Аннуитеттік сақтандыру шартының жалпы сипаттамасы туралы қазақша реферат
Сақтандыру шартының мәні және құқықтық негізі
Аннуитеттік сақтандырудың өзегі — сақтандыру шарты. Қазіргі нарықтық экономика жағдайында сақтандырудың басым бөлігі дәл шарт нысанында жасалады. Шартсыз (нормативтік актімен тікелей реттелетін) түрлері де кездеседі, алайда олар тәжірибеде сирек қолданылады.
Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексіндегі анықтама
Сақтандыру шарты бойынша бір тарап (сақтанушы) сақтандыру сыйлықақысын төлеуге міндеттенеді, ал екінші тарап (сақтандырушы) сақтандыру жағдайы басталған кезде сақтанушыға немесе шартта көрсетілген сақтандыру сомасының шегінде пайда алушыға сақтандыру төлемін төлеуге міндеттенеді.
Аннуитеттік сақтандыру шартының негізгі белгілері
Өтелмелілік (ақылылық)
Сақтандыру қорғауы сақтанушы төлейтін сақтандыру сыйлықақысы үшін беріледі. Яғни, тараптардың әрқайсысы берілгеннің орнына мүліктік қанағат алады.
Екіжақтылық
Шартқа екі негізгі субъект қатысады: сақтанушы және сақтандырушы. Шарт талаптары олардың өзара келісілген құқықтары мен міндеттерін айқындайды.
Мерзімділік
Шарттың қолданылу мерзімі — міндетті (елеулі) талап. Аннуитеттік сақтандыруда төлемдердің кезеңділігі (ай сайын, тоқсан сайын, жыл сайын) және төленетін уақыт аралығы алдын ала белгіленеді.
Шарттың күшіне енуі: нақты ма, әлде консенсуалды ма?
Аннуитеттік сақтандыру шартының құқықтық табиғатын түсіну үшін оның қай сәттен бастап жасалды деп есептелетінін анықтау маңызды. Азаматтық кодекстің 827-бабына сәйкес, сақтандыру шарты әдетте сақтанушы сыйлықақыны төлеген кезден бастап күшіне енеді. Егер сыйлықақы бөліп төленсе, шарт, ереже бойынша, бірінші жарна төленген сәттен бастап міндетті болады.
Практикалық қорытынды
Жалпы тәртіп бойынша мұндай шарт нақты (реалды) шартқа жақын: ол көбіне төлем жасалғаннан кейін күшіне енеді. Дегенмен, тараптардың келісімімен немесе арнайы заң актілерімен шарт консенсуалды сипат алуы мүмкін. Мұндай жағдайда сақтандыру жағдайы сыйлықақы төленгенге дейін туындаса да, сақтандырушы төлем жасауға міндетті болуы ықтимал.
Аннуитеттік сақтандырудың жинақтаушы сипаттамасы
Аннуитеттік сақтандыру шарты жинақтаушы сақтандыру шарттарының қатарына жатады және, әдетте, сақтандырылатын тұлғаның жеке басына қатысты жасалады. Мұнда сақтандырушы шартта белгіленген мерзім ішінде пайда алушының пайдасына кезеңдік төлемдер түрінде сақтандыру төлемін жүзеге асыруға міндеттенеді.
Аннуитеттік сақтандыру сақтанушының немесе сақтандырылған тұлғаның белгілі бір жасқа жетуіне не шартта көрсетілген мерзімнің басталуына байланысты сақтандыру қорғауын қамтамасыз етуге бағытталады. Төлемдер көбіне ай сайын, тоқсан сайын немесе жыл сайын жүзеге асырылады.
Сыйлықақы төлеу тәртібі және инвестициялық фактор
- Сақтанушы сыйлықақыны бір жолғы толық төлем ретінде немесе шартта белгіленген мерзім ішінде бөліп-бөліп төлей алады.
- Әдетте төленетін сыйлықақы (немесе жарналар) сақтандыру сомасынан аз болады, себебі сақтандырушы қаражатты инвестициялау арқылы қосымша кіріс алады.
- Инвестициялық кіріс сақтандыру тарифіне ықпал етіп, оны төмендетуге мүмкіндік береді.
- Сақтандырылған тұлға сақтандыру сомасының есебінен рента сипатындағы ұдайы төлемдерді алып отырады.
Шарттың нысаны: жазбаша рәсімдеу міндеті
Аннуитеттік сақтандыру шарты міндетті түрде жазбаша нысанда жасалады. Жазбаша нысан сақтандырушы әзірлеген құжаттармен немесе тараптардың өзара келісімімен айқындалады.
Жазбаша нысанның кең тараған екі тәсілі
- 1. Тараптардың бір құжат жасап, оған қол қоюы арқылы.
- 2. Сақтанушының сақтандырушы әзірлеген үлгілік шарттарға (сақтандыру ережелеріне) қосылуы және сақтандырушының полис беруі арқылы (бірігу шарты).
Неге бұл маңызды?
Рәсімдеу құжаттары тараптардың еркін білдіруін, барлық елеулі талаптар бойынша келісімге келгенін және сақтандыру талаптарының мәтінде бекітілгенін дәлелдеуі тиіс. Жазбаша нысанды дұрыс сақтамау шарттың жарамсыз деп танылуына әкелуі мүмкін.
Шарттың елеулі талаптары: не міндетті түрде көрсетілуі керек?
Кез келген шарт сияқты, аннуитеттік сақтандыру шартында да талаптар елеулі және елеусіз болып бөлінеді. Елеулі талаптар бойынша келісім болмаса, шарт жасалмаған болып есептеледі.
Аннуитеттік сақтандыру шартындағы міндетті деректер
Төмендегі тармақтар шарттың заңдылығын және құқықтық анықтығын қамтамасыз етеді.
- Сақтандырушының атауы, орналасқан жері және банктік реквизиттері.
- Сақтанушының деректері: жеке тұлға болса — тегі, аты, әкесінің аты (бар болса), тұрғылықты жері; заңды тұлға болса — атауы, орналасқан жері және банктік реквизиттері.
- Сақтандыру объектісі.
- Сақтандыру жағдайы (тәуекелдер) және қолданылатын шектеулер.
- Сақтандыру сомасы және сақтандыру төлемін жүзеге асыру тәртібі мен мерзімдері.
- Сақтандыру сыйлықақысының мөлшері, төлеу тәртібі мен мерзімдері.
- Шарттың жасалған күні және қолданылу мерзімі.
- Қатысушылар болса — сақтандырылған адам және пайда алушы туралы мәліметтер.
- Полистің (шарттың) сериясы мен нөмірі.
- Шарт талаптарына өзгерістер енгізу жағдайлары мен тәртібі.
- Жинақтаушы сақтандыру үшін — сатып алу сомасын төлеу шарттары және оның мөлшері.
Осы деректер толық әрі дұрыс көрсетілген жағдайда аннуитеттік сақтандыру шарты сақтанушыға сақтандыру қорғауын беретін ресми құжат ретінде заңды күшке ие болады.
Сақтандыру ережелері: тәжірибені жүйелейтін стандарт
Сақтандыру ережелері сақтандырушы тарапынан сақтандырудың әр түрі бойынша бөлек әзірленеді және тиісті лицензиялау/рұқсат беру құзыреті бар уәкілетті мемлекеттік органмен келісуге жатады. Егер шартта нақты реттелмеген жағдайларға байланысты дау туындаса, басшылыққа көбіне сақтандыру ережелеріндегі нормалар алынады.
Аннуитеттік сақтандыру ережелерінде әдетте қамтылатын мәселелер
Сақтандыру ережелеріндегі бірқатар нормаларды сақтандыру саласындағы қалыптасқан әдет-ғұрып (тәжірибелік) қағидалары ретінде қарастыруға болады. Егер сақтанушы мен сақтандырушы қосымша жағдайларды тұрақты түрде енгізіп отырса және олар бірнеше рет қайталанса, сақтандырушы заңнамада көзделген тәртіппен тиісті ережелерді жаңартуға міндетті болуы мүмкін. Бұл — сақтандырушы тәжірибесінің тұрақтанған бөлігін құқықтық тұрғыдан бекітудің тетігі.
Тараптардың құқықтары мен міндеттері
Сақтанушы
- Сақтандыру сыйлықақыларын (жарналарды) уақытылы төлеуге міндетті.
- Сақтандырушыдан шартта көзделген төлем міндеттемесінің орындалуын талап етуге құқылы.
Сақтандырушы
- Сақтандыру сыйлықақыларының төленуін талап етуге құқылы.
- Сақтандыру жағдайы басталғанда шартқа сәйкес сақтандыру төлемін жүзеге асыруға міндетті.
Ақылылық қағидасы сақталады
Сақтандыру төлемі барлық жағдайларда жүзеге аса бермесе де, шарттың ақылылығы жойылмайды. Себебі тараптар шарт жасасқанда төлемнің ықтималдығын және сыйлықақының төленетінін алдын ала ескереді: сақтандырушы — сыйлықақы түрінде мүліктік қанағат алады, ал сақтанушы (немесе пайда алушы) — шартта көзделген жағдай туындаса, сақтандыру төлемі арқылы мүліктік қанағаттандыруға қол жеткізеді.