Кәсіпорынның балансы
Кәсіпорын қызметін экономикалық талдаудың мәні
Food Master ЖШС — Қазақстан Республикасындағы жетекші кәсіпорындардың бірі. Компания сүт өнімдерін өндіру және өткізу саласында тұрақты нәтижелер көрсетіп келеді.
Нарықтық экономика жағдайында өндірістік тиімділікті арттыру үшін кәсіпорынның шаруашылық қызметіне жүйелі экономикалық талдау жүргізу қажет. Мұндай талдау кәсіпорынның даму стратегиясы мен тактикасын жоспарлауға және басқарушылық шешімдерді ғылыми тұрғыдан негіздеуге мүмкіндік береді.
Талдаудың негізгі мақсаты
Шаруашылық қызметтің тиімділігін арттыру және тиімділікті өсіретін резервтерді анықтау.
1) Нәтижені бағалау
Өткен кезең көрсеткіштерін бағалау және жедел бағалау процедураларын қалыптастыру.
2) Әлсіз/күшті тұстар
Қаржылық нәтижелер бойынша тәуекелдер мен артықшылықтарды анықтау.
3) Резервтер
Өндіріс тиімділігін арттыратын ішкі мүмкіндіктерді табу.
Ақпараттық база: бухгалтерлік есеп және есептілік
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаудың басты ақпараттық көзі — бухгалтерлік есеп. Ол кәсіпорынды қоғаммен және серіктестерімен байланыстырып, инвесторлар, кредиторлар, жеткізушілер мен сатып алушылар үшін түсінікті ақпарат береді.
Негізгі есептілік көздері:
- №1 форма: кәсіпорынның балансы
- №2 форма: қаржы нәтижелері және оны пайдалану туралы есеп
- №4 форма: ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп
Баланс мәліметтері кәсіпорынның өз міндеттемелерін орындай алуын немесе қаржылық қиындықтың бар-жоғын көрсетеді. Активтер баптары өтімділік дәрежесіне қарай орналасып, ақшаға айналу жылдамдығын бейнелейді; пассивтер кәсіпорын мүлкін қалыптастыру көздерін ашады.
Актив пен пассив логикасы
Активтер
Өтімділік дәрежесіне қарай топтастырылады: ұзақ мерзімді активтер (бірнеше жыл пайдаланылатын) және ағымдағы активтер (өндірістік айналымда құнын өнімге толық аударатын).
Пассивтер
Капиталдың салыну көлемін және мүліктің қандай көздер есебінен қалыптасқанын көрсетеді: міндеттемелер — алынған ресурстар бойынша талаптар, ал капитал — меншік иелерінің үлесі.
Баланс өтімділігі: абсолютті өтімділік шарттары
Баланс абсолютті өтімді деп есептелуі үшін келесі теңсіздіктер сақталуы тиіс:
Мұнда A — активтер топтары, P — пассивтер (міндеттемелер) топтары. Талдау логикасы активтердің міндеттемелерді жабу қабілетіне сүйенеді.
Food Master ЖШС бойынша берілген деректер негізінде баланс өтімді деп бағаланады, бұл қаржылық жағдайдың тұрақтылығын көрсетеді.
| A | 2011 | 2012 | P | 2011 | 2012 | Артық/жетіспеу 2011 | Артық/жетіспеу 2012 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| A1 | 5 254 169 | 4 764 293 | P1 | 4 646 096 | 2 419 116 | +608 073 | +2 345 177 |
| A2 | 2 232 930 | 1 552 230 | P2 | 639 723 | 255 976 | +1 593 207 | +1 296 254 |
| A3 | 15 201 752 | 19 667 162 | P3 | 917 396 | 23 184 | +14 284 356 | +19 643 978 |
| A4 | 59 338 675 | 60 414 461 | P4 | 68 367 896 | 71 892 807 | −9 029 221 | −11 478 346 |
| A5 | 2 232 930 | 1 552 230 | P5 | 9 689 345 | 13 359 293 | −7 456 505 | −11 807 063 |
| Баланс жиыны | 84 260 456 | 87 950 376 | |||||
Төлем қабілеттілігі және өтімділік коэффициенттері
Төлем қабілеттілігі — кәсіпорынның өз міндеттемелері бойынша уақытында және толық есеп айырысу мүмкіндігі. Ол қаржылық тұрақтылықтың маңызды белгілерінің бірі болып саналады.
Негізгі қағида
Төлем қабілеттілігі коэффициенті 1-ге тең немесе одан жоғары болса — кәсіпорын төлем қабілетті; 1-ден төмен болса — ақша қаражатының тапшылығы тәуекелі бар.
Өтімділікті бағалау абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер арқылы жүргізіледі: абсолютті өтімділік коэффициенті, жылдам өтімділік коэффициенті және ағымдағы өтімділік коэффициенті.
| № | Көрсеткіш | 2011 | 2012 | Ауытқу | % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Абсолютті өтімділік коэффициенті | 0,6 | 1,0 | +0,4 | 166,6 |
| 2 | Жылдам өтімділік коэффициенті | 0,8 | 1,3 | +0,5 | 162,5 |
| 3 | Ағымдағы өтімділік коэффициенті | 2,6 | 5,5 | +2,9 | 211,5 |
Абсолютті өтімділік
Ақша қаражаты мен қысқа мерзімді қаржылық салымдардың қысқа мерзімді міндеттемелерге қатынасын көрсетеді.
Жылдам өтімділік
Міндеттемелердің бір бөлігін ақша және күтілетін түсімдер есебінен жабу мүмкіндігін сипаттайды (шекті аралық: 0,7–1,5).
Ағымдағы өтімділік
Ағымдағы активтердің қысқа мерзімді міндеттемелерді жабу дәрежесін көрсетеді (қалыпты мәні: 2-ден жоғары).
Қаржылық тұрақтылық: тәуекел мен даму теңгерімі
Қаржылық тұрақтылық — табыстың шығыннан тұрақты түрде артуы және ақша қаражатын еркін пайдалану мүмкіндігі. Ол өндіріс пен өткізу үдерісінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін негізгі шарттардың бірі.
Қаржылық тұрақтылық көрсеткіштері активтердің құрылымын, қарыздық капитал үлесін және міндеттемелерге қызмет көрсету қабілетін сипаттайды.
| № | Көрсеткіш | 2011 | 2012 | Ауытқу | % |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Меншікті капиталды шоғырландыру коэффициенті | 0,80 | 0,90 | +0,10 | 112,51 |
| 2 | Қарыздық капиталды шоғырландыру коэффициенті | 0,10 | 0,01 | −0,09 | 10,02 |
| 3 | Қарыздық тәуекелділік коэффициенті | 0,40 | 0,50 | +0,10 | 125,13 |
| 4 | Ағымдағы берешек коэффициенті | 0,10 | 0,06 | −0,04 | 60,25 |
| 5 | Қаржылық меншікті капиталды жабу коэффициенті | 0,87 | 0,93 | +0,06 | 106,89 |
| 6 | Қаржылық леверидж | 1,14 | 1,06 | −0,08 | 92,98 |
| 7 | Тұрақты қаржыландыру коэффициенті | 0,88 | 0,93 | +0,05 | 105,61 |
Мағыналық түсіндірме
- Меншікті капиталдың үлесі артса, кәсіпорынның тәуелсіздігі күшейеді.
- Қарыздық капитал үлесінің төмендеуі қаржылық қауіптің азаюын білдіреді.
- Леверидж азайса, меншікті капиталға түсетін қарыз жүктемесі төмендейді.
Табыстылық және рентабельділік: нәтиженің сапалық бағасы
Табыстар — есепті кезеңде активтердің өсуі немесе міндеттемелердің азаюы нәтижесінде экономикалық пайданың ұлғаюы. Нарық жағдайында табыс: мемлекеттік бюджет кірісінің көзі және кәсіпорынның өндірістік әрі әлеуметтік дамуының негізі ретінде қызмет етеді.
Кәсіпорынның шекті мақсаты — пайда табу. Бірақ пайда қоғамға қажетті әрі бәсекеге қабілетті (сапалы және дұрыс бағаланған) өнім ұсынған кезде ғана қалыптасады.
| Көрсеткіш | 2009 | 2010 | Ауытқу | % |
|---|---|---|---|---|
| Өнімді өткізуден түскен түсім, мың тг | 47 357,3 | 76 568,1 | 29 210,7 | 161,6 |
| Өнімнің өзіндік құны, мың тг | 30 391,7 | 49 349,0 | 18 957,3 | 162,3 |
| Жалпы табыс, мың тг | 16 965,6 | 27 219,1 | 10 253,5 | 160,4 |
| Кезең шығындары, мың тг | 12 340,2 | 17 951,8 | 1 611,5 | 109,8 |
| Негізгі қызметтен түскен табыс, мың тг | 4 616,4 | 9 267,3 | 4 652,9 | 200,7 |
| Негізгі емес қызметтен түскен табыс, мың тг | 1 641,9 | 3 826,8 | 2 184,9 | 233,0 |
| Салық салғанға дейінгі табыс, мың тг | 6 258,3 | 13 094,1 | 6 835,8 | 209,2 |
| Корпоративті табыс салығы, мың тг | 1 251,6 | 2 618,8 | 1 367,2 | 209,2 |
| Салық салғаннан кейінгі / таза табыс, мың тг | 5 006,7 | 10 475,3 | 5 468,6 | 209,2 |
| Өткізілген өнімнің 1 тг кеткен шығындары, тг | 0,9 | 0,8 | −0,1 | 88,8 |
| Өнім рентабельділігі, % | 11,7 | 15,5 | 3,8 | |
| Сату рентабельділігі, % | 35,8 | 35,5 | −0,3 | |
| Өндіріс рентабельділігі, % | 6,4 | 13,7 | 7,3 |
Нәтижені түсіндіру
- Түсімнің өсуі — өнім өткізудің кеңеюін және нарықтағы позицияның күшеюін көрсетеді.
- Жалпы табыстың артуы — шығындарды бақылау мен баға/маржа тиімділігінің жақсарғанын білдіреді.
- Таза табыстың көбеюі — кәсіпорын қызметінің қаржылық нәтижесінің күшейгенін көрсетеді.
- Сату рентабельділігінің аздап төмендеуі — баға саясатына немесе өзіндік құнға қысым болуы мүмкін екенін меңзейді.
Мүліктік жағдай және негізгі құралдарды пайдалану
Кәсіпорын жұмысының тиімділігі көбіне негізгі өндірістік қорларды пайдалану деңгейіне және техникалық жарақтануға тәуелді. Негізгі қорларды тиімді пайдаланудың нәтижесі өндіріс көлемінің ұлғаюы арқылы көрінеді.
Бұл тиімділіктің маңызды индикаторы — қор қайтарымдылығы: 1 теңге негізгі құралдың қандай көлемде өнім өндіруге/өткізуге мүмкіндік бергенін сипаттайды.
| Көрсеткіш | 2009 | 2010 | Ауытқу | % |
|---|---|---|---|---|
| Негізгі құралдардың орта жылдық құны, мың тг | 50 715,82 | 50 204,74 | −511,07 | 98,99 |
| Айналым құралдарының орта жылдық құны, мың тг | 22 688,85 | 25 983,68 | 3 294,83 | 114,52 |
| Қор қайтарымдылығы | 0,93 | 1,52 | 0,59 | 163,44 |
| Қор сыйымдылығы | 1,07 | 0,65 | −0,41 | 60,74 |
| Қормен қарулану, мың тг | 1 035,01 | 965,47 | −69,54 | 93,28 |
| НҚ-дың тозу коэффициенті | 0,49 | 0,53 | 0,04 | 108,16 |
| НҚ-ды жаңарту коэффициенті | 0,18 | 0,16 | −0,02 | 88,88 |
| НҚ-дың жарамдылық коэффициенті | 0,51 | 0,53 | 0,02 | 103,92 |
| НҚ-дың істен шығу коэффициенті | 0,43 | 0,38 | −0,05 | 88,37 |
Қор қайтарымы неге өседі?
Уақыт пен қуаттылықты пайдаланудың жақсаруы, еңбекті механикаландыру, ұйымдастыру тиімділігінің артуы сияқты факторлар әсер етеді.
Қор сыйымдылығының мәні
Бұл — қор қайтарымына кері шама. Төмендеуі 1 теңге өнімге шаққандағы негізгі қор үлесінің азайғанын білдіреді.
Еңбек ресурстары: құрамы мен құрылымы
Кадрлық әлеует кәсіпорынның өндірістік мүмкіндігіне тікелей әсер етеді. Food Master ЖШС бойынша берілген деректер жұмыскерлер санының айтарлықтай емес өзгергенін көрсетеді: жалпы саны 2012 жылы 3 адамға артқан.
| Көрсеткіш | 2011 | 2012 | Ауытқу | % |
|---|---|---|---|---|
| Барлық жұмыскерлер саны | 49 | 52 | +3 | 106,1 |
| Мамандар саны | 14 | 14 | 0 | |
| Жалпы жұмысшылар саны | 35 | 38 | +3 | 108,5 |
| Негізгі өндіріс жұмысшылары | 20 | 20 | 0 | |
| Қосалқы өндіріс жұмысшылары | 15 | 18 | +3 | 120,0 |
Қорытынды байқау
Мамандар саны тұрақты сақталған, ал өсім негізінен қосалқы өндіріс персоналы есебінен болған. Бұл өндірістік қызметті қолдаушы функциялардың күшейгенін көрсетуі мүмкін.