Мамандықты таңдау
Кәсіптік бағдар беру сабағының мәні мен мазмұны
Кәсіптік бағдар беру сабағының мәні ерекше, өйткені сабақ — мектептегі оқу-тәрбие үдерісінің негізгі формасы. Мұндай сабақтарда болашақ мамандықты таңдауға қатысты теориялық және практикалық мәселелер қарастырылады.
Сабақта қолданылатын әдістер
- әңгіме
- диспут
- түсіндіру
- профессиограмманы өз бетінше құрастыру
- кәсіптік бағдарға арналған іс-шаралар бойынша есеп беру
Неге бұл сабақ маңызды?
Оқушы өз қызығушылығы мен қабілетін танып, еңбек нарығындағы сұраныспен салыстыруды үйренеді. Нәтижесінде мамандықты саналы таңдауға жақындайды және қате шешім қабылдау тәуекелі азаяды.
Бағдарламаны жүзеге асырудың үш деңгейі
Бағдарлама үш деңгейде жүзеге асады. Бұл деңгейлер кейде өзара байланысып, міндетті түрде қатаң бірізділікпен орындала бермейді.
1-деңгей: Әмбебап құзыреттер
Тиімді кәсіптік бағдар беру үшін негізгі, әмбебап құзыреттіліктерді қалыптастыру.
2-деңгей: Әртүрлі формаларды сынап көру
Кәсіптік бағдар берудің түрлі форматтарын қолдану арқылы оқушының қызығушылығы мен бейімділігін нақтылау.
3-деңгей: Жеке білім бағдарламасын құрастыру
Таңдалған кәсіп бағытына сәйкес жеке білім беру бағдарламасын жасап, оны тәжірибеде жүзеге асыру.
Ұйымдастыру шарттары мен мектеп ортасы
Қызмет көрсететін команда
Бағдарламаны жүзеге асыру үшін әлеуметтік-психологиялық қызмет көрсететін ұжым қажет. Команда құрамы нақты бағытқа байланысты өзгеруі мүмкін.
- психологтар
- әлеуметтік педагогтар
- қосымша білім беретін педагогтар
Мектеп ортасын жобалау
Оқушыларға кәсіптік бағдар беру тиімді болуы үшін мектеп ішінде жүйелі орта қалыптастыру қажет. Ол жоспарлар арқылы іске асады:
- кәсіптік бағдар беретін орындардың жұмыс істеу жоспары
- пән мұғалімдері жүзеге асыратын кәсіптік бағдар бағдарламасының жоспары
Ресурстық база
Кітапхана
Жақсы жабдықталған кітапханада кәсіптік бағдар және арнайы білім салалары бойынша әдебиеттер болуы тиіс.
Интернет ресурстары
Ақпарат іздеу, мамандықтар туралы деректерді салыстыру, оқу орындарын талдау үшін интернетті пайдалану мүмкіндігі қажет.
Тиімділікті бағалау: диагностика және бақылау
Кәсіптік бағдар беру іс-шаралары өткізілгеннен кейін олардың тиімділігі тексеріледі. Бағалаудың алғашқы тәсілдерінің бірі — диагностика.
Диагностика
Диагностика — объектінің жай-күйін көрсететін белгілерді анықтау, ауытқулар мен қателіктерді түзету немесе алдын алу шараларын ұйымдастыру үдерісі. [2, 110 б]
Бақылау
Диагностикалық әдістердің маңыздысы — бақылау. Бақылау белгілі мақсат қойып, объектіні әдейі қабылдауға негізделеді; мұнда ой жүгірту мен зейін қою негізгі әрекеттер саналады.
Бақылаудың мазмұны
Психологияда бақылау кең тараған: зерттеуші адамның іс-әрекетін, мінез-құлқын, психикалық күйін және сыртқы көріністерін (қимыл-қозғалыс, сөйлеуге реакция, мимика, жалпы әрекет) жүйелі түрде қадағалайды. Сондай-ақ ерік-жігері, эмоциялық ерекшеліктері, темпераменті мен жүріс-тұрысы жөнінде қорытынды жасайды.
Белгілі жоспар бойынша, біршама уақыт бойы табиғи жағдайда жүргізілетін, зерттелушінің әрекетіне әдейі араласпайтын бақылау түрі байқау әдісі ретінде қарастырылады.
Кәсіби бағдар берудің негізгі бағыттары
Кәсіби ақпараттандыру
Оқушыларды қазіргі өндіріс түрлерімен, еңбек нарығының жағдайымен, мамандықтар нарығының даму перспективаларымен таныстыру. Сонымен бірге мамандық мазмұны, оны меңгерудің шарттары, талаптары, біліктілікті арттыру және өзін-өзі дамыту мүмкіндіктері түсіндіріледі.
Кәсіби кеңес
Оқушының психологиялық ерекшеліктері мен мүмкіндіктерін, сондай-ақ қоғам қажеттілігін ескере отырып, мамандықты дұрыс таңдауға көмектесу.
Мамандықты таңдау
Оқушыларға ықтимал кәсіби бағыттар бойынша ұсыныстар беру және психологиялық, психофизиологиялық, медициналық диагностика нәтижелеріне сүйене отырып, сәйкес мамандықтарды ұсыну. [3, 126 б]
Қазіргі жағдай және өзекті мәселелер
Білімді модернизациялаудың ауыспалы кезеңіне дейін мектеп пен оқу комбинаты арасындағы байланыс білім басқармасы тарапынан қатаң бақыланды: мектептер кәсіптік бағдар бойынша дайындық сағаттарын беруге міндетті болды, ал оқушыларда жұмысшы және қызметкер мамандықтарын таңдауға мүмкіндік бар еді.
Қазіргі кезде жағдай өзгеріп, мектептегі кәсіптік оқыту мен кәсіптік бағдар беруде бірқатар мәселелер туындады:
-
Мектепаралық оқу комбинаттары мен жалпы білім беретін мектептердің өзара қатынасын реттейтін нақты нормативтік-құқықтық базаның жеткіліксіздігі салдарынан көптеген мектептер кәсіптік оқыту және бағдар беру шараларын жүйелі ұйымдастыра бермейді.
-
Әрбір жалпы білім беретін мектеп оқушыларды мамандықтардың кең спектрімен қамти алмайды: көбіне техникалық, қолданбалы және сервистік бағыттарды дамытуға қомақты қаражат қажет.
-
Техникалық профильдерді дамытуға кететін жоғары материалдық шығындарға байланысты кейбір мектептерде бұл бағыттар гуманитарлық бағдармен алмастырылып жатады.
Қорытынды: кәсіптік бағдар берудің түпкі мақсаты
Анықтама
Кәсіптік бағдар беру — педагогтар, психологтар, дәрігерлер және басқа да мамандардың қоғам қажеттілігін ескере отырып, әрбір оқушының қабілеті мен бейімділігіне сай кәсіби қызығушылығы мен құзыреттерін қалыптастыруға және мамандық таңдауға көмектесуге бағытталған мақсатты жұмысы.
Маңызды ескерту
Мамандық туралы жеткіліксіз ақпарат кездейсоқ таңдауға әкелуі мүмкін. Ал қате таңдау — мамандықты ұнатпауға, жұмыс орнын жиі ауыстыруға және кәсіби қанағаттанудың төмендеуіне себеп болады.