Жас ерекшеліктер туралы ұғым
Кіріспе
Жас ерекшеліктерін және баланың дара қасиеттерін оқу-тәрбие процесінде ескеру — сапалы педагогикалық жұмыстың негізгі шарттарының бірі.
Жасөспірімдік кезеңді көбіне балалардың «қиын кезеңі» деп атайды. Мұндай пікірдің себебі — осы жаста менмендік пен өзіндік пікір күшейіп, тәуелсіздікке ұмтылыс арта түседі. Материалдық және рухани тұрғыдан отбасы мен мектепке тәуелді бола тұра, кейбір жасөспірімдер теріс қылықтарға әуестенуі мүмкін, ал көптеген мәселеде «өз бетімше шешемін» деген ұстаным басым болады.
Маңызды байқау
Жастық шақта бала отбасының ықпалында және мектептің тәрбиелік кеңістігінде өмір сүрсе де, ол көптеген құбылысты жеке көзқарас тұрғысынан бағалауға тырысады. Уақыт өте келе өмірге көзқарасы өзгеріп, жасөспірімдік кезеңдегі жағымсыз іс-әрекеттерге сын көзбен қарау қабілеті қалыптаса бастайды.
Балалық шақтың төрт кезеңін талдай отырып, жас ерекшелік педагогикасының мазмұны мен құрылымында төмендегідей логикалық байланыстар бар екенін байқауға болады.
1) Психофизиологиялық даму
Өсу, жетілу, ағзаның мүмкіндіктері мен жүйке жүйесінің қалыптасуы оқу әрекетінің қарқынына және мінез-құлыққа тікелей ықпал етеді.
2) Психологиялық-педагогикалық даму
Танымдық қызығушылық, мотивация, эмоциялық тұрақтылық және қарым-қатынас мәдениеті білім беру нәтижесіне шешуші әсер етеді.
3) Іс-әрекеттің жетекші рөлі
Әр кезеңде баланың жетекші іс-әрекеті өзгеріп отырады; сондықтан оқу мен тәрбиені осы ерекшелікке сай ұйымдастыру маңызды.
4) Тәрбиенің уақытылы идеялары
Дұрыс тәрбие беру үшін негізгі педагогикалық идеяларды дер кезінде және орынды қолдана білу қажет.
5) Педагогикалық қызметтің технологиясы
Педагогикалық жұмыстың технологиясы, әдістері мен басым бағыттары баланың жасына, ортаға бейімделуіне және оқу-танымдық мүмкіндіктеріне қарай нақтылауды талап етеді.
Қорытынды ой
Аталған бес бағыттың әрқайсысы баланың өсуі мен дамуының әр кезеңінде әртүрлі деңгейде әсер етеді. Сондықтан педагог үшін жас ерекшелігін де, баланың дара қасиеттерін де жүйелі түрде ескеріп отыру — оқу-тәрбие процесінің тиімділігін арттыратын басты тетік.
Енді осы мәселелердің әрқайсысына жеке-жеке тоқталуға болады.
Тақырыптың өзегі: жас ерекшелігі және дара қасиеттер.