Сақтандыру нарығы - сақтандыру бойынша экономикалық қатынастардың пайда болу сферасы
Тәуекел менеджменті кәсіпкерлік қызметтің маңызды салаларының бірі — сақтандыру нарығымен тығыз байланысты. Сақтандыру нарығы — сақтандыруға қатысты экономикалық қатынастар қалыптасатын орта. Бұл нарықта сақтандыру компаниялары (қоғамдары) мен мемлекеттік емес зейнетақы қорлары азаматтар мен шаруашылық жүргізуші субъектілеріне ұсынатын сақтандыру қызметтері сауда-саттық объектісі ретінде қарастырылады.
Тәуекел-менеджмент — тәуекелді басқару жүйесі, нақтырақ айтқанда, осы басқару процесінде туындайтын қаржылық қатынастарды басқару тетігі.
Стратегия және тактика
Басқару стратегиясы
Қойылған мақсаттарға жету үшін қаражатты пайдалану әдістері мен бағыттарын айқындайды. Стратегия шешім қабылдауға арналған ережелер мен шектеулер жиынтығына сүйенеді.
Басқару тактикасы
Нақты жағдайларда мақсатқа жетудің нақты әдістері мен тәсілдерін таңдауға бағытталады. Оның міндеті — берілген шаруашылық жағдайда ең оңтайлы шешім мен басқару әдістерін анықтау.
Тәуекел менеджментінің құрылымы: объект және субъект
Тәуекел менеджменті басқару жүйесі ретінде екі ішкіжүйеден тұрады: басқарылатын ішкіжүйе (басқару объектісі) және басқаратын ішкіжүйе (басқару субъектісі).
Басқару объектісі
Капиталдың тәуекелді салымы және тәуекелді іске асыру процесінде шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында туындайтын экономикалық қатынастар.
Мысал қатынастар:
- сақтанушы мен сақтандырушы арасындағы қатынастар;
- несие алушы мен несие беруші арасындағы қатынастар;
- кәсіпкерлер (серіктестер, бәсекелестер) арасындағы қатынастар және т.б.
Басқару субъектісі
Басқару объектісінің мақсатқа бағытталған қызметін түрлі басқарушылық әдістер мен тәсілдер арқылы қамтамасыз ететін арнайы мамандар тобы.
Қатысушылар:
қаржы менеджері, сақтандыру маманы, аквизитор, актуарий, андеррайтер және т.б.
Ақпарат: тәуекел жағдайындағы шешімнің өзегі
Субъектінің объектіге әсер ету процесі, яғни басқару процесі, басқаратын және басқарылатын ішкіжүйелер арасында ақпарат алмасу жағдайында жүзеге асады. Басқару процесі мазмұнына қарамастан ақпаратты алу, беру және қолдануды қамтиды.
Ақпараттық қамтамасыз етудің құрамдас бөліктері
Тәуекел менеджментінде сенімді әрі жеткілікті ақпаратты дер кезінде алу шешім қабылдаудың сапасын айқындайды. Ақпараттық қамтамасыз ету әртүрлі ақпарат түрлерінен құралады:
- статистикалық
- экономикалық
- коммерциялық
- қаржылық
- басқа да деректер
Ақпарат нені қамтиды?
- сақтандыру оқиғасының ықтималдығы туралы мәліметтер;
- тауарлар мен капиталға сұраныстың бар-жоғы және оның көлемі;
- клиенттердің, серіктестердің, бәсекелестердің қаржылық тұрақтылығы мен төлемқабілеттілігі;
- бағалар, бағамдар, тарифтер;
- сақтандыру шарттары, дивидендтер және пайыздар туралы деректер.
Сапа және жеделдік қағидаты
Кез келген шешім ақпаратқа сүйенеді. Ақпараттың сапасы неғұрлым төмен болса, шешім соғұрлым дәл емес болады. Сондықтан ақпарат сапасы оны алған сәтте бағалануы тиіс.
Ақпарат тез ескіреді, сол себепті оны мүмкіндігінше жедел пайдалану қажет.
Тәуекел менеджментінің қызметтері
Тәуекел менеджменті белгілі бір қызметтерді атқарады. Оларды екі топқа бөлуге болады: басқару объектісінің қызметтері және басқару субъектісінің қызметтері.
Басқару объектісінің қызметтері
- тәуекелді шешуді ұйымдастыру;
- тәуекелді капитал салымдарын ұйымдастыру;
- тәуекел деңгейін төмендету бойынша жұмыстарды ұйымдастыру;
- тәуекелді сақтандыруды ұйымдастыру;
- шаруашылық процесіне қатысушылар арасындағы экономикалық байланыстар мен қатынастарды ұйымдастыру.
Басқару субъектісінің қызметтері
- болжамдау;
- ұйымдастыру;
- үйлестіру (координациялау);
- ынталандыру;
- бақылау.
Болжамдау, ұйымдастыру және реттеу
Болжамдау
Болжамдау басқару объектісінің жалпы қаржылық жағдайының немесе оның жекелеген бөліктерінің болашақтағы өзгерістерін қалыптастырумен байланысты. Бұл — белгілі бір жағдайды алдын ала көре білу.
Дегенмен болжамдарды тәжірибеде міндетті түрде бұлжытпай іске асыру талап етілмейді. Болжамдаудың ерекшелігі — бағытталған үрдістер негізінде объектінің қаржылық дамуының баламалы (альтернативті) нұсқаларын сипаттайтын қаржылық көрсеткіштерді құрастыру.
Тәуекел динамикасындағы болжамдау өткен деректерді болашаққа экстраполяциялау арқылы да, өзгерістерді тікелей елестету (сараптамалық бағалау) арқылы да іске асуы мүмкін. Кей өзгерістер күтпеген жағдайда орын алады, сондықтан менеджерден нарықтық механизмге сезімталдық пен жедел шешім қабылдау талап етіледі.
Ұйымдастыру
Ұйымдастыру — белгілі бір ережелер мен процедуралар негізінде тәуекелді капитал салымдары бағдарламасын іске асыратын адамдарды біріктіру. Бұл ережелер мен процедураларға басқару органдарын құру, басқару аппаратының құрылымын қалыптастыру, бөлімшелер арасындағы өзара байланысты бекіту, нормалар мен нормативтерді, әдістемелерді әзірлеу және т.б. жатады.
Реттеу
Реттеу берілген параметрлерден ауытқу болған жағдайда басқару объектісін қайтадан тұрақты күйге келтіруге бағытталады. Ол ең алдымен туындаған ауытқуларды жою үшін қабылданатын шараларды қамтиды.