Сан қилы саяси және әлеуметтiк қайшылықтармен өткен ХХ - ғасыр адамзат санасында жойқын соғыстарымен де сақталары сөзсiз

ХХ ғасырдың қасіреті мен Ұлы Отан соғысының ауқымы

Сан қилы саяси және әлеуметтік қайшылықтарға толы ХХ ғасыр адамзат жадында, сөзсіз, жойқын соғыстарымен сақталып қалды. Өйткені Екінші дүниежүзілік соғыстың өзі-ақ талай ұрпақты қайғы-қасіретке душар етті.

Үлкен тарих өлшемімен алғанда мерзімі қысқа көрінгенімен, ұзақтығы төрт жылға жуық — нақтылап айтқанда 1418 күнге созылған Ұлы Отан соғысы ауқымы мен сан алуан оқиғалары жағынан тұтас бір дәуірге тең болды. Бұл — сан миллион адамның өмірін қиған, адамзат тарихындағы ең зардапты әрі қантөгісті соғыстардың бірі еді.

Қазақстанның майданға қосқан үлесі

Қазақстан соғысқа 1 366 000 адамды аттандырды. Отан қорғауға 5183 қазақтың қыз-келіншегі қатысқан. Республикада 12 атқыштар дивизиясы, 7 атқыштар бригадасы, 4 атты әскер дивизиясы, сондай-ақ екі артиллериялық, төрт минометтік, үш авиациялық полк және 14 жеке батальон құрылып, майданға жіберілді.

Бұл құрамалар соғыстың барлық ірі шайқастарына қатысты. Майдан даласында 601 815 адам қалды. Оның ішінде туған жеріне жете алмай қаза тапқан қазақтардың саны 135 000 адамға жетеді.

Әйелдердің ерлігі: майдандағы және тылдағы қажыр

Қарулы күштер қатарында кеңес әйелдері де жаумен шайқасты. Соғыстың соңына қарай Кеңес Армиясында 330 мыңнан астам әйел жауынгер болды. Олар ұшақпен көкке көтерілді, танк жүргізді, барлауға барып, ұрыс даласында мергендік көрсетті.

Ұлы Отан соғысында 100 мыңнан астам әйел ордендермен және медальдармен марапатталды, ал 92 әйелге Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. Олар солдат етігін киіп, Мәскеуден Берлинге дейін жауынгерлік жолдан өтті.

Нәп-нәзiк қолдарымен жаралы жауынгерлерді от-жалынның арасынан алып шыққан, ең соңғы бір тамшы суын бөліскен, беліне граната байлап жау танкісінің астына түскен, фашист эшелондарын құлатып, балаларды аман алып қалған, кейде тіпті ерлердің өзін ұрысқа бастап шыққан от жүрек жандардың ерлігіне бас иесің.

Ел ішіндегі серпіліс: алғашқы күндерден-ақ еріктілер легі

Соғыс басталған күні-ақ республикамыздың зауыт-фабрикаларында, мекемелерінде, ауыл-селоларында жүздеген, мыңдаған адам қатысқан митингілер өтті. Жастар топ-тобымен соғыс комиссариаттарына, партия және комсомол комитеттеріне келіп, Қызыл Армия қатарына қабылдауды және майданға тез жіберуді сұрады.

Соғыстың алғашқы күндері Қарағанды облыстық әскери комиссариатына майданға жіберуді сұраған 25 мыңнан аса өтініш түсті, соның 10 мыңы — әйелдер. Оңтүстік Қазақстан облысында соғыстың алғашқы бір жылы ішінде майданға сұранған 755 қыздың 627-сі батысқа жөнелтілді.

1942 жыл: әйелдер ротасы және жаңа толқын

1942 жылдың қаңтарында Алматыда жеке әйелдер ротасы құрылды. Рота құрамына негізінен Алматы, Шымкент, Семей, Қарағанды облыстарынан келген студенттер мен жас жұмысшы қыздар кірді. 278 әйелдің жартысынан астамы Алматының жоғары оқу орындарының студенттері еді. Майданға жіберуге тілек білдіргендердің 40%-ы әйелдер болды.

1942 жылдың көктемінде Семейден 200 қыз майданға аттанды. Олардың арасында №11 Семей қазақ мектебінің 11 түлегі де бар.