Қазақша рефераттар

Қашан қосымша табыс қосымша шығындарға теңескенде, әдетте

Мөлшерлі (шекті) шығындар және фирманың шешім қабылдауы

Мөлшерлі (шекті) шығындар — тауар өндіру көлемін бір бірлікке ұлғайтқанда туындайтын қосымша шығындардың өсуі. Қосымша табыс қосымша шығындарға теңескен кезде, әдетте, «мөлшерлі табыс мөлшерлі шығындарға тең» деп айтылады.

Шектілік сәті — өндірісті одан әрі кеңейтудің экономикалық тұрғыдан мәні жоқ екенін білдіретін межелік жағдай. Өйткені келесі қосымша бірліктің шығындары сол бірлік әкелетін табыстан асып кетеді.

Атап айтқанда, қосымша табыс пен қосымша шығындар теңескен сәтте (оларға «шектілік» мән береді) фирма жалпы пайданың ең жоғары деңгейіне жақындайды. Мөлшерлі шығындар тұжырымдамасы фирма үшін стратегиялық маңызды, себебі ол шығындардың мөлшерін дәл анықтауға және толық бақылауға мүмкіндік береді.

  • Өндірісті бір бірлікке арттырудың нақты қаншаға түсетінін есептеу.

  • Өнім шығаруды бір бірлікке қысқартқанда фирма қандай шығыннан құтылатынын анықтау.

Өндіріс шығындарының құрылымы

Тауар өндіру шығындары негізгі және айналым капиталының шығындарымен тікелей байланысты. Бухгалтерлік шығындар — қолданыстағы заңнамаға сәйкес өнімнің өзіндік құнына жатқызылатын айқын (нақты) шығындар. Бухгалтерлік шығындардың баптары — өнімнің өзіндік құнын қалыптастыратын шығындар құрамдастары.

I. Материалдық шығындар

Материалдық шығындарға төмендегілердің құны кіреді:

  • Кәсіпорын сатып алған шикізат пен материалдар (өндірілетін өнімнің негізгі компоненттері).

  • Технологиялық процесті қамтамасыз етуге, буып-түюге, сақтауға арналған сатып алынатын материалдар.

  • Арзан бағалы және тез тозатын заттар (олардың тұтыну мерзімі мен құнын Үкімет белгілейді).

  • Сол кәсіпорында монтаждауға немесе әрі қарай өңдеуге арналған сатып алынған жабдықтау бұйымдары мен жартылай фабрикаттар.

  • Басқа кәсіпорындар атқаратын жұмыстар мен қызметтердің құны.

  • Сатып алынған отын және басқа да шығындар.

II. Еңбекақыға жұмсалған шығындар

Еңбекақы шығындарына мыналар жатады:

  • Іс жүзінде орындалған жұмыс үшін еңбекақы төлеу.

  • Қызметкерлерге заттай төлем түрінде берілетін өнімнің құны.

  • Түрлі сыйақылар, жалақыға қосылатын үстемақылар.

  • Өтемақылық сипаттағы төлемдер (қалыпты жағдайдан тыс жұмыс, кәсіптерді қатар атқару, денсаулыққа қауіпті жағдайлардағы жұмыс үшін).

  • Демалыс уақытын төлеу және басқа төлемдер.

III. Әлеуметтік қажеттілікке міндетті ақша аударымдары

Заңнамада белгіленген нормалар бойынша міндетті ақша аударымдары әлеуметтік қажеттілікке бағытталады. Оларға, әдетте, еңбекақы төлеуге байланысты жалпы шығын мөлшеріне тәуелді:

  • Әлеуметтік сақтандыру қоры

    Міндетті әлеуметтік аударымдар.

  • Зейнетақы қорлары

    Мемлекеттік және мемлекеттік емес жүйелер.

  • Жұмыспен қамту қоры

    Еңбек нарығын қолдау төлемдері.

Материалдық шығындар (I), еңбекақы шығындары (II) және әлеуметтік қажеттілікке аударымдар (III) кәсіпорынның айналым капиталын пайдаланумен байланысты. Ал келесі бөлімдегі шығындар негізгі капиталды пайдалануға қатысты.

IV. Негізгі капиталдың амортизациясы

Амортизация — негізгі капитал құнын оның тозуына қарай сол капиталдың көмегімен өндірілетін өнімге кезең-кезеңімен көшіру және жиналған қаражатты негізгі капиталды одан әрі ұдайы өндіруге пайдалану процесі.

Амортизациялық қор

Негізгі капитал құнын өтеуге арналған, негізгі капитал тозуының жинақталған сомасы.

Амортизация нормасы

Әр жылға арналған амортизация нормалары салық және басқа да міндетті төлемдер туралы заңнамада белгіленеді.