Отбасы психотерапиясы
Кіріспе
Бұл әдістемелік құрал Тәжірибелік психология және психотерапия Еуразиялық институты (ЕИТПП) мен Қазақ психологтар қауымдастығы (ҚПҚ) мамандарының отбасы татулығын сақтау және сәтсіз отбасының алдын алу бойынша жинақталған тәжірибесін қорытындылайды.
Жұмыс ЕИТПП тәжірибелік орталығында, «Баланың жеке басын дамыту мектебі» және «Ата-аналар мектебі» шеңберіндегі сабақтар барысында жүргізілді. Бұл қызмет Оңтүстік Қазақстан облысында төрт жыл бойы тәжірибеден өтті.
Бағдарламаның негізі мен дереккөздері
Бағдарламада ата-аналар мен балаларға жүргізілген сабақтардың мазмұны, отбасымен жұмыстың теориялық және практикалық материалдары, сондай-ақ шетелдік авторлардың (Ресей, Англия, Франция) еңбектерінен алынған тәсілдер қамтылды.
Сонымен бірге әдістемені құрастырушы авторлардың отбасы дағдарыстары мен күйзелістерін еңсеруге қатысты тәжірибелік жұмыстары, жас ерекшелік және отбасы психологиясы бойынша ізденушілер М.В. Коляева мен Ф.Ә. Бизақованың эксперименттік зерттеу нәтижелері, сондай-ақ білім беру саласы қызметкерлерінің түрлі жас кезеңдеріндегі балалармен жүргізген практикалары мен зерттеулері енгізілді.
Жобалардың қалыптасуы және тәжірибенің кеңеюі
2003: «Баланың жеке басын дамыту мектебі»
Қазақстан психологтарының ұлттық ассоциациясы қызметкерлері (2007 жылы атауы Қазақ психологтар қауымдастығы болып өзгертілді) 2003 жылдан бастап «Баланың жеке басын дамыту мектебін» ұйымдастырды. Негізгі мақсат — 18 жасқа дейінгі балаларға кәсіби психологиялық қызмет көрсету, тәрбиеде қалыптасатын жеке ерекшеліктер мен қабілеттердің дамуына жағдай жасау.
2005–2006: Балама күтім және отбасын қолдау орталығы
2005 жылдан бастап ОҚО әкімшілігі, білім беру департаменті және БҰҰ ЮНИСЕФ балалар қорының қолдауымен Оңтүстік Қазақстан облысында балаларды күтудің балама түрлерін дамыту және қызметін бағалау жобасы жүзеге асырылды.
2006 жылы өңірде отбасын қолдау орталығы қызметінің мазмұны бойынша жобаның іске асу нәтижелеріне сүйене отырып тұжырымдама әзірленді. Осы бағдарламада баламен жұмыс патронаттық отбасы, асырап алушы ата-ана және әлеуетті ата-аналарды оқыту бағытында қос деңгейде жүзеге асырылды.
2007: Тәжірибені жүйелеу және «Ата-аналар мектебін» құру
2007 жылдан бастап ЕИТПП мамандары «Баланың жеке басын дамыту мектебінің» тәжірибесін жинақтап, жүйеледі: отбасы қатынастарының өңірлік даму ерекшеліктері, баламен жүргізілген психологиялық және психотерапиялық жұмыстар талданды.
Осы тәжірибені кеңейту нәтижесінде «Ата-аналар мектебі» құрылды. Оның негізгі мақсаты — отбасы мүшелерінің нәтижелі өзара әрекеттесуін қамтамасыз ету, ата-аналар мен ерлі-зайыптылардың қабілеттерін дамыту.
Оқыту форматы және жұмыс түрлері
Тренингтер
Ата-аналар мен ерлі-зайыптылар арасында нәтижелі әрекеттесуді арттыруға бағытталған оқыту тренингтері жүргізіледі.
Жеке сабақтар
Ата-ана мен бала, сондай-ақ ерлі-зайыптылар арасындағы тұлғааралық қатынастардың нәтижелілігін қалыптастыруға, отбасыішілік өзара байланысты нығайтуға бағытталады.
Бұл құрал не ұсынады
Әдістемелік құралда отбасы татулығына бағытталған жұмыс нәтижелері беріліп, бағдарлама мен тұжырымдама ұсынылады. Сондай-ақ ата-ана мен бала, ерлі-зайыптылар қатынасында татулықты сақтауға қажетті практикалық ұсыныстар қамтылған.
Кімдерге пайдалы
- Отбасымен жұмыс жасайтын психологтар мен психотерапевтер
- Білім беру ұйымдарының мамандары және әлеуметтік қызметкерлер
- Отбасылық кеңес беру және диагностика жүргізетін практиктер
Қысқаша құрылым (мазмұны)
Төменде құралдың негізгі бөлімдері ықшамдалып, оқуға ыңғайлы форматта берілді.
1–4. Бағдарлама, тұжырымдама және негізгі қызмет мазмұны
- Кіріспе
- «Отбасы татулығы» бағдарламасы: мақсаттары, міндеттері, негізгі бағыттары және қызметті құру қажеттігі
- Қызмет тұжырымдамасы: мақсат-міндеттері, негізгі ұстанымдары және этикалық қалыптары
- Негізгі әрекет мазмұны: «Баланың жеке басын дамыту мектебі» және «Ата-ана мектебі»
5–6. Отбасы жүйесі және әлеуметтік-психологиялық зерттеу негіздері
- Отбасы құрылымы, қызметі және дамуы; отбасы дағдарыстары (қалыпты және қалыптан тыс)
- Баланың жас және психологиялық даму ерекшеліктері
- Отбасы құрылымын зерттеу құралдары: бейімделу/топтасу шкаласы, отбасы социограммасы, кинестетикалық отбасы суреті
- Баланы зерттеу әдістемелері: сурет әдісі, моторлық сынақ, тұлғалық сауалнамалар, Айзенк сауалнамасы (12–17 жас), «Адам суреті» тесті
- Ата-аналарды зерттеу: отбасы тәрбиесін талдау (Э.Г. Эйдемиллер), ата-ана–бала қатынасы, ата-ана қабілетін бағалау
- Ерлі-зайыптылар қатынасын диагностикалау: түсіністік, эмоцияналдылық, беделдік көрсеткіштері
7. Әдістер: отбасы психотерапиясы және жұмыс кезеңдері
- Отбасы психотерапиясы және оның мектептері: Пало-Алто, жүйелі, стратегиялық, мінез-құлықтық, коммуникативті бағыттар
- Ерлі-зайыптылық психотерапиясы және отбасылық кеңес беру
- Психотерапевтік коррекция, әдістемелер, мақсат-міндет қою және отбасымен жұмыс жүргізу кезеңдері
- Отбасы терапиясының техникалары
8. Мамандардың кәсіби құзыреттілігі
- Отбасылық психологтың теориясы мен тәжірибесі
- Нәтижелі кеңес беру дағдылары: коммуникативті біліктілік, вербалды және бейвербалды қарым-қатынас
- Отбасылық кеңес беруде сұрақ қою түрлері және белсенді тыңдау техникалары
Қосымшалар және әдебиеттер
Құрал қосымшалармен және қолданылған әдебиеттер тізімімен толықтырылған. Жалпы көлемі — 136 бет.