Қазақша рефераттар

Орыстың діни ойшылы, ғалымы

Ресей философиялық ойының қалыптасу арналары

Ресейдегі философиялық ойдың өз дәстүрі мен ерекшеліктері бар. Ол көбіне ғасырлар бойы қалыптасқан мәдени-әлеуметтік үдерістермен тығыз байланысты. Орыс философиясының қалыптасуының алғашқы кезеңі XI–XVII ғасырларды қамтиды: ол әлемдік философиямен байланыста дамығанымен, төлтумашылығын жоққа шығаруға болмайды.

Бұл ойлау жүйесінің бастаулары Киев Русі кезеңінде пайда болып, 988 жылы Рустің шоқынуынан кейінгі христиандандыру үдерісімен сабақтасты. Осы тарихи негізде орыс философиялық ойында кейінірек бір-біріне қарсы екі ірі бағыт қалыптасты.

Негізгі қайшылық

Орыс идеясының мәнін түсіндіруде екі бағыт айқын көрінеді:

  • Батысшылдық — Ресейдің Еуропа үлгісімен даму жолын қорғау.

  • Славянофильдік — Ресейдің ерекше тарихи-рухани миссиясын негіздеу.

Чаадаев және «екі бағыттың» пайда болуы

Бұл бағыттардың айқындалуына П.Я. Чаадаев (1794–1856) ерекше ықпал етті. Ол өз көзқарасын әйгілі «Философиялық хаттарында» баяндап, бір жағынан католиктік Батыстың мәдени үлгісін жоғары бағалады, екінші жағынан Ресейдің Батыстан айырмашылығын оның ерекше ғаламдық миссиясымен байланыстырды.

Нәтижесінде орыс идеясының мәні қарама-қайшы түсіндіріле бастады: Ресей Еуропаға ұқсауы керек пе, әлде өз жолын сақтауы тиіс пе?

Батысшылдық: Еуропалық даму бағыты

Батысшылдық Ресейдің Еуропалық үлгі бойынша дамуын насихаттады. Бұл бағыттың өкілдеріне А.И. Герцен, Н.П. Огарев, Н.Г. Чернышевский, К.Д. Кавелин, Т.Н. Грановский және басқа ойшылдар жатады.

Негізгі ұстанымдар

  • Шіркеуді сынға алу, материализмге сүйену.

  • Ресейдің еуропаландыру идеясын қорғау.

  • Батыс Еуропаға бағдар ұстап, экономикалық және мәдени артта қалушылықты жою арқылы әлемдік өркениеттің толыққанды мүшесіне айналу.

Славянофильдік: ерекше «құтқарушылық» миссия

Славянофильдік бағыттың негізін қалаушылар: А.С. Хомяков, И.В. Киреевский, К.С. Аксаков, Ю.С. Самарин. Олар орыс халқының ерекше рухани-тарихи болмысын және «құтқарушылық» идеясын негіздеп, батысшылдарға қарсы шықты.

Материалистік линия: Ломоносовтан бастау

М.В. Ломоносов (1711–1765)

Орыс философиясындағы материалистік ойлар М.В. Ломоносовтан басталады. Ол әлемге әйгілі алғашқы орыс ғалымдарының бірі ретінде философияның негізгі мәселесін материалистік тұрғыдан шешуге ұмтылды.

  • Дүниені тануға болады деген ұстанымды қорғады.

  • Материя мен қозғалыс ажырамас бірлікте, материя үнемі қозғалыста болады деп түсіндірді.

Ғарыш философиясы және ғылыми утопия: Циолковский

К.Э. Циолковский (1857–1935)

К.Э. Циолковский — орыс ғалымы және ойшылы, космонавтика негізін қалаушылардың бірі. Ол Жер маңындағы кеңістікті игеру және адамзаттың ғарышқа қоныстану мүмкіндігі туралы идеяларды өз «ғарыш философиясында» негіздеуге тырысты.

Табиғат туралы пайымы

Ол дүниенің сан алуандығы (адам организмін қоса алғанда) ерекше бөлшектерден және «жойылмайтын қарапайым рух» ретінде түсіндірілген атомдар құрылымынан құралады деп есептеді. Сонымен бірге адам олардың даму барысын бақылай алады, жаңа биологиялық тірі организм жасай алады, тіпті өзінің биохимиялық табиғатын қайта құра алады деп пайымдады.

Ғарыштық этика

Оның көзқарасында ғарыштық этика маңызды орын алады: барлық ақыл иелерінің ынтымақтастығын уағыздау, өзге планеталардағы мүмкін саналы тіршілік иелерімен этикалық байланыс негіздерін қарастыру, ғарышты өзгерту үшін бірлескен еңбектің қажеттігін мойындау.

Ракетодинамика мен ғарыштық жобалар

Жекелеген натуралистік және утопиялық элементтерге қарамастан, Циолковский адамзаттың ғарышты игеруі туралы алғашқы теоретиктердің бірі болды. Ол ракеталарды ғарышқа шығарудың принциптерін, ракеталардың қозғалыс теориясын (ракетодинамика), көпсатылы ракета идеясын, Жердің жасанды серігі, орбиталық станциялар, планетааралық байланыс мәселелерін және ракета құрылысына қатысты өзге де құнды тұжырымдарды ұсынды.

Негізгі еңбектері

  • «Жер және аспан жайындағы қиял» (1895)
  • «Адамзаттың қоғамдық ұйымы» (1928)
  • «Ғылыми этика» (1930)

Діни-философиялық линия: Чаадаев пен Флоренский

П.Я. Чаадаев (1794–1856)

Чаадаев — орыс ойшылы әрі қоғамдық-саяси қайраткер. Оның философиясы табиғат пен қоғамда құдай заңының үстем рөлін негіздеуге ұмтылды. Жалпы алғанда, ол объективті идеализмді ұстанып, белгілі бір дәрежеде жаратылыстану ғылымдарының идеяларын да өз пайымына енгізді.

Негізгі еңбектері

  • «Философиялық хаттар»
  • «Жындының апологиясы»

П.А. Флоренский (1882–1943)

П.А. Флоренский — орыстың діни ойшылы және ғалымы. Ол діни сенім мен ғылыми ақиқаттарды толықтай түйістіру мүмкін еместігін атап көрсетіп, мәдениетті діннен таратып түсіндіруге бейім болды. Сонымен қатар ғылым мен философияның мүмкіндіктерін пайдалана отырып, православиялық қағидалар жүйесін сақтауға ұмтылды.

Негізгі еңбектері

  • «Сенім азығы және ақиқат тұжырымы»
  • «Православиялық теодицяның тәжірибесі»

Әлеуметтік философия және утопиялық социализм: Чернышевский

Н.Г. Чернышевский (1828–1889)

Н.Г. Чернышевский — классикалық орыс философиясының өкілі, сыншыл утопиялық социализмнің теоретигі. Оның философиясы монизм сипатында болып, дуализмге, сондай-ақ объективті және субъективті идеалистік монизмге қарсы бағытталды.

Ол адамның нақты уайым-қайғысын басшылыққа ала отырып, эстетикалық түсініктердің әлеуметтік-мәдени негізділігі туралы идея ұсынды.

Еңбектері

  • «Пролог»
  • «Не істеу керек?»

Баршаның біртұтастығы: Соловьевтің ілімі

В.С. Соловьев (1853–1900)

В.С. Соловьев — орыс философы әрі діни қайраткер. Оның ілімінің өзегі — баршаның біртұтастығы идеясы. Ол абсолюттік болмысты құдіреттілік аясы ретінде қарастырып, ал реалды дүниені сол идеяның дербестелуі мен жүзеге асуы деп түсіндірді.

Соловьев теологияның, философияның және ғылымның бірлігі үшін күресті «азат философия» деп атады. Оның пайымынша, Батыс (католиктік) және Шығыс (православиялық) христиан шіркеулерін біріктіру мүмкін; бұл утопиялық жобада Ресей мемлекетіне ерекше рөл жүктеледі.

Ол үшін философияның басты мақсаты — әлеуметтік-діни мұратты ұтымды түрде ақтау.

Негізгі шығармалары

  • «Керексіз бастамаларды сынау»
  • «Құдай-адамзат туралы оқу»
  • «Жақсылықты оқтау»
  • «Үш сұхбат»

Қорытынды: «Орыс идеясы» және оның тарихи жалғасы

Қорыта айтқанда, орыс философиясындағы көптеген ізденістер «орыс идеясы» арнасында қалыптасты. Бұл идея XIX ғасырда және XX ғасырдың бастапқы кезеңінде одан әрі дамыды. Оның негізін салушылар ретінде П.Я. Чаадаев, Ф.М. Достоевский, Н.И. Бердяев аталады.

Осы тұжырымдама бойынша, Ресей христиандық негізде бүкіл адамзаттық өркениеттік қозғалыстың басында тұруы тиіс деген пікір басым болды.