Бақылау басқару функциясы ретінде
Кіріспе
Шетел ғалымдары кәсіпорынды басқару мәселелерін арнайы пән ретінде бөліп, оны менеджмент деп атады. Менеджер — басқарушы, ал менеджмент — басқару үдерісі.
Бұрын біздің елде инженерлерге техникалық білім терең берілгенімен, экономиканы басқару дағдыларына жеткілікті көңіл бөлінбейтін. Соның салдарынан көптеген мамандар басқару мәселелерін жұмыс барысында қателесу арқылы үйренуге мәжбүр болды. Қазіргі инженер жаңа техника мен технологияны меңгерумен қатар, кәсіпорынды басқару әдістерін — әсіресе нарық жағдайында — жақсы білуі қажет.
Басқару деңгейіне қарай менеджерлер үш топқа бөлінеді:
- Төменгі деңгей — топ немесе бөлім басшылары.
- Орта деңгей — цех, бөлімше басшылары.
- Жоғары деңгей — компания басшылары.
Жалпы алғанда, менеджмент үдерісі төрт негізгі функциядан тұрады: ұйымдастыру, жоспарлау, ынталандыру және бақылау. Бұл мәтінде осы функцияларға қысқаша тоқталып, олардың басқарудағы рөлін айқындаймыз.
Негізгі басқару функцияларының сипаттамалары
Басқару функциясы нені қамтиды?
Басқару функциясының мәні — ұжымның жұмысын тиімді ұйымдастырып, нәтижеге бағыттау. Ол тек тапсырма берумен шектелмейді: орындау жолын түсіндіру, жұмыс барысын қадағалау, нәтижені қабылдау, бағалау және қателіктерді уақытында түзету сияқты әрекеттерді де қамтиды.
- Тапсырма беру және мақсатты нақтылау
- Орындау тәсілін көрсету, ресурстарды үйлестіру
- Үдерісті бақылау және кері байланыс беру
- Нәтижені қабылдау, бағалау, түзету енгізу
Сонымен бірге басшының жеке үлгісі маңызды: жұмысқа деген көзқарасы, тәртібі, жауапкершілігі ұжымға тікелей әсер етеді. Бақылау да жүйелі әрі кезең-кезеңімен жүргізілгенде ғана тиімді болады.
Төрт функцияның қысқа картасы
- Ұйымдастыру
- Еңбек пен ресурстарды біріктіріп, жоспарланған өнімді шығару немесе қызметті ұсыну.
- Жоспарлау және болжау
- Кәсіпорынның негізгі көрсеткіштерін алдын ала анықтап, күтілетін нәтижені бекіту.
- Ынталандыру
- Қарамағындағы қызметкерлерді әртүрлі тәсілдермен жұмысты жылдам әрі сапалы орындауға ынталандыру.
- Бақылау
- Бекітілген тапсырманың қалай орындалғанын тексеріп, ауытқуларды уақтылы анықтау.
1) Жоспарлау функциясы
Жоспарлау және болжау — кәсіпорынның мақсаттарын, негізгі көрсеткіштерін және күтілетін қорытындысын алдын ала айқындау. Жоспарлау деңгейіне қарай менеджерлердің рөлі де өзгереді:
- Төменгі деңгей — оперативтік (жылдық) жоспарлау.
- Орта деңгей — тактикалық (орта мерзімді) жоспарлау.
- Жоғары деңгей — стратегиялық (көпжылдық) жоспарлау.
2) Ұйымдастыру басқару функциясы ретінде
Ұйымдастыру — еңбек бөлінісін дұрыс құрып, адамдарды, материалдық және қаржылық ресурстарды бір жүйеге біріктіру. Нәтижесінде жоспарланған өнім өндіру немесе қызмет көрсету тұрақты түрде қамтамасыз етіледі.
Ұйымдастыру тиімді болғанда міндеттер нақты бөлінеді, жауапкершілік айқындалады, ал жұмыстың орындалуы жоспарға сәйкес жүреді.
3) Ынталандыру басқару функциясы ретінде
Ынталандыру функциясы — қызметкерлерді жұмысты жылдам, дұрыс және сапалы орындауға бағыттайтын ықпал ету тәсілдері. Бұл жерде материалдық және моральдық қолдау, мойындау, әділ бағалау және өсу мүмкіндігі сияқты факторлар маңызды орын алады.
4) Бақылау басқару функциясы ретінде
Бақылау — бекітілген тапсырманың қалай орындалып жатқанын тексеру. Ол жоспарлау үдерісімен тікелей байланысты: бақылау неғұрлым нақты әрі жүйелі болса, өндіріс бағдарламасынан ауытқулар соғұрлым ертерек байқалады.
Ерте анықталған айырмашылықтар мен қателіктерді уақытында түзету — ресурстардың ысырабын азайтып, жоспарланған нәтижеге жақындауға мүмкіндік береді.
Қорытынды
Менеджмент — кәсіпорын жұмысының тиімділігін арттыруға бағытталған басқару үдерісі. Оның өзегін құрайтын жоспарлау, ұйымдастыру, ынталандыру және бақылау функциялары бір-бірімен тығыз байланыста жұмыс істейді. Осы функциялар үйлесімді іске асқанда ғана ұжымның әрекеті жүйеленіп, мақсатқа жету ықтималдығы артады.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бұл мәтінде нақты дереккөздер көрсетілмеген. Егер пайдаланылған әдебиеттер тізімін берсеңіз, оны стандартқа сай рәсімдеп, осы бөлімге енгізіп беремін.
Ескерту
Бастапқы жазбада «курстық жұмыс 24 бет» деген ақпарат берілген. Ол мазмұндық бөлім емес болғандықтан, бұл нұсқада ескертпе ретінде ғана көрсетілді.