Африканың жер бедері мен геоморфологиясы туралы қазақша реферат
Африканың жер бедері мен геоморфологиясы
Африканың жер бедері жалпы алғанда біркелкі әрі пішіні қарапайым болып келеді. Көбіне биіктігі 200–1000 метр аралығындағы жазықтар мен үстірттер басым, ал материктің шеткі бөлігі ішкі аудандарға қарағанда көтеріңкі.
Материк жерінің ойпатты бөлігінің үлесі шамамен осындай.
Таулы өңірлердің үлесі 20%-дан сәл асады.
Жағалауға жақын белдеулер ішкі жазықтарға қарағанда биігірек.
Жағалау ойпаттары және аласа жазықтар
Ойпаттар мен аласа жазықтар көбіне жағалауда шоғырланған. Мұндай өңірлерге Сенегал, Гвинея жағалауы, Сомали, Мозамбик және Жерорта теңізі жағалауы жатады.
Солтүстік Африка: жазықтар, үстірттер және тау жүйелері
Экватордан солтүстікке қарай материктің кең аумағын Сахара және Судан жазықтары мен үстірттері алып жатыр. Сахараның солтүстік-батысында Атлас таулары орналасқан: ең биік нүктесі — Тубкаль (4165 м). Ал шығысында Қызыл теңізді бойлай Этбай жотасы созылады (Асотериба, 2216 м).
Этбай жотасы оңтүстігінде Эфиопия таулы қыратына ұласады. Мұндағы ең биік шың — Рас-Дашан (4623 м). Осы таулы белдеудің аралығында Африканың ең терең ойысы саналатын Афар ойысы орналасқан.
Орталық және Шығыс Африка: қыраттар мен жанартаулық белдеулер
Афар маңындағы аумақтар әр тараптан қыраттар мен үстірттермен қоршалған: солтүстік-батысында Камерун жанартауы (4070 м), солтүстігінде Азанде, батысында Оңтүстік Гвинея қыраты, оңтүстігінде Лунда–Катанга үстірті, шығысында Шығыс Африка таулы қыраты.
Бұл өңірлер сөнген және әлі де белсенді жанартау конустарымен жалғасады. Батыс бөлігінде: Рувензори (5109 м), Карисомба (4507 м), Рунгве (3175 м); шығыс бөлігінде: Элгон (4322 м), Кения (5199 м), Меру (4567 м), Килиманджаро (5895 м).
- Рувензори5109 м
- Карисомба4507 м
- Рунгве3175 м
- Элгон4322 м
- Кения5199 м
- Меру4567 м
- Килиманджаро5895 м
Оңтүстік Африка: ойыстар мен тау белдеулері
Оңтүстікке қарай жылжыған сайын жер бедері біртіндеп аласарып, Калахари ойысы арқылы Кап тауларына және Айдаһар (Дракон) тауларына ұласады.
Қазба байлықтары
Африка қазба байлықтарға өте бай, әсіресе минералдық кен қорлары мол. Мұнай мен газдың ірі кен орындары Нигерияда, Ливияда, Египетте, Алжирде шоғырланған. Ірі тас көмір кендері Оңтүстік Африка Республикасында кездеседі.
Нигерия, Ливия, Египет, Алжир
Оңтүстік Африка Республикасы
Замбия, Конго
Оңтүстік Африка Республикасы
Нигерия, Намибия
Қорытынды сипаттама
Орографиясы тым бөлшектенген Еуразиямен салыстырғанда, Африканың жер бедері біртектілігімен ерекшеленеді: жазықтар мен үстірттер кең таралған, ал шеткі белдеулердің көтеріңкі болуы материктің жалпы рельефіне айқын сипат береді.