Қазақша рефераттар

Номинализм және реализм проблемалары

Негізгі мақсат және ұғымдар

Негізгі мақсат — батыстық христиан философиясы мен шығыстық мұсылман философиясының ерекшеліктері мен ұқсастықтарын салыстырып, дәлелді түрде көрсету.

Негізгі түсініктер

  • католицизм
  • протестантизм
  • суфизм
  • номинализм
  • реализм
  • универсалий
  • аверроизм

Орта ғасыр философиясының мәні және діни сипаты

Орта ғасыр философиясының басты ерекшелігі — дін мәселелерімен терең байланысында. Батыста философиялық ой христиандық дүниетанымның аясында дамып, шіркеу канондары мәдениет пен білімнің қалыптасуына айтарлықтай ықпал етті. Сол себепті орта ғасырлық батыс ойшылдарының едәуір бөлігі дін қызметкерлері болды.

Негізгі сауалдар

  • Дүниені Құдай жаратты ма, әлде әлем өз заңдылығымен дербес өмір сүре ме?
  • Сенім мен ақыл-ойдың арақатынасы қандай?
  • Зұлымдық қайдан пайда болады?

Маңызды ұғым

Философия мен діннің жақындасуы көбіне философияның сакрализациясы (қасиеттенуі) ретінде түсіндіріледі: философиялық пайым діни ақиқаттарды негіздеуге және қорғауға бағытталады.

Тарихи аясын қысқаша шолу

Ежелгі Шығыс философиясы мен антикалық ой адамзат өркениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Аристотельден кейін грек-рим дүниесінде философиялық мектептер қалыптасып, өз дәстүрі мен ықпалы бар бағыттар пайда болды. Бұл үрдістер бірде өрлеу, бірде бәсеңдеу кезеңдерін бастан кешірді.

Рим философиясынан кейін Еуропадағы жаңа рухани құбылыс ретінде философия, негізінен, христиандық дүниетанымның негізінде дамыды. Батыс орта ғасыр философиясы шамамен I–XV ғасырлар аралығын қамтиды.

Орта ғасыр философиясының негізгі кезеңдері

Патристика

«Pater» — «әке», «шіркеу әкелері» дәстүрі

ерте кезең

Патристика — христиандық ілімді философиялық тұрғыда негіздеуге ұмтылған кезең. Бұл дәстүрдің көрнекті өкілдері ретінде Ұлы Василий, Августин, Ориген және басқалар аталады.

Негізгі мәселелер

  • Сенім мен ақыл-ойдың қатынасы
  • Тарихтың мақсатты қозғалыс ретіндегі түсіндірмесі
  • Құдайдың мәні және Үштік (тринитарлық) мәселе
  • Адам еркіндігі және жанның құтқарылуы
  • Зұлымдықтың пайда болуы

Схоластика

«Schola» — «мектеп», «мектеп философиясы»

XI–XV ғғ.

XI–XV ғасырларда Еуропада университеттер дамып, философия пән ретінде жүйелі оқытыла бастады. Схоластиканың өкілдері ретінде Фома Аквинский, Альберт фон Больштедт (Альберт Ұлы), Раймунд Луллий және басқалар аталады.

Универсалий мәселесі: Альберттің түсіндіруі

Альберттің пікірінше, жалпы ұғымдар (әмбебаптар) үш түрде өмір сүреді:

  1. Заттардан бұрын — Құдай санасында, сол арқылы бүкіл әлем жаратылды.
  2. Заттардың өзінде — көптің бірі ретінде (заттың ішінде әмбебаптық белгі).
  3. Заттардан кейін — адам санасында, бұрынғының ізі (бейнесі) ретінде.

Фома Аквинский және реализм

Фома Аквинский (1225–1274) — орта ғасырдағы реалистік бағыттың ірі өкілі, католик дәстүріндегі беделді теолог. Ол Аристотель ілімін қолдана отырып, материя мен форманың байланысын талдап, материяның «түрден» (формадан) тыс дербес өмір сүре алмайтынын атап өтті.

Номинализм мен реализм: басты пікірталас

Реализм

Реализм бағытында жалпы ұғымдар (универсалийлер) шынайы негізге ие деп түсіндіріледі. Бұл талқылаулардың бір қыры Құдай болмысы мәселесімен де ұштасып жатты.

Ансельм Кентерберийскийдің түйіні

Оның әйгілі логикалық уәждерінің бірі мынаған саяды: егер адам Құдай туралы ұғымға ие болса, онда Құдайдың болуы ақиқатқа жақын деп тұжырымдалады. Бұл ой Құдай болмысына қатысты рационал дәлелдеулерге жол ашты.

Номинализм

Номинализмде жалпы ұғымдар дербес шындық емес, көбіне атау немесе сөз ретінде қарастырылады.

Росцелин және атаулар туралы түсінік

Росцелин «номинализм» терминімен байланыстырылады: оның тұжырымында «универсалий» — сөз ғана, ал адам дауысы — номинал (атау). Осыдан жалпы ұғымдардың «атаулар» ретіндегі статусы туралы көзқарас орнықты.

Орта ғасыр философиясының жалпы бағыты

Орта ғасырлық ойдың басым сипаты — идеалистік ұстаным: оның негізгі мақсаты діннің маңызын және адамның рухани өміріндегі қажеттілігін негіздеу болды. Антологиялық, гносеологиялық, космологиялық және әлеуметтік мәселелер теологияны қолдау және қорғау міндетімен тығыз байланыста қарастырылды. Қоғамдық-саяси және әлеуметтік проблемаларды шешуде де теологияға жүгіну кең тарады.

Теология (грек тілінен) — «Құдай туралы ілім».

Тақырыпты пысықтауға арналған сұрақтар

  • Фома Аквинскийдің философиялық көзқарастары қандай?
  • Номинализм мен реализмнің айырмашылығы неде?
  • Орта ғасыр философиясының діни сипаты қалай көрінеді?
  • Әл-Фарабидің адамгершілік және саяси-құқықтық көзқарастарының ерекшелігі қандай?