Қоштасу туралы қазақша реферат
Қоштасу — сөз этикетінің дербес саласы
Қазақ тіліндегі сөз этикетінің өз алдына дербес бір саласы — қоштасу. Оны дербес сала дейтініміз: оның өзіндік мақсаты, арнайы қолданылатын тілдік таңбалары және орныққан қолданыс жағдайлары бар. Қоштасу — қарым-қатынасты мәдени түрде аяқтаудың белгісі әрі адамның әдеп деңгейін танытатын маңызды құрал.
Қоштасу түрлері және оларды орынды қолдану
Қоштасудың түрлері өте көп. Мысалы: «Сау болыңыз», «Хош», «Көріскенше күн жақсы», «Хош болыңыз» және т.б. Осындай үлгілерді балаларға тиісті жерде лайығымен қолдануды үйрету — әдептіліктің әліппесі.
Қоштасу формулаларының қолданылуында белгілі бір жүйе мен дәстүрлі тәртіп бар. Бала кетер алдында қоштасып, әдеп сақтауға тиіс — бұл ұсақ деталь емес, мәдени коммуникацияның өзегі.
Аймақтық қолданыс және мағыналық айырмашылық
Қаратпа сөздер мен қоштасу үлгілерінің жергілікті қолданысын, белгілі бір аймаққа таралуын зерттеу әрі қызықты, әрі тілдік және тарихи дерек береді. Кейбір сөздер диалектолог ғалымдардың жазбаларында кездескенімен, олар этикеттік формула ретінде толық түсіндіріліп, талдана бермейді.
Мысалы, қазақ сөз этикетінде жиі қолданылатын «Сау болыңыз» әдеби тілде қоштасуды білдіреді. Ал Қазақстанның батыс говорларында және Түрікменстан қазақтарының тілінде (Ә. Нұрмағамбетов деректері бойынша) бұл сөз «Рахмет» мағынасында қолданылуы мүмкін.
Мұндай мағыналық ауытқуларды бала кішкентайынан біліп өскені дұрыс: бұл тілдік икемділікті арттырып, ортаға бейімделуін жеңілдетеді.
Қоштасудың құрылымы: дайындық және негізгі акт
Қоштасу формуласы табан астында айтыла салмайды. Сондықтан бүлдіршіндерге тек қоштасу сөздерін ғана емес, қоштасуға алып келетін дайындық сөздерін де үйреткен жөн.
Дайындық сөздері (қысыртпа үлгілер)
- «Уақыт болып қалыпты-ау…»
- «Амал жоқ, қайтар уақыт таяды»
- «Уақытыңызды алмайын»
- «Осымен болайық»
Негізгі қоштасу акті
Дайындықтан кейін негізгі қоштасу формуласы айтылады: «Сау болыңыз», «Хош», «Көріскенше күн жақсы» және т.б.
Қалыпты қоштасу құрылымы тұтастай алғанда екі бөліктен тұрады: дайындық акт + негізгі акт. Осындай үлгілерді жүйелі меңгерту арқылы балада сөз әдебі қалыптасады.
Халық педагогикасы және адамгершілік тәрбиенің негізі
Халық педагогикасы — нәрестенің сезімін ананың әуенімен оятатын бесік жырлары, даналыққа толы мақал-мәтелдер, жұмбақ-жаңылтпаштар, қиял-ғажайып ертегілер, ұлттық ойындар арқылы тәрбиелеп өсірудің тұтас жүйесі. Ол жас ұрпақты адамгершілік ниетке баулиды.
Сондықтан адамгершілік тәрбие берудің кілтін халық педагогикасынан табуға болады.
Ұлттық құндылық және «Өзін-өзі тану» курсының маңызы
Ұлттық асыл қасиеттерді жас ұрпақтың ақыл-парасатына азық ете білуде «Өзін-өзі тану» курсының орны ерекше. Бұл тақырыпқа кейінгі бөлімде арнайы тоқталуға болады.