Оқушының географиялық білімін жетілдірудің негізі
Мектеп және болашақ ұрпаққа жауапкершілік
Мектеп — келешекте ел басқаратын, жер-суына иелік ететін, халықтың игілігіне қызмет ететін жасампаз ұрпақты тәрбиелейтін бірегей орта. Жас ұрпақтың иманды, білімді азамат болып қалыптасуы ең алдымен отбасындағы тәрбиеге, одан кейін білім ордасындағы бағыт-бағдарға және қоршаған ортаға байланысты.
ХХІ ғасырда өмір сүретін тәуелсіз елдің иелері бүгін балабақша мен мектеп қабырғасында тәрбиеленіп жатыр. Сондықтан ата-ана мен ұстаз қауымының ортақ сұрағы айқын: біз балаларға қандай құндылық береміз, олардың таза жан дүниесіне қандай қасиет дарытамыз? Ертеңгі жарқын болашақтың көкжиегі осы таңдауларға тікелей тәуелді.
Негізгі ой
Білім беру — күрделі әрі жауапты жүйе, өйткені оның түпкі мақсаты қоғамның ең нәзік, ең сезімтал буыны — ұрпақ тәрбиесіне бағытталған. Бұл сала білімдарлықты ғана емес, үздіксіз ізденісті, төзімділікті және үлкен еңбекті талап етеді.
Қазіргі география: стратегиялық ғылым
Бүгінгі таңда география территориялық, табиғи және әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқаруға негіз болатын ғылым ретінде айқын көрініп отыр. Халық шаруашылығын интенсивтендіру кезеңінде география барлық саламен байланысқан стратегиялық пәнге айналды.
Қоныстану
Халықтың тиімді қоныстануын талдау және аймақтық даму логикасын түсіндіру.
Ұйымдастыру
Территорияларды экономикалық, экологиялық және әлеуметтік факторларды қатар ескере отырып ұйымдастыру.
Мектептегі экономикалық география жасөспірімге өндірістің ғылыми-техникалық және экономикалық негіздерін түсіндіріп, экономикалық дағды қалыптастыруға, физикалық және экономикалық-географиялық құбылыстарға кешенді көзқарас ұстануға көмектеседі. Пән жаппай экономикалық сауаттылықты арттырып, экологиялық ойлауды тереңдетеді.
Мемлекеттік көзқарас және білім жаңғыруы
Елдің болашағы туралы айтылған стратегиялық ойлар мектепке жаңа ғасыр талабына сай оқыту технологияларын игеру міндетін жүктейді. Білім туралы заң білім беруді жаңғыртуға, жаңа технология енгізуге, ақпараттандыруға және ғаламдық коммуникациялық желілерге шығуға бағыт береді.
Географияны сапалы оқытуға қажетті орта
Оқушының «Неліктен?» және «Қалай?» деген сұрақтарына нақты жауап табуға үйрететін географияны дамыту үшін мектепте мықты негіз қажет. Бұл — материалдық-техникалық база, географиялық алаң, білікті мұғалім және географиялық әдебиетке бай кітапхана.
Сонымен қатар мұғалім сабақта тиімді әдіс-тәсілдерді қолдануы, дидактикалық құралдарды жүйелі әзірлеуі және күнделікті ақпаратты аймақтық ерекшеліктерді ескере отырып орынды пайдалануы тиіс.
ХХІ ғасырдағы география сабағының негізгі мақсаттары
1) Географиялық білімді үздіксіз жетілдіру
Географияны дәріс, сарамандық және семинар түрінде жүйелі жүргізу маңызды. Бастауыштағы Дүниетану, орта буындағы Физикалық география, жоғары сыныптағы Экономикалық география арасындағы сабақтастық сақталса ғана білім бірізді жетіледі.
Географиялық білімді тереңдетудің өзегі — оқушының өз бетімен ізденуі және мұғалімнің әдістемелік қолдауы. Оқушы тек оқулықпен шектелмей, қосымша дереккөздерді пайдалануына жағдай жасалуы керек: жаңа басылымдар, телехабар материалдары, пәндік жарыстар, мектепаралық байланыс.
2) Шығармашылық ойлауды дамыту және зерттеуге тарту
Әр оқушы бірден зерттеу жұмысына кірісе бермейді. Шығармашылыққа бейім балада табиғи дарын немесе пәнге ерекше қызығушылық болуы мүмкін. Мұндай қабілетті тәжірибелі мұғалім ғана дұрыс бағыттап, ұштай алады.
Шығармашылық жұмыс ойлауды тереңдетеді, қиялды дамытады, нақты біліммен қаруландырады. Бұл үдерісте оқушының белсенді әрекеті шешуші рөл атқарады.
3) Ақпараттық технология арқылы қашықтан өзіндік білім алуға үйрету
ХХІ ғасыр — ақпараттық технологиялар ғасыры. Сондықтан география сабағы да цифрлық ортаға бейімделуі қажет. География мұғалімінің ақпараттық сауаты жоғары болып, компьютер мен интернетті тиімді қолдануы — уақыт талабы.
- Ғылыми дерекқорлар мен кітапхана мәліметтеріне қол жеткізу
- Өзіндік білім алуға дағдылану
- Ой-өрісті кеңейту және кәсіби деңгейін көтеру
4) Дамыта оқыту және жаңа педагогикалық технологиялар
Оқытудың жаңа технологиялары — жоспарланған нәтижеге жеткізетін әдістер жүйесі. Ол дәстүрлі оқытудан оқушының интеллектуалдық дамуын жеделдетуімен, мұғалім мен оқушы белсенділігінің тең үйлесуіне мән беруімен және өзара жауапкершілікті күшейтуімен ерекшеленеді.
Дербестік
Оқушы өз міндетін түсініп, шешім қабылдап, талдап, пікірін қалыптастыруға үйренеді.
Тәжірибелік сабақтар
Дәстүрлі емес сабақ түрлері, әсіресе сарамандық жұмыстар, белсенділікті арттырады.
5) Өлкетану және оқу-тәжірибелік жұмысты күшейту
Теориялық білімнің құндылығы — оны жергілікті ортада қолдана білуде. Табиғат пен қоғамның өзара байланысын күнделікті өмірмен ұштастыра зерттеу оқушының білімін нақтылайды және бекітеді.
Есте сақтауға әсері
Психологиялық зерттеулер бойынша ауызша тыңдалған материалдың шамамен 30%-ы, көзбен көргеннің 50%-ы, ал тәжірибе арқылы жасағанның 80%-ы есте сақталады. Сондықтан оқу-тәжірибелік жұмыстарды сабақ үстінде жиі ұйымдастыру маңызды.
- Математикалық және экономикалық есептер
- Диаграммалар (шеңберлі, бағанды), графиктер, статистикалық кестелер
- Сурет, карта, глобуспен жұмыс
6) Сабақты ізгілендіру және демократияландыру
Білім беру үдерісін демократияландыру мен гуманизациялау — оқушының тұлғалық дамуын құрметтеуге негізделеді. Бұл жерде ұстаздың адамгершілік болмысы айрықша мәнге ие: әділдік, адалдық, шыдамдылық, тапқырлық, қамқорлық сияқты қасиеттер оқу жетістігін айтарлықтай арттырады.
В.А. Сухомлинскийдің ойынша, мұғалім ең әуелі балаға жүрек жылуын ұсына отырып, оқытуды бірінші орынға қойған кезде ғана еңбегі нәтижелі болады.
7) Экологиялық-экономикалық білім беру және танымды кеңейту
Экологиялық білім мен тәрбие табиғат заңдылықтарын түсіндіріп қана қоймай, оны қорғауға бағыттайды. Ал экономикалық білім — күрделі әрі көпқырлы бағыт: ол дерекпен жұмыс істеуді, қоғамдық өзгерістерді түсінуді және заңнамалық жаңалықтарды қадағалауды талап етеді.
Экономикалық ұғымдарды жай жаттап алу жеткіліксіз. Оларды өмірлік мазмұнмен байланыстыра түсіндіру мұғалімнің кәсіби біліктілігін және кең дүниетанымын қажет етеді.