ОЙЫНШЫҚТАР ЖӘНЕ ДИДАКТИКАЛЫҚ ОЙЫНДАР
Кіріспе
Мектепке дейінгі балалардың жан-жақты дамуы үшін ойынның рөлі айрықша. Ойын — жалпыадамзат мәдениетінің бірегей феномені: ол оқытады, дамытады, тәрбиелейді, әлеуметтендіреді, көңіл көтереді және тынықтырады. Сонымен бірге, ойын сықақ пен күлкі арқылы кез келген әлеуметтік мәртебенің шарттылығын да аңғартады.
Тәрбиелік мәні неде?
- Баланың ойлау, тапқырлық және белсенділік қасиеттерін қалыптастырады.
- Ұжымда әрекет ету, достық, мейірімділік сияқты әлеуметтік-адамгершілік дағдыларды дамытады.
- Сөйлеу, қабылдау, қиял және ұйымдастырушылық қабілеттерге ықпал етеді.
Педагогикалық көзқарас
В. Сухомлинский: «Ойынсыз, музыкасыз, ертегісіз, шығармашылықсыз, қиялсыз толық мәніндегі ақыл-ой тәрбиесі болмайды» — деп атап көрсетеді. Бұл ой баланың парасаты мен дүниетанымы ұлттық салт-сананы меңгеру арқылы тереңдейтінін меңзейді.
А. П. Усова балалардың өмірі мен іс-әрекетін дұрыс ұйымдастырудың өзі тәрбиелеу екенін айтады. Ал А. С. Макаренко тәрбиешінің балалармен бірге ойнауы жақындық пен сенімді қарым-қатынасты қалыптастыратынын ерекше атап өткен.
Ұлттық ойындар және жас ерекшелігі
Фольклортанушы Ә. Диваев адамның жас ерекшелігін үш кезеңге бөледі: дүниеге келгеннен бастап жеті жасқа дейінгі кезең, жетіден он бес жасқа дейінгі кезең және он бес пен жиырма жас аралығы. Осы негізде қазақтың ұлттық ойындары да жас деңгейіне сай топтастырылып, баланың мүмкіндігі мен қызығуына сәйкес іріктеледі.
Ерте жасқа лайық ойындар
Санамақ, тәй-тәй, айгөлек, соқыр теке, қуырмаш, алақан соқпақ, ақ серек — көк серек және т.б.
Келесі кезеңдегі ойындар
Тақия тастамақ, тартыс, сиқырлы қоржын, бәйге, көкпар, асық, хан талапай, теңге алу, қыз қуу, орамал тастамақ, ақсүйек, күрес және т.б.
Мұндай ойындар баланы тез ойлауға, тапқырлыққа баулиды, жаңа тақырыптарды жылдам меңгеруге ықпал етеді және сөз тіркестерін құрастыру, ұйқастыру сияқты тілдік дағдыларды дамытады. Ойын түрлерін жүйелі ұйымдастыру арқылы балалардың бір-біріне деген қайырымдылық, мейірімділік, жанашырлық, достық, жолдастық сезімдерін тәрбиелеуге болады.
1. Мектепке дейінгі мекемелердегі ойынның тәрбиелік мәні
1.1. Ойын түрлеріне сипаттама
Ойын түрлерін балалардың жас ерекшелігіне, қызығуына және тәрбиелік мақсатқа сай іріктеу маңызды. Дұрыс таңдалған ойын баланың танымдық белсенділігін арттырып, әлеуметтік дағдыларын бекітеді.
1.2. Ойынның сюжеті мен мазмұны
Ойынның сюжеті мен мазмұны баланың қоршаған орта туралы түсінігін кеңейтеді. Сюжеттік ойындарда бала рөлге еніп, қарым-қатынас мәдениетін меңгереді, ал мазмұн арқылы белгілі бір білім мен дағдыны тәжірибеде қолданады.
1.3. Ойын, еңбек және оқытудың өзара байланысы
Педагогикалық үдерісте ойын балалар іс-әрекетінің басқа түрлерімен, әсіресе еңбекпен және оқу әрекетімен өзара тығыз байланысты. Ойын арқылы баланың дене құрылысы жетіліп, қимылына деген сенімі нығаяды; ойлау, ұйымдастырушылық, шыдамдылық сияқты қасиеттер біртіндеп қалыптасады.
Ойын — жаттығу. Сол арқылы бала өмірге біртіндеп дайындалады.
1.4. Балабақшада дидактикалық ойындарды пайдаланудың маңызы
Дидактикалық ойын — баланың қызығушылығына сүйенетін оқыту тәсілдерінің бірі. Оны жүйелі қолдану балалардың білімді жеңіл қабылдауына, оқу тапсырмаларын ынтамен орындауына және нәтижені тезірек көруіне ықпал етеді.
Бұл мәселе педагогикалық теорияда кеңінен қарастырылған. Ғалымдар мен зерттеушілер (С. Ахметов, А. Алдабергенов, Н. К. Ахметов, Ж. С. Хайдаров, М. В. Кларин, А. Қайырбекова, Г. Төлтаева, А. Әбселемова, А. Әбішова және т.б.) дидактикалық ойындардың маңызын, түрлерін және қолдану жолдарын негіздеген.
2. Ойыншықтар және дидактикалық ойындар
2.1. Дидактикалық ойыншықтар және құрылыс материалымен оқу сағаттары
Дидактикалық ойыншықтар мен құрылыс материалдары арқылы өткізілетін оқу сағаттары баланың қол моторикасын, кеңістікті бағдарлауын, жоспарлау және құрастыру дағдыларын дамытады. Бұл тәсіл оқу мазмұнын әрекет арқылы меңгеруге мүмкіндік береді.
2.2. Тілді дамыту және айналаны бағдарлауда ойыншықтың орны
Ойыншық — баланың сөйлеуін дамытуға және қоршаған ортаны тануына ықпал ететін тиімді құрал. Бала ойыншыққа атау беріп, сипаттап, салыстырып, оқиға құрастыру арқылы сөздік қорын байытады және байланыстырып сөйлеуді меңгереді.
2.3. Ойыншық арқылы ойын әрекетін жетілдіру
Ойыншықтарды мақсатты пайдалану ойын әрекетінің құрылымын байытады: рөлдік өзара әрекет күшейеді, ережені сақтау дағдысы қалыптасады, шығармашылық қиял кеңейеді. Мұның бәрі баланың әлеуметтік бейімделуін жеңілдетеді.
2.4. Сәбилердің тілін дидактикалық ойын арқылы дамыту
Дидактикалық ойындар сәбилердің тілін дамытуда ерекше орын алады: тыңдау, қайталау, ажырату, атау және қарапайым диалог құру дағдылары ойын жағдайында табиғи түрде қалыптасады. Ойын-сабақтар арқылы қабылдау, ойлану және сөйлеу сияқты психикалық үдерістер жетілдіріледі.
Зерттеудің өзектілігі, мақсаты мен міндеттері
Өзектілігі
Ойын — мектеп жасына дейінгі балалардың негізгі іс-әрекеті. Сұлтанмахмұт Торайғыровтың «Балалықтың қанына ойын азық» деген тұжырымы ойын үстінде баланың бейімділігі, мүмкіндігі және қызығуы айқын көрінетінін дәл бейнелейді. Абай Құнанбаевтың «Ойын ойнап, ән салмай, өсер бала бола ма?» деуі де ойынның бала өміріндегі ерекше орнын көрсетеді.
Баланың өмірді тануы, еңбекке қатынасы және психологиялық ерекшеліктері көбіне ойын барысында қалыптасады. Ойынды зерттеумен психологтар мен педагогтар ғана емес, философтар, тарихшылар, этнографтар және өнер қайраткерлері де айналысқан.
Пәні
Зерттеу пәні — мектеп жасына дейінгі педагогика.
Әдістері
- Ғылыми әдебиеттерді талдау
- Баспасөз материалдарын пайдалану
- Озат тәжірибені қолдану
Зерттеу мақсаты
- Дидактикалық ойындарды оқыту әдісі ретінде қолданғанда сабақта қызығушылық элементтерін енгізу жолдарын көрсету.
- Мектеп жасына дейінгі балаларды оқытуда дидактикалық ойыншықтарға көбірек көңіл бөліп, балалар белсенділігін арттыру.
Зерттеу міндеттері
- Нәрестелерге ойынның мәнін түсіндіріп, оны өткізудің әдістерін ойластыра отырып тәрбиелік ықпал жасай білу.
- Дидактикалық тапсырмаларға барлық баланы қатыстыруға ұмтылу.
- Ойын-сабақтар арқылы білімді тиімді меңгерту және қабылдау, ойлану, сөйлеу үдерістерін жетілдіру.
- Баланың ойлау және қиялдау қабілеттерін дамыту.
- Мектепке дейінгі балалар үшін ойынның тәрбиелік мәнін ашу.
Зерттеу құрылымы
Жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және әдебиеттер тізімінен тұрады. Курстық жұмыстың көлемі — 28 бет.
Қорытынды
Ойын мектепке дейінгі кезеңде баланың жан-жақты дамуын қамтамасыз ететін жетекші іс-әрекет болып табылады. Ол адамгершілік қасиеттерді қалыптастыруға, тілдік және танымдық қабілеттерді жетілдіруге, ұжымдық әрекетке бейімдеуге мүмкіндік береді. Дидактикалық ойындар мен ойыншықтарды мақсатты қолдану оқу-тәрбие жұмысының тиімділігін арттырып, баланың белсенді қатысуын күшейтеді.
Әдебиеттер тізімі
Мәтінде аталған дереккөздер мен авторлар (Сухомлинский, Усова, Макаренко, Диваев және т.б.) бойынша толық библиографиялық тізімді жұмыстың ресми нұсқасына сәйкес рәсімдеу ұсынылады.
Ескерту
Берілген мәтінде кей бөлімдер тақырып ретінде көрсетілгенімен, толық мазмұн ашып жазылмаған. Егер 1.1–2.4 тармақтарының толық мәтінін жіберсеңіз, осы үлгіге бірізді стильмен енгізіп, блог пішімін толықтырып шығуға болады.