Карталардың ерекшеліктері
Кіріспе
Топографиялық карталардың ерекшеліктері жер бетінің бейнелену дәлдігімен, ірі масштабпен және шартты белгілердің жүйелі қолданылуымен анықталады. Жер бетінің карталары географиялық карталар деп аталады. Әдетте олардың масштабы ұсақ болады: мұндай карталарда жер беті 1 миллион еседен артық кішірейтіліп бейнеленеді.
Негізгі ұғым
Ірі масштабты карталар (1 : 200 000 және одан ірі) топографиялық карталар деп аталады. Олар мазмұны жағынан жалпы географиялық карталар қатарына жатады.
Неғұрлым ірі масштабты (1 : 25 000, 1 : 50 000, 1 : 100 000) топографиялық карталар жер бетінде жүргізілген топографиялық түсірулер мен өлшеулердің нәтижесінде жасалады. Бұл үдерісте аэрофотосуреттер кеңінен қолданылады.
Ірі масштабты топографиялық картаның әрбір табағы жер бетінің іс жүзінде жазықтыққа жақын, біршама шағын бөлігін бейнелейді. Сондықтан ұсақ масштабты географиялық карталармен салыстырғанда мұндай карталардағы бұрмаланулар өте аз, оларды көп жағдайда ескермеуге болады. Масштаб картаның барлық жерінде бірдей сақталады.
Үлкен аумақты көрсету үшін топографиялық карталар бірнеше табақ түрінде басылып шығарылады. Әрбір табақ жер бетінің меридиандар мен параллельдер арқылы шектелген учаскесін қамтиды. [1]
Табақ өлшемдері: масштабқа тәуелділігі
1 : 1 000 000
Әрбір табақ 6° сайын жүргізілген меридиандармен және бір-бірінен 4° қашықтықтағы параллельдермен шектеледі.
Нәтижесінде жер шарында бойлық бойынша 6°, ендік бойынша 4° трапециялар қалыптасады.
1 : 100 000
Трапеция өлшемі: бойлық бойынша 30′, ендік бойынша 20′.
Ірі масштаб үлкейген сайын табақтың географиялық өлшемі кішірейеді.
1 : 25 000
Табақ беті: бойлық бойынша 7′ 30″, ендік бойынша 5′.
Мұндай карталар жергілікті жерді егжей-тегжейлі талдауға қолайлы.
Қысқаша түйін
- Топографиялық карталар — ірі масштабты және дәл карталар.
- Негізі — жердегі өлшеулер және аэрофото материалдар.
- Үлкен аумақ бірнеше табаққа бөлініп беріледі; табақ өлшемі масштабқа байланысты өзгереді.
Ескертпе
Мәтінде келтірілген [1] сілтеме бастапқы дереккөзге нұсқайды. Егер әдебиеттер тізімі берілсе, осы нөмір соған сәйкестендіріліп рәсімделеді.