Тұрмыстық мердігерлік шартының нысаны
Тұрмыстық мердігерлік: түсінігі және құқықтық реттелуі
Тұрмыстық мердігерлік шарты мердігердің азаматтарға қызмет көрсетуі барысында туындайтын қатынастарды реттейді. Бұл шарт арқылы азаматтар бөлшектеп сатып алу–сату шартымен иелене алмайтын заттарға (мысалы, белгілі бір тапсырыспен жасалатын бұйымдарға) ие бола алады. Сонымен қатар, тұрмыстық мердігерлік шеңберінде нәтижесі зат болып табылмайтын жұмыстар (қызметтер) да орындалады.
Тұрмыстық мердігерлік ҚР Азаматтық кодексінің 640–650-баптарымен реттеледі. Сондай-ақ тұтынушылардың құқықтарын қорғауға қатысты нормалар және тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсету қағидалары (1996 жылғы 20 қыркүйектегі № 9/7 қаулы) қолданылады.
Шарттың мақсаты және тұтынушыны қорғау
Тұрмыстық мердігерлік шартының басты ерекшелігі — оның тұтынушының күнделікті (тұрмыстық) немесе өзге де жеке қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталуы. Сондықтан бөлшектеп сатып алу–сатуда сатып алушы қалай қорғалса, тұрмыстық мердігерлік қатынастарында тұтынушы да соған ұқсас деңгейде қорғалады.
Тұтынушының құқықтық жағдайын айқындайтын бірқатар кепілдіктер Азаматтық кодекстің өзінде бекітілген.
Шарттың нысаны және тапсырысты ресімдеу
Жалпы ереже бойынша, егер заң актілерінде немесе шартта (оның ішінде формулярлардағы ережелерде не тапсырысшы қосылатын өзге стандартты нысандарда) өзгеше көзделмесе, тұрмыстық мердігерлік шарты мердігер тапсырысшыға түбіртек немесе шарттың жасалғанын растайтын өзге құжат берген кезден бастап тиісті нысанда жасалған болып есептеледі.
Тапсырыста көрсетілуі тиіс деректер
- орындаушының заңды мекенжайы;
- тапсырысшының аты-жөні, мекенжайы және телефоны;
- тапсырыстың қабылданған күні, жұмыстың басталу және аяқталу мерзімдері;
- аванс сомасы (болса);
- тапсырысты қабылдаған және өткізген тұлғалардың қолдары;
- қызмет (жұмыс) түрлері;
- орындаушы мен тұтынушы материалдарының толық тізімі, бағасы және саны;
- жөндеуге қабылданған заттың зауыттық нөмірі және өзге де реквизиттері.
Түбіртекте осындай толық ақпараттың көрсетілуі шарттың көбіне жазбаша нысанда жасалатынын білдіреді. Дегенмен тиісті құжаттардың болмауы тапсырысшыны шарттың жасалғанын немесе оның ережелерін дәлелдеу үшін куәгерлік айғақтарға сүйену құқығынан айырмайды.
Тұрмыстық мердігерлік шарттары ауызша түрде де жасалуы мүмкін; бұл жетон, талон, кассалық түбіртек және өзге құжаттармен расталуы ықтимал. Затты дайындауға тапсырыс тұтынушының немесе мердігердің эскизі бойынша, не үлгілер бойынша қабылданады. Тұтынушының қалауы бойынша және бұл мәселе мердігермен алдын ала келісілген жағдайда үлгіден немесе орындау технологиясынан ауытқуға жол беріледі, бірақ мұндай ауытқулар тұтынушының өмірі мен денсаулығына, қауіпсіздігіне, мүлкіне және қоршаған ортаға зиян келтірмеуі тиіс.
Ақпарат беру міндеті (ҚР АК 644-бап)
ҚР АК 644-бабына сәйкес мердігер шарт жасалғанға дейін тапсырысшыға ұсынылатын жұмыстар, олардың түрлері мен ерекшеліктері, жұмыстың бағасы және төлем тәртібі туралы қажетті әрі шынайы ақпарат беруге, сондай-ақ тапсырысшының сұрауы бойынша шартқа және орындалатын жұмысқа қатысты өзге мәліметтерді хабарлауға міндетті.
Кәсіпорын туралы мәлімет
Жұмыстың сипатына қарай, тапсырысшыға қызмет көрсетілетін орынның маңдайшасында ұйымның атауы, заңды мекенжайы және жұмыс режимі көрсетілуі тиіс.
Жеке кәсіпкер ұсынатын ақпарат
Жеке кәсіпкер тіркелген органы туралы мәліметті, қызметке қойылатын міндетті талаптардың стандарттары туралы ақпаратты және (қажет болса) жұмыстың сертификатталғаны туралы деректерді ұсынуға міндетті.
Мерзім, материалдар және есептілік
Мердігер жұмысты шартта белгіленген мерзімде аяқтауға тиіс. Мерзімдерді есептеу азаматтық құқықтағы жалпы ережелер бойынша жүргізіледі және, әдетте, жұмыстың толық аяқталу уақытымен айқындалады. Егер шартта жұмысты бөліп-бөліп орындау көзделсе, әрбір кезеңнің (бөліктің) мерзімдері бөлек көрсетілуі қажет. Қажет болғанда жедел қызмет көрсету тәртібі шартпен белгіленуі мүмкін.
Жұмыс орындалғаннан кейін немесе тапсырыстан бас тартылған жағдайда мердігер тұтынушыға жұмсалмай қалған материалдарды, сондай-ақ ауыстырылған бөлшектерді қайтаруға және тапсырысшы төлеген материалдардың жұмсалуы туралы есеп беруге міндетті.
Қабылдау және ақы төлеу
Тапсырысшы орындалған жұмыстың нәтижесін қабылдауға және ақы төлеуге міндетті. Әдетте, тұрмыстық мердігерлік шартында төлем жұмыс нәтижесі толық қабылданғаннан кейін жүргізіледі. Алайда тараптардың келісімі бойынша төлем шарт жасалған кезде толық төленуі немесе аванс беру арқылы орындалуы мүмкін.
Құрылыс мердігерлігі: мазмұны және ерекшеліктері
Құрылыс мердігерлігі шарты бойынша мердігер тапсырысшының тапсырмасы бойынша шартта белгіленген мерзімде белгілі бір объектіні салуға немесе өзге де құрылыс жұмыстарын орындауға міндеттенеді. Ал тапсырысшы мердігердің жұмысты орындауы үшін қажетті жағдайларды жасауға, нәтижесін қабылдап алуға және келісілген бағаны төлеуге міндеттенеді.
Субъектілік құрам және жер учаскесі
Бұл шарттың субъектілік құрамында ерекшелік бар: мердігер жағынан әдетте кәсіпкерлік қызмет субъектілері қатысады, яғни лицензияланатын құрылыс жұмыстарын жүргізуге рұқсаты бар құрылыс ұйымдары немесе жеке кәсіпкерлер.
Құрылыс объектісін салу, әдетте, салынатын жер учаскесін белгілеуден басталады. Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, болашақ иесі жер учаскесін алуға тиіс, ал тапсырысшы оны құрылыс үшін шартта көзделген көлемде және тиісті күйде, уақытылы беруге міндетті.
Кемшіліктер туралы хабарлау және салдары
Бақылау барысында шарт талаптарынан ауытқу, жұмыс сапасын төмендететін кемшіліктер немесе өзге ақаулар анықталса, тапсырысшы бұл туралы мердігерге дереу хабарлауға міндетті. Егер тапсырысшы уақытылы хабарламаса, кейіннен анықталған кемшіліктерге сілтеме жасау құқығынан айырылуы мүмкін.
Баға, смета және төлем тәртібі
Тапсырысшы орындалған жұмысқа сметада көрсетілген мөлшерде, заң актілерінде немесе шартта белгіленген мерзімде және тәртіппен төлеуге міндетті. Егер арнайы нұсқаулар болмаса, төлем мердігерлік шарт бойынша ақы төлеудің жалпы ережелерімен жүзеге асырылады.
Толық аяқталатын құрылыс бойынша, егер тараптар өзгеше келіспесе, шарттағы баға тапсырысшы объектіні қабылдап алғаннан кейін толық көлемде төленеді.
Жобалау-сметалық құжаттама және қауіпсіздік
Құрылыс күрделі жұмыстарды қамтитындықтан, мердігер жұмысты өз қамқорлығымен орындаумен қатар құрылысты және оған байланысты жұмыстарды жобалау құжаттамасына сәйкес жүргізуге міндетті. «Қазақстан Республикасындағы архитектуралық, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» ҚР Заңының 7-бабы 1-тармағына сәйкес жобалау құжаттамасына қала құрылыстық жобалар, архитектуралық жоба, құрылыс жобасы және құрылысты ұйымдастыруға қатысты сметалық есептер кіреді.
Құрылыс мердігерлігі шарты үшін ең маңызды құжат — жобалау-сметалық құжаттама. Ол орындалатын жұмыстың сандық және сапалық көрсеткіштерін айқындап қана қоймай, жұмыстардың көлемін, мазмұнын және құнын өзара байланыстырады. Осы құжаттама негізінде жұмысты қаржыландыруға қатысты құқықтар мен міндеттер нақтыланады.
Қоршаған ортаны қорғау және қауіпсіз жүргізу
Мердігерге қоршаған ортаны қорғау және жұмысты қауіпсіз жүргізу міндеттері жүктеледі. Егер тапсырысшы берген материалдарды не жабдықтарды пайдалану немесе оның нұсқауларын орындау міндетті талаптарды бұзуға әкелсе, мердігердің оларды қолдануға құқығы жоқ. Сондай-ақ мердігерден қоршаған ортаға зиян келтіретін немесе адамдар үшін қауіпсіз емес әрекеттерден бас тарту талап етіледі.
Нәтижені тапсыру және қабылдау тәртібі
Жұмыс аяқталғаннан кейін тараптардың әрқайсысына нәтижені тапсыру және қабылдауға байланысты құқықтар мен міндеттер туындайды. Мердігер тапсырысшыға шартта көзделген жұмысты тапсыруға дайын екені туралы тиісті түрде хабарлауға тиіс, ал тапсырысшы хабар алған соң қабылдауға дереу кірісуге міндетті.
Кей жағдайларда хабарлама жұмыстың белгілі бір кезеңінің аяқталғанын білдіреді. Мұндайда тапсырысшы шартқа сәйкес аралық кезең нәтижелерін де қабылдауға міндетті болуы мүмкін.
Акт арқылы рәсімдеу
Тапсыру және қабылдау, әдетте, екі тарап қол қоятын актімен рәсімделеді. Егер қабылдауға мемлекеттік органдардың немесе жергілікті өзін-өзі басқару органдарының өкілдері қатысуы міндетті болса, актіге олар да қол қоюы тиіс. Тараптардың бірі қол қоюдан бас тартса, бұл туралы белгі қойылады да, екінші тарап актіге қол қояды.
Егер тапсырысшы шартта көзделген мақсатта нәтижені пайдалануға мүмкіндік бермейтін кемшіліктерді анықтаса және оларды мердігер, тапсырысшы немесе үшінші тұлғалар жоя алмайтын болса, тапсырысшы жұмыс нәтижелерін қабылдаудан бас тартуға құқылы.