Біздің эрамыздың басында, әртүрлі есептер бойынша, Жерде шамамен 200 ден 300 млн адамға дейін өмір сүрді
Жер халқының өсу қарқыны: тарихи межелер және XXI ғасыр болжамдары
Біздің заманымыздың басында әртүрлі бағалаулар бойынша, Жер бетінде шамамен 200–300 миллион адам өмір сүрген. Адамзаттың саны 1 миллиардқа жетуі үшін 1800 жылға жуық уақыт қажет болды. Бұл межеге алғаш рет 1825 жылы қол жеткізілді.
Миллиардтық межелердің қысқарған аралықтары
Кейінгі кезеңде халық санының әрбір келесі миллиардқа өтуі барған сайын жылдамдай түсті. Төмендегі деректер осы үрдісті айқын көрсетеді:
| Халық саны | Жыл | Алдыңғы межеден кейін |
|---|---|---|
| 1 млрд | 1825 | — |
| 2 млрд | 1927 | 102 жыл |
| 3 млрд | 1960 | 33 жыл |
| 4 млрд | 1974 | 14 жыл |
| 5 млрд | 1987 | 13 жыл |
| 6 млрд | 1999 | 12 жыл |
| 7 млрд (болжам) | 2007 | 8 жыл |
Халық санының мұндай қарқынды өсімі әлемдік деңгейдегі ауқымды мәселелердің қатарына жатады және планетада халықтың шамадан тыс көбеюі қаупін күшейтеді.
XXI ғасыр: өсу бәсеңдеуі және салыстырмалы тұрақтану
Ғалымдар мен демографтардың ғылыми болжамдары бойынша, XXI ғасырда өсім қарқыны біртіндеп бәсеңдеп, салыстырмалы түрде тұрақтанады. Жалпы халық саны шамамен 10–11 миллиард адам деңгейінде қалыптасуы мүмкін.
Жыл сайынғы өсім
≈ 80 млн адам
Демографтардың тұжырымы бойынша, адамзат жылына орта есеппен осы шамада өседі.
Жыл сайынғы өлім саны
≈ 50–55 млн адам
Бұл көрсеткіш аймақтарға қарай едәуір айырмашылық көрсетуі мүмкін.
БҰҰ есептері бойынша, халық өсімінің ең жоғары деңгейі көбіне экономикалық тұрғыдан әлсіз аймақтарда байқалады. Мәселен, 1995 жылы дүниеге келген 90 миллион сәбидің 85 миллионы экономикалық дамуы төмен елдерге тиесілі болған.
Өлім деңгейіне әсер ететін негізгі факторлар
Қоғамдағы өлім деңгейіне екі негізгі фактор айтарлықтай ықпал етеді: орташа өмір сүру ұзақтығы және нәрестелер өлімі.
Орташа өмір сүру ұзақтығы жоғары елдер
- Жапония — 78 жас
- Канада, Швеция — 77 жас
- Франция — 76 жас
- Ұлыбритания, АҚШ, Германия — 75 жас
Бұл деректер тек денсаулық сақтау жүйесінің жағдайын ғана емес, сонымен бірге елдегі экономикалық, әлеуметтік және құқықтық кепілдіктердің деңгейін де жанама түрде сипаттайды.
Өмір деңгейі: демография үшін маңызды өлшем
Өмір деңгейі демографиядағы маңызды категориялардың бірі саналады. Бүгінде ғалымдар оны бағалауда үш негізгі критерийді бөліп көрсетеді: орташа өмір сүру ұзақтығы, білім деңгейі және табыс. Дәл осы көрсеткіштер жиынтығы елдің әлеуметтік-экономикалық ахуалын салыстырмалы түрде анықтауға мүмкіндік береді.
Едәуір дамыған елдер қатарына жиі енгізілетін мемлекеттер
Канада, Норвегия, Швеция, Жапония, Франция, Швейцария, Финляндия және басқа да бірқатар елдер түрлі халықаралық көрсеткіштер бойынша дамыған мемлекеттер қатарында аталады.
Дамыған елдердегі демографиялық үрдіс
Ресми демографиялық статистика мен өзге де деректерге сәйкес, экономикасы дамыған елдерде тұрғындар құрылымында қарт жастағы адамдардың үлесі арту үрдісі байқалады. Бұл құбылыс әлеуметтік саясатқа, денсаулық сақтау жүйесіне және еңбек нарығына тікелей әсер етеді.