Қазақша рефераттар

Педагогикалық ұжымдағы әлеуметтік - психологиялық климат туралы қазақша реферат

Педагогикалық ұжымдағы әлеуметтік-психологиялық климат

Ұжымдағы көңіл күй, қоғамдық пікір, эмоциялық күш-қуат және өзара қатынастардың деңгейі ұжымда қалыптасқан әлеуметтік-психологиялық климат арқылы айқындалады. «Психологиялық климат», «әлеуметтік-психологиялық климат» немесе «микроклимат» ұғымдары көбіне астарлы, ауыспалы мағынада қолданылады.

Географиялық климаттағыдай, мамыражай әлеуметтік-психологиялық климат та адамның ұжымда өзін жайлы сезінуін, тұлғалық және кәсіби қарым-қатынастарда өз әлеуетін еркін таныта алуын білдіреді. Психологиялық климаттың мазмұны адамдардың өзара қарым-қатынасына, көңіл күйіне, жалпы хал-ахуалына және бірлескен еңбек процесі мен нәтижесіне қанағаттануына тәуелді болғандықтан, оны сипаттауда эмоциялық бағалаудың маңызы ерекше.

Жағымды климаттың белгілері

Жағымды әлеуметтік-психологиялық климат қалыптасқан педагогикалық ұжымға қолайлы моральдық-психологиялық ахуал, жылылық, парыз бен жауапкершілікті құрметтеу, өзара талапшылдық және сергектік тән. Осыған байланысты А. С. Макаренко ұжымдағы өзара қатынастарда «сергек көңілді, мажырлы екпінді» ерекше бағалаған.

Негізгі идея

Климат — ұжым мүшелерінің бірлескен іс-әрекеті мен өзара қатынастар процесінің сапасын көрсететін сезімдік-психологиялық жағдайлар жүйесі.

Маңызды акцент

Эмоциялық тонус пен өзара сыйластық төмендесе, еңбек нәтижесіне қанағаттану да төмендеп, жанжал қаупі артады.

Әлеуметтік-психологиялық климаттың негізгі қызметтері

  • Топтастырушылық қызмет

    Ұжым мүшелерін оқу-тәрбие міндеттерін шешуге жұмылдырып, ортақ күш-жігерді біріктіреді.

  • Ынталандырушылық қызмет

    Педагогикалық әрекетті қолдауға қажет «эмоциялық күш-қуатты» қалыптастырады.

  • Тұрақтандырушылық қызмет

    Ұжым ішіндегі тұрақтылықты қамтамасыз етіп, жаңа мүшелердің бейімделуіне жағдай жасайды.

  • Реттеушілік қызмет

    Өзара қатынас нормаларын нығайтып, ұжым мүшелерінің тәртібіне баға беруге ықпал етеді.

Қолайлы климаттың көрсеткіштері

Психологияда қолайлы әлеуметтік-психологиялық климаттың көрсеткіштерін айқындауға бағытталған зерттеулерде бірде тұлғааралық және адамгершілік қатынастарға, бірде ұжымдық әрекеттің жалпы тиімділігіне басымдық беріледі. Педагогикалық ұжымға баға беруде төмендегі сипаттамаларды қолдануға болады:

  • Ұжымда болуға, еңбек процесі мен нәтижесіне қанағаттану
  • Ресми және бейресми жетекшілердің беделін мойындау
  • Жарқын, көтеріңкі көңіл күйдің басымдығы
  • Басқаруға және өзін-өзі басқаруға қатысудың жоғары деңгейі
  • Топтасушылық пен ұйымшылдық
  • Сапалы тәртіп және еңбек өнімділігі
  • Кадр тұрақтылығы

Климаттың педагогқа ықпалы

Әлеуметтік-психологиялық климат ұжым мүшелеріне жағымды да, жағымсыз да ықпал етеді. Өзара ақылдасу мен ынтымақтастық үстем болған ортада тәжірибелі де, жас мұғалім де бірлескен қуаныш пен қолдауды сезінеді.

Немқұрайдылық, селқостық немесе қысым басым болса, ұжым мүшесінің еңсесі түсіп, қағажау көруі мүмкін. Бұл кәсіби қызметтің әлсіреуіне, дау-жанжалдың күшеюіне, тіпті басқа ұжымға ауысуға дейін алып келеді.

Мұғалім кәсіби міндеттерін атқара жүріп, өзінің еңбегіне берілетін қоғамдық бағалауды қажетсінеді. Педагогтар әсіресе басшылар мен ата-аналар сияқты беделді тұлғалардың пікіріне сезімтал келеді: жағымды баға ынталандырады, ал жағымсыз баға кәсіби позицияны, әрекет тәсілдерін және қарым-қатынас стилін қайта қарауға итермелейді.

Сондықтан педагогикалық ұжымдағы қатынас өзара сындарлы, принципті, талапшыл әрі тілеулестік сипатта болғаны маңызды.

Тұлға мен ұжым климатының өзара ықпалы

Климаттың тұлғаға әсер ету механизмі

Негізгі механизмдердің бірі — еліктеу: өзге адамдардың сезімін, ойларын және әрекет тәсілдерін қабылдау, қолдану. Ұзақ уақыт бірге еңбек ету және мүдде ортақтығы жағымды еліктеуді күшейтеді.

Кей мұғалімдер әріптесінің эмоциялық күйін түсініп, оған төзімділік танытса, екіншілері жағдайды талдап, оны өз сенімімен салыстыруға бейім келеді.

Тұлғаның климатқа әсері

Принципті, жауапкершілігі жоғары, тәртіпті, кеңпейіл, қайырымды және әдепті педагогтар ұжымда жағымды климат қалыптастыруға елеулі үлес қоса алады. Керісінше, әдепсіз, тәртібі нашар, немқұрайды мінез-құлық жағымсыз климаттың орнығуына ықпал етеді.

Ұжымның жалпы ахуалы оның мүшелерінің интеллектуалдық белсенділігіне, эмоциялық мәдениетіне және ерік-жігер сапаларына тәуелді. Танымдық белсенділік пен өнертапқыштық инновацияны қолдап, жаңа технологияларды іздестіруге ынталандырады.

Егер ұжым мүшелерінің ақыл-ойы, сезімі және ерік-жігері педагогикалық қызметке бір арнаға жұмылдырылса, ортақ табысқа жету әлдеқайда жеңілдейді.

Ықпал ету әдістері: көз жеткізу, сендіру, жеке үлгі

Көз жеткізу

Адамның бағасын, пікірін және мінез-құлық нормаларын нақты дәлелдер арқылы өзгертуге бағытталады; тек ақыл-ойға емес, сезімге де әсер етеді.

Сендіру

Бір адамның екіншісіне немесе тұтас ұжымға ықпалы ырықты да, ырықсыз да түрде іске асуы мүмкін.

Жеке үлгі көрсету

Ең тиімді тәсілдердің бірі: еңбекке, әріптестерге және ұжымдық пікірге қатынастың нақты моделін береді, әрекет пен мінез-құлыққа бағдар болады.

Жағымды климатқа кедергі: келіспеушілік және «климаттық ауытқу»

Жағымды психологиялық климатқа кедергі келтіретін негізгі факторлардың бірі — ұжымдағы келіспеушілік. Көптеген мамандар әлеуметтік-психологиялық келіспеушілікті адамдардың тікелей қарым-қатынасы аясында пайда болатын қарама-қайшылықтың шиеленісуі ретінде қарастырады. Педагогикалық ұжымда ол көбіне тұлғааралық сипатта көрінеді: мақсатқа, оған жету тәсілдеріне немесе қолданылатын құралдарға қатысты көзқарастар әртүрлі болады.

Келіспеушіліктің негізгі үш тобы

1) Кәсіби (іскерлік) келіспеушіліктер

Кәсіптік-педагогикалық мақсатқа жетуге кедергі келтіретін іскерлік байланыстардың бұзылуынан туындайды. Себептері: ынтаның төмендеуі, мақсатты дұрыс түсінбеу, өз ісін жеткілікті меңгермеу.

2) Нормаға сай келмейтін мінез-құлықтан туындайтын келіспеушіліктер

Қатынас нормаларын сақтамау және ұжым мүшелерінің бір-бірінен күткен талаптарына сай келмеу салдарынан пайда болады. Мысалы: әдепсіздік, кәсіби этиканың бұзылуы, ұжым талабын орындамау.

3) Тұлғалық сәйкессіздікке байланысты келіспеушіліктер

Мінез және темперамент ерекшеліктерінен туындайды: ұстамсыздық, өзін тым жоғары бағалау, эмоциялық тұрақсыздық, шамадан тыс өкпешілдік және т.б.

Келіспеушілікті реттеу және басқару

  1. 1 Келіспеушіліктің алдын алу
  2. 2 Пайда болған жағдайда үйлестіру, жұмсарту немесе жою
  3. 3 Ахуалды шешудің ең оңтайлы шешімін қабылдау
  4. 4 Келіспеушіліктің түйінін шешу және нәтижесін бекіту

Алдын алу кезеңінде адамның не себепті дәл осылай әрекет еткенін анықтау маңызды. Мектеп басшысы қалыптасқан келіспеушілікке немқұрайлы қарамай, тараптарды ашық әңгімеге тартып, жағдайды бірлесе талдап, талқылауы керек. Басқару кезеңінде басшы келіспеуші жақтармен жеке сөйлесіп, оларды алдағы кездесуге психологиялық тұрғыдан дайындағаны жөн.

Егер бастапқы кезеңде келісімге келу мүмкін болмаса, шешу тактикасы мен стратегиясы жасалады. Оны мектеп директоры немесе орынбасарлары жүзеге асырады, қажет болғанда ұжымдық шешім қабылданады. Кей жағдайда тараптарға біршама уақыт бір-бірімен араласпау немесе қарым-қатынасты шектеу туралы шарт қойылуы мүмкін.

Кәсіби келіспеушіліктерді еңбек жағдайын, оқу-тәрбие процесін өзгерту және мектеп жұмысының тәртібіне түзету енгізу арқылы реттеуге болады. Ал тұлғалық сәйкессіздіктен туындайтын келіспеушіліктерді жою күрделірек: мұнда басшы өзге пікірдің де өмір сүруге құқы бар екенін мойындатуға бағытталған, баршаға түсінікті әрі әділетті шешім қабылдауы қажет.

Ескерту

Бұған дейінгі реферат тақырыбы «Мектептің педагогикалық ұжымы және оның ерекшеліктері» болғандықтан, осы мәтіндегі кейбір тұжырымдармен мазмұндас, ұқсас ойлардың кездесуі заңды.