Бунақденелілердің көбеюі
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл материал «Бунақденелілер» тақырыбы бойынша сабақ жоспары мен қысқаша реферат сипатында берілген. Авторы: Ауешова Гаухар, Шымкент қаласы Қ. Сыпатаев атындағы №7 техникалық мектеп-лицейінің химия-биология пәнінің мұғалімі.
Сабақтың тақырыбы
Бунақденелілер
Пән аралық байланыс
Экология
Көрнекіліктер
Графопроектор, плакаттар, кеспе қағаздар
Оқыту әдісі
Өз бетінше оқып, танып-білу
Сабақтың мақсаты
1) Білімділік
Оқушылардың білім, білік және дағдыларын қалыптастыру. Бунақденелілердің сан алуандылығы, тіршілік ету ортасы және дамуы туралы түсінік беру.
2) Дамытушылық
Пәнге қызығушылықты арттыру, өзін-өзі дамытуға жетелеу, ойлау және есте сақтау қабілеттерін дамыту.
3) Тәрбиелік
Тазалыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу және табиғатқа сүйіспеншілікті күшейту.
Сабақтың барысы
-
I. Ұйымдастыру
Сәлемдесу, түгелдеу, сабаққа бағыттау
-
II. Үй тапсырмасын сұрау
Тест және сұрақ–жауап
-
III. Жаңа сабақ
Топтық жұмыс, негізгі ұғымдар
-
IV. Сабақты бекіту
Қайталау, қорытындылау
-
V. Оқушыларды бағалау
Жауаптар мен белсенділікке сүйену
-
VI. Үйге тапсырма беру
Тақырыпты оқып келу
Үй тапсырмасын тексеру: сұрақ–жауап
Оқушылардың алдыңғы білімін анықтау үшін тест жұмыстары және төмендегі сұрақтар қолданылады:
Жайылым кенелері туралы не білесің?
Тайга кенесі туралы не білесің?
Алма кенесі туралы не білесің?
Жаңа сабақ: Бунақденелілер
Сынып үш топқа бөлініп, бунақденелілердің негізгі белгілерін талқылайды: не себепті «бунақденелілер» деп аталады, қандай түрлері бар, дене құрылысы және дамуы.
Талқылау сұрақтары
- «Бунақденелілер» деп аталу себебі қандай?
- Дене құрылысы неше бөліктен тұрады?
- Түрлері мен тіршілік ету ортасының ерекшеліктері қандай?
Негізгі ұғымдар
- Имаго
- Бунақденелілердің ересек күйге ауысу сатысы. «Имаго» (лат. imago) — ересек жәндік деген мағына береді.
- Энтомология
- Бунақденелілерді зерттейтін ғылым. Атауы грек тіліндегі entoma (бунақдене) және logos (ғылым) сөздерінен шыққан.
Ауыз мүшелерінің сан алуандылығы
Бунақденелілердің қоректену тәсілі ауыз мүшелерінің құрылысына тікелей байланысты. Төменде кең тараған үлгілер берілген:
| Бунақдене | Ауыз аппараты |
|---|---|
| Шыбын | Сүзіп алу |
| Маса | Шаншып-сору |
| Тарақан, қоңыз | Кеміруші |
| Бал ара | Кеміріп-жалау |
| Көбелек | Түтік тәрізді ауызбен сору |
| — | — |
Көбеюі және дамуы
Бунақденелілердің даму жолы түрлену (метаморфоз) ерекшеліктеріне қарай үшке бөлінеді:
Толық түрленіп даму
Жұмыртқа → дернәсіл → қуыршақ → имаго
Тура даму
Жұмыртқа → имаго
Шала түрленіп даму
Жұмыртқа → дернәсіл → имаго
Даму типтеріне мысалдар
Тура даму
Қанатсыз бунақденелілер
Шала түрленіп даму
Ақпа, инелік, дәуіт, бит, қандала, шегіртке, бұзаубас
Толық түрленіп даму
Қоңыздар, көбелектер, бүргелер, шыбындар, масалар, шаншарлар, құмырсқалар, бал аралар және т.б.
Табиғаттағы және адам өміріндегі маңызы
Бунақденелілер экожүйеде маңызды рөл атқарады: кейбірі тозаңдандыруға қатысады, кейбірі ыдыратушы ретінде зат айналымын қамтамасыз етеді, ал кейбір түрлері ауыл шаруашылығына зиян келтіріп, адам мен жануарларға ауру қоздырғыштарын таратуы мүмкін. Сондықтан оларды танып-білу және қорғау/басқару шараларын түсіну — экологиялық сауаттылықтың негізгі бөлігі.
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Оқушылардың жауаптарының толықтығына, дәлелдеуіне және топтық жұмыстағы белсенділігіне қарай бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Бунақденелілер» тақырыбын оқып келу.