Жау жеңіліс тауып қашқаннан кейін, Әйтей батыр Барлыбайға Менің атымды неге ұран қылып шаппадын
Әйтей батыр туралы ел аузындағы дерек
Әйтей батыр жөніндегі жазба деректер өте аз. Дегенмен халық жадында сақталған аңыз-әңгімелердің бірнеше нұсқасы кездеседі. Ел аузындағы мәліметке қарағанда, Әйтей ХVII ғасырда өмір сүрген тұлға болуы мүмкін. Руы — арғын ішінде бәсентиін. Шежіре деректерінде де оның есімі «Әйтей — бәсентиін» деп сақталған.
Жер-су және тарихи іздер
Революцияға дейінгі кезеңде бұл өңірде олардың қоныстары болғаны айтылады. Мұны мұрағат материалдары да растайды. Қазіргі Лебяжі ауданындағы бір ауыл (кейін әр кезеңде Сталин, Ленин атын алған) ертеректе, 1930 жылға дейін, Әйтей батыр есімімен аталып келген.
Қазақ–қалмақ қақтығыстары тұсындағы аңыз
Бұл — қазақ пен қалмақ қатынастары ерекше шиеленіскен уақыт. Екі жақ бір-біріне қарсы шеп құрып, бетпе-бет шайқасқан кезең ретінде айтылады. Ел әңгімесінде бәсентиін ішінен шыққан Барлыбай батыр Әйтейдің інісі болған делінеді.
Аңыздың бір нұсқасында: Әйтей батыр қалмақтарға қарсы жорыққа аттанғанда, Барлыбай өзіне ұқсас өжет жастарды жинап, жауға тұтқиылдан тиіскен. Сол сәтте ол «Барлыбай!» деп ұран салып шапқан деседі. Жау жеңіліп, ыдырай қашқаннан кейін, Әйтей батыр інісіне:
«Менің атымды неге ұран қылып шаппадың?» — деп налыған екен.
Осы оқиға халық жадында сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен аңыздардың бір тармағы ретінде айтылады.