Моделдеудің негізгі түрлері туралы қазақша реферат
ГАЖ моделдеудің негізгі түрлері
Геоақпараттық жүйелердегі (ГАЖ) моделдеуді төрт негізгі топқа бөлуге болады: семантикалық, инвариантты, эвристикалық және ақпараттық. Әрқайсысы деректердің табиғатына, өңдеу тәсіліне және жүйенің мақсаттарына байланысты қолданылады.
- Семантикалық — мағынаға негізделген кодтау, лингвистикалық қамтамасыз ету.
- Инвариантты — унификацияланған элементтер/құрылымдар арқылы өнімділік.
- Эвристикалық — эксперттік шешім, интерактивті сценарийлер.
- Ақпараттық — графика/мәтін үлгілерін құру, интеграция және ДБ.
Бұл мәтінде әр модель түрінің қолданылу аймағы, артықшылықтары және ГАЖ‑дағы рөлі қысқаша әрі жүйелі түрде талданады.
Негізгі ой: деректер күрделенген сайын модельдеу тәсілдері де қабаттанып, семантика, унификация, эксперттік тәжірибе және ақпараттық интеграция бір-бірін толықтырады.
Семантикалық моделдеу
Семантикалық моделдеу кодтау және лингвистикалық қамтамасыз ету міндеттерімен тығыз байланысты. Кіріс ақпараттың құрылымы мен мазмұны әртүрлі болған сайын унификация деңгейі төмендеп, нәтижесінде семантикалық модельдердің көлемі артады.
ГАЖ‑да деректер көп жағдайда әртүрлі көздерден жиналады, құрылымы күрделі болады және қате ықтималдығы жоғары. Сондықтан ақпаратты жинақтау кезеңінде семантикалық моделдеу үлесі едәуір өседі.
Мағыналық сәйкестік пен дұрыс кодтауды қамтамасыз етіп, кейінгі өңдеу мен интеграцияның сапасын көтереді.
Инвариантты моделдеу
Инвариантты моделдеу толық немесе ішінара унификацияланған ақпараттық элементтермен және құрылымдармен жұмыс істеуге негізделеді. Оның тиімділігі, ең алдымен, САПР (CAD) және басқа да қолданбалы жүйелердегі тәжірибемен дәлелденген.
- Топтық операциялар арқылы еңбек өнімділігін арттыру (жеке моделдеумен салыстырғанда).
- Нысанның нақты түріне тәуелсіз бағдарламалы-технологиялық құралдар жинағын қолдануға мүмкіндік беру.
- Өңдеу өнімділігін айтарлықтай арттыру, әсіресе графикалық нысандарды қалыптастыруда.
Бұл тәсілдің толық іске асуы үшін екі деңгейлі ұйымдастыру қажет: жоғарғы (ашық) деңгей — нысанның жеке қасиеттерін сипаттау; төменгі деңгей — бөлектенген графикалық модель құрылымы және графикалық/графикалық емес деректер базасымен байланыс.
Графикалық ұсынуды негіздеу арнайы кітапханалар арқылы жүзеге асады: шартты белгілер кітапханасы және графикалық элементтер кітапханасы. Бұл бағдарламалық және лингвистикалық қамтамасыз етуді талап етеді.
Эвристикалық моделдеу
Эвристикалық моделдеу эксперттік шешім қажет болғанда, сондай-ақ бейне кескіндегі нысандардың дуалды қасиеттерін ескеру керек болған жағдайларда қолданылады. Ол көбіне типтік емес міндеттерді шешуге және интерактивті өңдеуге сүйенеді.
ГАЖ технологияларында (сондай-ақ САПР‑да) эвристикалық моделдеу ЭЕМ арқылы интерактивті өзара әрекетпен жүзеге асады. Үдеріс сценарийге негізделіп, бір жағынан бағдарламалық қамтамасыз етудің технологиялық ерекшеліктерін, екінші жағынан нысан санаты бойынша өңдеу тәжірибесін және практикалық ерекшеліктерін ескереді.
ГАЖ‑да эвристикалық моделдеудің үлесі САПР‑ға қарағанда жоғары болуы мүмкін. Бұл эксперттік жүйелерді қолданудың өзектілігін күшейтеді.
Ақпараттық моделдеу
Ақпараттық моделдеу ақпараттың әртүрлі үлгілерін қайта қалыптастырумен және құрумен байланысты: тұтынушыларға берілетін графикалық немесе мәтіндік түрде. Бұл тәсіл мәліметтер базасын пайдалану және алдын ала ақпараттық интеграция негізін құру жағдайында ғана тиімді.
Ақпараттық жүйелерді енгізу көбіне құжаттық қамтамасыз ету жүйесін құру арқылы кешенді моделдеуге сүйенеді. Жергілікті деңгейдегі міндеттер бағдарламалық құралдармен, әсіресе СУБД мүмкіндіктерімен шешіледі.
Заманауи СУБД деректерді сақтау мен моделдеуден бөлек, есептер, анықтамалар және әртүрлі форматтағы құжаттарды құруға арналған әдістерді ұсынады.
Бейне кескіннің ақпараттық сыйымдылығы, әдетте, өте жоғары: суреттердің ақпарат көлемі магниттік тасымалдағыштардағы мәтіндік/құрылымдалған деректерден бірнеше есеге артық болуы мүмкін. Сондықтан алғашқы өңдеу мен жинау кезеңінде сығындалу міндеті өзекті. Сонымен қатар, деректердің арнайы құрамы ретінде бейне-база қажеттілігі туындайды.
Модельдің жарамдылығы: негізгі көрсеткіштер
Нысандардың кез келген класы үшін модель құруда маңызды ұғымдардың бірі — модельдің жарамдылығы. Ол екі топ көрсеткішпен сипатталады:
Нысанды қаншалықты дәл әрі толық сипаттай алатынын көрсетеді: семантика, құрылым, графикалық примитивтер және т.б.
Есептеу ресурстары, өңдеу жылдамдығы және модельдеу құралдарының техникалық параметрлері арқылы анықталады.
ГАЖ нысандарының моделдік жарамдылығын талдау олардың кең класын және базалық графикалық элементтер жиынтығын құру қажеттігін көрсетеді. Сондықтан тиімді шешім ретінде семантика‑суреттілік ақпараттың көптігін және метриялық деректердің көптігін қамтитын кешенді модель қарастырылады.
Интерактивті өңдеу өнімділігі
Тәжірибеге сүйенсек, бір эксперименттің интерактивті өңделуі тиімді болуы үшін жауап беру уақыты 1 секундтан аспауы тиіс. Ал компьютердегі бір жұмыс сеансының қолайлы уақыты шамамен 4 секунд көлемінде болғаны жөн.