Қазақша рефераттар

ARC ішкі каталогына көшіру

MS-DOS операциялық жүйесіне кіріспе

MS-DOS операциялық жүйесін 1981 жылы Microsoft компаниясы IBM PC компьютерлері үшін IBM компаниясының тапсырысымен әзірледі. DOS — дискiлiк операциялық жүйе. MS-DOS пайдаланушы мен компьютер арасындағы өзара байланысты ұйымдастырып, құрылғыларды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

Негізгі ұғым

Операциялық жүйе — компьютер құрылғыларының үздіксіз жұмысын ұйымдастыратын және пайдаланушыға жүйені басқаруға көмектесетін жүйелік бағдарламалар жиынтығы.

DOS не үшін керек?

  • Бағдарламалар мен құрылғылардың өзара әрекетін ұйымдастыру
  • Оперативті жадты бөлу және басқару
  • Дискіні жұмысқа дайындау, файлдармен жұмыс
  • Қате/оқиғаларды анықтау және өңдеу

MS-DOS құрылымы (негізгі құрамдастар)

MS-DOS бірнеше маңызды бөліктен тұрады. Әрқайсысы жүйенің жүктелуі мен құрылғылармен өзара әрекеттесуіне жауап береді.

BIOS (Basic Input/Output System)

  • Компьютер қосылғанда ішкі құрылғылардың жұмысқа дайындығын тексереді
  • ОЖ жүктелуін бастайды
  • Жүйелік үзілістерді ұйымдастырады (мысалы, нөлге бөлу сияқты жағдайлар)
  • Кейбір құрылғылар драйверлерін қамтиды

BIOS бағдарламалары компьютердің тұрақты жадында (ROM/ТЕСҚ) сақталады.

Жүйелік файлдар (IO.SYS, MSDOS.SYS және т.б.)

Бұл бөліктер BIOS жұмысын толықтырады: сыртқы құрылғылармен және ақпарат алмасумен байланысты көптеген операцияларды орындайды.

COMMAND.COM (командалық процессор)

Пайдаланушы командаларын қабылдайды, бағдарламалар мен деректерді жадқа жүктейді және өңдейді. Сонымен қатар көптеген ішкі (резиденттік) командаларды орындайды: DIR, COPY, REN, DEL, CD, MD, RD, DATE, TIME, VER және т.б.

CONFIG.SYS

Үйлестіру (конфигурациялау) файлы: жаңа құрылғылар драйверлерін қосу, пернетақта параметрлері, ұлттық әріптерді пайдалану, функционалдық пернелер мен виртуалды жадты ұйымдастыру сияқты баптауларды орындайды.

AUTOEXEC.BAT

Жүйе жүктелгенде автоматты орындалатын командалар жиыны: шақыру белгісін көрсету, бағдарламаларды іздеу жолын (PATH) баптау, ағымдық күн мен уақытты шығару және т.б.

Файл және кеңейтім: негізгі анықтамалар

Дискіде сақталған ақпараттың атауы бар бөлігі файл деп аталады. Әр файлдың атауы әдетте екі бөліктен тұрады: негізгі атау және кеңейтім (тип). Олар нүкте арқылы ажыратылады.

Мысал

COMMAND.COM

атау.кеңейтім

.EXE

орындалатын файл

.BAT

командалық файл

.SYS

жүйелік файл

.TXT

мәтіндік файл

.PAS / .BAS

Pascal / BASIC тіліндегі файл

.ARJ

архив файлы

.BAK

көшірме (backup) файл

Каталогтармен жұмыс (MD, CD, RD, DIR)

Файлдар саны көбейген сайын оларды реттеу үшін каталогтар (бумалар) қолданылады. Каталогтың кеңейтімі болмайды. Бір каталогтың ішінде орналасқан каталог ішкі каталог деп аталады.

MD — каталог құру

Жаңа каталог ашады.

Мысалдар

MD STUD
MD XXX
MD A:\TEKST

CD — каталогқа кіру/ауысу

Каталогтың ішіне кіреді. CD.. — бір деңгей жоғары шығу. CD \ — түбірлік каталогқа өту.

Мысалдар

CD STUD
CD ..
CD \

RD — каталогты жою

Каталогты жояды (әдетте каталог бос болуы керек).

Мысал

RD STUD

DIR — мазмұнын көрсету

Каталогтағы файлдар мен ішкі каталогтар туралы ақпарат береді. Түрлі параметрлер арқылы сүзуге және форматтауға болады.

Мысалдар

DIR
DIR *.EXE
DIR A:
DIR /P
DIR /W
DIR /O:P

Ескерту: әртүрлі DOS нұсқаларында параметр жазылуы (/P, /W т.б.) сәл өзгеше берілуі мүмкін.

Файлдармен жұмыс командалары

COPY CON — мәтіндік файл құру

Команданы енгізгеннен кейін мәтінді жол-жолымен тересіз. Әр жол соңында Enter басылады. Аяқтау үшін F6, кейін Enter басылады.

Мысал

COPY CON KNIGA1.TXT

REN — файл атын өзгерту

Мысал

REN KIN1.BAS SAULE.BAS

COPY — файлды көшіру

Мысал

COPY KIN1.BAS TAB1.BAS

DEL — файлды жою

Мысалдар

DEL KIN1.BAS
DEL *.BAS

MOVE — файлды/файлдар тобын жылжыту (және атауын өзгерту)

Файлды басқа каталогқа немесе басқа дискіге көшіреді/жылжытады. Жылжыту барысында файл атауын өзгертуге де болады. Егер мақсат каталогта дәл сондай атаумен файл бар болса, жүйе растауды сұрауы немесе үстінен жазуы мүмкін (нұсқаға байланысты).

Мысалдар

MOVE *.DOC D:
MOVE *.DOC ARC
MOVE THESIS.BAK A:\THESIS.OLD

Ескерту

Кеңейтімді жаппай ауыстыру логикасы барлық DOS нұсқасында бірдей жұмыс істей бермейді. Қалыпты тәсіл — нақты үлгімен және мақсат атауымен көрсету.

FILEFIND — файлды іздеу

Файл атауы немесе файл ішіндегі символдар қатары бойынша іздеу. Іздеу кезінде * және ? таңбаларын қолдануға болады. Каталог немесе диск көрсетілмесе, барлық каталогтар бойынша іздеу жүргізіледі (нұсқаға байланысты).

Мысалдар

FILEFIND DIGGER.*
FILEFIND T*.DOC
FILEFIND *.DOC "Иванов" C:\

Файлдарды біріктіру (конкатенация)

COPY командасы бірнеше файлды бір файлға біріктіруге де қолданылады. Біріктірілетін файлдар + таңбасымен бөлінеді.

Мысалдар

COPY FILE1.DAT+FILE2.DAT ALL.DAT
COPY *.LST+*.REF *.PRN

Дискілермен жұмыс: FORMAT және DISKCOPY

Файлды немесе буманы дискетаға көшіру үшін дискета алдын ала ақпарат жазуға дайын болуы керек, яғни форматталуы тиіс. Дискетті қайта форматтау бұрынғы деректердің жойылуына әкелетінін ұмытпаңыз.

FORMAT — дискіні форматтау

Мысалдар

FORMAT A:
FORMAT A: /S

Жүйелік дискета — ОЖ жүктеле алатын, жүйелік файлдар жазылған дискета. Көбіне құрамына COMMAND.COM, IO.SYS, MSDOS.SYS, сондай-ақ AUTOEXEC.BAT және CONFIG.SYS сияқты файлдар кіреді.

DISKCOPY — дискетті көшіру

Бір дискжетектегі дискеттен екіншісіне толық көшірме жасайды. Кейбір параметрлер көшірмені тексеруге немесе қатты дискіні араластырмауға арналған.

Мысал

DISKCOPY A: B: /V

Norton Commander (NC): жалпы түсінік

MS-DOS командаларымен жұмысты жеңілдететін көптеген жүйелік бағдарламалар бар. Солардың ішіндегі ең кең тарағаны — Norton Commander (NC) қабықшасы. Бағдарлама негізін Питер Нортон жасаған; классикалық екі панельді интерфейс файлдар мен каталогтармен жұмысты айтарлықтай жылдамдатады.

Екі панельді тәсіл

  • Экранда екі терезе (панель) көрінеді: файлдар мен каталогтар тізімі
  • Панельдер арасында <Tab> арқылы ауысуға болады
  • Курсорды бағыттау пернелерімен жоғары-төмен жылжытуға болады
  • Каталогқа кіру үшін <Enter> басылады
  • Жоғары деңгейге шығу үшін (..) таңбасын таңдап, <Enter> басылады

Таңдау (mark) логикасы

Бір файлды/каталогты белгілеу үшін INS қолданылады. Қайта басу — белгілеуден бас тарту.

Файлдар тобын белгілеу үшін сандық пернетақтадағы + және үлгі (мысалы, *.DOC) қолданылады; бас тарту үшін -.

NC функционалдық пернелері (негізгілері)

F1

анықтама

F3 / F4

файлды оқу / редакциялау

F5 / F6

көшіру / атын өзгерту

F7 / F8

каталог құру / жою

F9

бас мәзір

F10

бағдарламадан шығу

Norton Commander-де каталогтармен, файлдармен және дискілермен жұмыс

Каталог құру: F7

F7 басылғанда «Create the directory» сұхбаттық терезесі ашылады. Каталог атын енгізіп, Enter басыңыз.

Каталог неге құрылмауы мүмкін?

  • Каталог атауы дұрыс емес
  • Дәл сондай атаумен файл немесе каталог бар
  • Дискіде бос орын жеткіліксіз

Каталогтарды «ағаш» түрінде көру

Каталогтарды тармақталған түрде қарау үшін мәзір арқылы ағаш режимін қосуға болады (панельге байланысты параметрлерді таңдау қажет).

Жылдам іздеу

Каталогты тез табу үшін Alt пернесін басып тұрып атаудың алғашқы әріптерін теріңіз. Шығу — Esc.

Топтық операциялар және іздеу

Белгілеу

INS — бір элемент; + — үлгімен топ; - — белгілеуді алып тастау.

Мәтіндік файл құру

Shift+F4 — жаңа мәтіндік файл.

Жылдам іздеу

Alt+F7 — файлды дискіден жылдам іздеу (*, ? қолдауы мүмкін).

NC бас мәзірі (F9)

F9 арқылы бас мәзір ашылады: LEFT, FILES, COMMANDS, OPTIONS, RIGHT. LEFT және RIGHT — тиісті панельмен жұмыс істеу үшін қолданылады.

BRIEF

қысқа формат (тек атаулар)

FULL

толық формат (атау, өлшем, уақыт)

NAME / EXTENSION

атауы/кеңейтімі бойынша сұрыптау

ON/OFF

панельді жасыру/көрсету

Таңдамалы пернелік комбинациялар (қысқаша)

Ctrl+O

панельдерді жасыру/қайтару

Ctrl+U

терезелер орнын алмастыру

Ctrl+R

панель мазмұнын жаңарту

Alt+F1 / Alt+F2

сол/оң панель дискісін таңдау

Shift+F3 / Shift+F4

атауы енгізілген файлды оқу/өңдеу

Alt+F7

файлды жылдам іздеу

Ескерту: Кейбір комбинациялар NC және DOS нұсқасына, сондай-ақ пернетақта/локаль баптауларына қарай өзгеруі мүмкін.

Қорытынды

MS-DOS — компьютердің жұмысын басқаруға арналған классикалық дискiлiк операциялық жүйе. Ол құрылғыларды инициализациялау, бағдарламаларды жүктеу, жадты басқару, файлдық жүйемен жұмыс және пайдаланушы командаларын орындау сияқты негізгі міндеттерді атқарады. Ал Norton Commander тәрізді қабықшалар екі панельді интерфейс арқылы каталогтар мен файлдармен жұмысты айтарлықтай жеңілдетіп, күнделікті операцияларды жылдам орындауға мүмкіндік береді.