2008 жылғы әлемдік экономиканың жағдайы біршама шиеленісіп тұр
2008 жылғы жаһандық экономика: белгісіздік, баяулау және инфляциялық қысым
2008 жылы әлемдік экономиканың жағдайы айтарлықтай шиеленісті. Жетекші сарапшылар мен халықаралық институттар қаржы нарығы мен биржалық тауарлар нарығындағы болашақ үрдістерге қатысты белгісіздік күшейгенін ескеріп, жаһандық өсім болжамдарын жиі қайта қарап, төмендетіп отырды.
Болжамдардың төмендеуі: ХВҚ және БҰҰ бағалаулары
2008 жылдың сәуірінде ХВҚ (Халықаралық валюта қоры) жаһандық экономикалық өсім бойынша болжамын 2008 жылғы қаңтардағы 4,2%-дан 3,7%-ға дейін төмендетті. Сонымен бірге, ХВҚ 2009 жылы да айқын оң өзгерістер күтпейтінін атап өтті.
2008 жылдың мамырында Нью-Йоркте ұсынылған БҰҰ-ның “Әлемдік экономикалық жағдай және 2008 жылға арналған перспектива” баяндамасында әлемдік экономикалық өсім 1,8%-ға дейін төмендеуі мүмкін екені болжанды.
Жалғасып жатқан қаржы дағдарысы, АҚШ доллары бағамының әлсіреуі, мұнай мен азық-түлік бағасының қымбаттауы секілді факторларды ескере отырып, БҰҰ экономистері болжамның үш нұсқасын ұсынды:
- Ең нашар сценарий: АҚШ ІЖӨ-сі 1,2%-ға төмендейді.
- Ең қолайлы сценарий: өсім 1% болады.
- Базалық сценарий: өсім 0,2% деңгейінде қалады.
ТМД елдері: өсім бар, бірақ басты тәуекел — инфляция
Әлемдік өсім қарқынының жалпы төмендеуіне қарамастан, БҰҰ-ның “2007–2008 жылдардағы Еуропа экономикалық комиссиясы аймағындағы экономикалық жағдай” баяндамасында ТМД елдері салыстырмалы түрде оң нәтижелер көрсеткені айтылды. Дегенмен ең күрделі мәселе ретінде инфляция ерекше атап өтілді.
2008 жылғы 21–30 сәуір аралығында Қазақстанда болған ХВҚ миссиясы “2008 жылы өсім 5%-ға дейін төмендеп, 2009 жылы 6%-дан аспайды” деген бағалауды растады. Алайда жаһандық экономикадағы белгісіздік деңгейі жоғары болып қала бергендіктен, оның Қазақстан экономикасына ықпалын қосымша ескеру қажет болды.
Энергетика секторындағы мемлекеттік рөл
БҰҰ материалдарында Ресей мен Қазақстан энергия ресурстары саласында мемлекеттік бақылауды күшейтуге немесе осы сектордағы мемлекеттік меншіктің үлесін арттыруға ұмтылып отырғаны атап өтілді.
Сонымен қатар, ТМД Статкомитетінің 2008 жылға арналған болжамдары негізгі макроэкономикалық көрсеткіштердің салыстырмалы тұрақтылығын меңзеді.
Қазақстан: 2007 жылдағы негізгі үрдістер
Қазақстандағы ахуал 2007 жылы бірнеше маңызды үрдіспен сипатталды. Төменде сол кезеңдегі негізгі бағыттар жүйеленіп берілген.
-
1
Жаһандық үдерістерге интеграцияның күшеюі
Интеграция екі арна арқылы айқын күшейді: қара және түсті металлургия мен кен өндіру салалары өнімдерінің экспортын ұлғайту, сондай-ақ екінші деңгейлі банктердің (ЕДБ) сыртқы қаржы нарықтарынан қарыз тартуы.
-
2
Инфляцияның жеделдеуі және оның монетарлық емес себептері
Инфляцияның күрт өсуі көбіне монетарлық емес факторлармен байланысты болды. Әсіресе әлемдік ауыл шаруашылығы нарығындағы ахуал әсер етті: 2007 жылғы мамырда инфляцияның жеделдеуі әлемдік нарықта бидай бағасының қымбаттауымен, ал 2007 жылғы тамызда азық-түлік бағасының Еуропадағы өсімімен ұштасып отырды.
-
3
Құрылымдық ілгерілеулер
Экономикада құрылымдық өзгерістер байқалды: қолайсыз сыртқы экономикалық конъюнктураға тікелей тәуелді емес салалардың өсіміне бағытталған инвестициялар үлесі артты.
-
4
“Қызып кету” белгілері: өсім, инфляция және кредит экспансиясы
Интенсивті өсім мен жоғары инфляцияның қатар жүруі экономиканың “қызып кету” белгілерін күшейтті. Бұл үрдіс әсіресе кредит нарығында байқалды: жалақының жедел өсуімен қатар құрылыс саласын несиелеу, жылжымайтын мүлік операциялары, сауда және тұтынушылық кредит сегменттері айқын ұлғайды.
-
5
Сыртқы қаржыландырудың нашарлауы
2007 жылдың екінші жартысынан бастап қазақстандық ЕДБ-лардың сыртқы қаржыландыру шарттары әлсіреді. Соның салдарынан қарыз алушыларды несиелеу мүмкіндігі төмендеп, жалпы қаржы өтімділігіне қысым күшейді.