц: өңделмеген құралдарда АИТҚ және басқа қоздырғыштар болуы ықтимал.
АИТҚ бар-жоғын қалай білуге болады?
АИТҚ бар-жоғын анықтаудың нақты жолы — сараптама тапсыру. Арнайы талдау нәтижесіне сүйене отырып қана дәрігер АИТҚ жұққан-жұқпағанын айта алады.
Сараптама қалай жүргізіледі?
Дәрігерлер күретамырдан қан алып, онда АИТҚ-ға қарсы антиденелердің бар-жоғын тексереді. Қанды алмас бұрын және нәтижені хабарлар алдында медицина қызметкерлері сізге оң/теріс нәтиженің мәнін түсіндіріп, сұрақтарыңызға жауап беруі тиіс.
Құпиялық: Сараптама нәтижесі — медициналық құпия. Нәтижені тұрғылықты жеріңізге, жұмысыңызға немесе оқу орнына жария етуге рұқсат жоқ. Қалауыңызға қарай талдауды аты-жөніңізді айтып та, жасырын түрде де тапсыра аласыз; әдетте ол тегін жүргізіледі.
Қайда жүгінуге болады?
Қазақстанда СПИД-ке қарсы күрес және алдын алу бойынша 22 аймақтық және 1 республикалық орталық жұмыс істейді. Олардың мекенжайы мен телефонын анықтамадан білуге болады. Осы орталықтардың барлығында АИТҚ-ға сараптама тапсыруға мүмкіндік бар.
Ем және өмір сапасы
АИТҚ да, СПИД те әзірге толық жазылып кетпейді. Дегенмен әлемде күн сайын тиімділігі жоғары дәрі-дәрмектер дамып келеді: олар өмірді ұзартып, денсаулықты сақтауға көмектеседі. Ең маңыздысы — өзіңізді дер кезінде тексерту, дәрігер бақылауында болу және қауіпсіз таңдаулар жасау.
Есте сақтаңыз: Сіздің қандай әлеуметтік топқа жататыныңыз немесе кімдермен араласатыныңыз емес, өз өміріңіз үшін қандай жолды таңдауыңыз маңызды.
Құқықтық ақпарат және пайдалы ресурстар
Құқықтық ескерту
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 7 сәуірдегі № 2184 Заңы: алкоголизмге, нашақорлық пен уытқұмарлық дертіне шалдыққан адамдарды еріксіз емдеу туралы.
Пайдалы сілтемелер
- www.rcaids — СПИД-тің алдын алу және оған қарсы күрес жөніндегі республикалық орталықтың сайты.
- www.plwha — АИТҚ бар адамдардың қазақстандық одағы қоғамдық қорының сайты.
Интернет арқылы іздеу
Осы тақырып бойынша көптеген материалды интернеттен табуға болады. Іздеу жүйелерінде (мысалы, Google, Rambler, Yandex) мынадай кілт сөздерді теріп көріңіз: «ВИЧ СПИД», «ВИЧ СПИД ауруларына көмек» және ұқсас сұраныстар.