Қазақша рефераттар

Қор биржасы деген бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын негізгі нарық орны

Қор биржасы: ұғымы, қалыптасуы және экономикалық рөлі

Қор биржасы — бағалы қағаздар сатып алынатын және сатылатын негізгі нарық орны. Көп жағдайда қор биржаларының қызметінде ірі банктердің ықпалы басым болады. «Биржа» термині ежелгі грек тіліндегі «бурзэ» сөзінен шыққан, мағынасы — «әмиян».

Негізгі ой

Қор биржасы тек сауда алаңы ғана емес: ол экономикалық циклдер мен елдегі саяси-экономикалық өзгерістерді көрсететін индикатор ретінде де жұмыс істейді.

Тарихи даму кезеңдері

XVI ғасыр

Алғашқы қор биржасы Голландияда бағалы қағаздарды (әуелі облигацияларды, кейін акцияларды) шығару және сату үшін пайда болды.

XVII ғасыр

Биржалар біртіндеп тауар биржасы және қор биржасы болып бөліне бастады.

XX ғасырдың басы

Қор биржалары капитализмнің монополиялық сатысына өту кезеңінде ерекше қарқынмен дамыды. Сол уақытта негізгі операциялар өндірістік кәсіпорындардың акцияларын шығару және сату болды.

Экономикадағы қызметі: «барометр» рөлі

Биржа өнеркәсіп циклі мен ел экономикасы және саясатындағы өзгерістерді қадағалап отыратын барометр іспетті. Сондықтан қор биржасы өнеркәсіптің өрістеу фазасында экономиканың өсуіне ықпал етіп, дағдарыс фазасында баяулау үдерісін күшейтуі мүмкін.

Құқықтық анықтама және ұйымдық ерекшелігі

Қазақстан Республикасының 2003 жылғы 2 шілдедегі № 461-II «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңының 1-бабы, 44-тармағына сәйкес, қор биржасы — сауда-саттықтарды ұйымдастырушылық және техникалық қамтамасыз ету қызметін жүзеге асыратын, сауда-саттықты осы ұйымдастырушының сауда жүйелерін пайдалану арқылы өткізетін, акционерлік қоғамның ұйымдық-құқықтық нысанында құрылған заңды тұлға.

Айрықша белгі

Қор биржасы коммерциялық емес ұйым ретінде де құрылуы мүмкін. Бұл мүмкіндік 2003 жылғы 13 мамырдағы № 415-II «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңының 3-бабы, 3-тармағында көзделген.

Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығы: ағымдағы ахуал

Қазақстанның бағалы қағаздар нарығының қазіргі жағдайын экономиканың өтпелі кезеңімен байланысты дағдарыстық сипатта деп бағалауға болады. Бағалы қағаздар нарығы — жалпы нарықтар сияқты — экономиканың жан-жақты дамуынсыз толыққанды қызмет ете алмайтын жүйенің бір сегменті.

Басты фактор: инфляция

Қор нарығының жағдайы көптеген факторларға тәуелді, солардың ішінде шешуші рөлді инфляция қарқыны атқарады. Өндіріс құлдырап, баға өсетін кезеңде қор нарығының бірқатар артықшылықтары әлсірейді.

Инвестициялық үдерістегі рөлі

Қиындықтарға қарамастан, қор нарығының инвестициялық үдерістегі маңызы артып келеді. Бұл, әсіресе, күрделі капитал жұмсалымын қаржыландыруға қажетті ресурстарға сұраныстың өсуі және кәсіпорындарды акционерлеу үдерістерімен байланысты.

Өсу мүмкіндіктері

  • Өндіріс пен инфрақұрылымға шетел инвестициясын тарту үшін қолайлы база қалыптастыру.
  • Әртүрлі бюджеттен тыс қорлардың құрылуы және олардың бағалы қағаздарға инвестициялауы.
  • Қаражат жинақтаудың артуына қарай инвестициялық арналардың кеңеюі.
  • Нарықты инвестициялауға арналған қаражат жинақтау тетіктерінің әлеуеті.

Даму болашағы: ұзақ мерзімді саясат пен стратегия қажеттілігі

Қазақстанның бағалы қағаздар нарығын дамыту үшін тек ресурстарды жинақтау мәселелерімен шектелмей, ұзақ мерзімді саясат қажет. Бұл саясат материалдық базаны нығайтуды, кадрларды оқытуды, заңнаманы жетілдіруді, технологиялық және ақпараттық инфрақұрылымды дамытуды, сондай-ақ нарыққа өту барысында туындаған макроэкономикалық мәселелерді стратегиялық тұрғыдан шешу мен талдауды қамтуы тиіс.

Кәсіби қатысушылардың рөлі

Сондықтан жаңадан қалыптасқан бағалы қағаздар нарығының кәсіби қатысушылары (биржалар, брокерлік фирмалар және т.б.) біріге отырып, қаржы тұрақтылығына және өндірістің дамуына дейінгі ұзақ мерзімді мүдделерді қорғайтын ортақ стратегия қалыптастыруы аса маңызды.

Қолданылған әдебиеттер

  1. 1. С. П. Мороз. «Кәсіпкерлік шаруашылық». Алматы: «Бастау» баспасы, 2007.
  2. 2. Б. Жүнісов, Ұ. Мәмбетов, Ү. Байжомартов. «Нарықтық экономика негіздері». Алматы, 1994.
  3. 3. К. З. Хамитова. «Экономика және кәсіпкерлік негіздері». Астана, 2007.
  4. 4. Н. Қ. Мамыров, М. Ә. Тілеужанова. «Макроэкономика». Алматы: «Экономика», 2003.