Қазақша рефераттар

Спарта мемлекетінің құрылысы

Жоспар

  • І. Спарта мемлекетінің құрылымы және даму тарихы

    • 1.1 Спарта мемлекетінің пайда болуы — 5
    • 1.2 Спарта мемлекетінің ішкі және сыртқы саясаты — 8
    • 1.3 Спарта мемлекетінің құрылысы — 9

  • ІІ. Ежелгі Грекия мемлекетінің реформалары

    • 2.1 Тезей реформалары — 12
    • 2.2 Солон реформалары — 13

  • ІІІ. Афина мемлекетінің демократиялық саяси құрылысы

    • 3.1 Афина мемлекетінің билік органдары — 18
    • 3.2 Афина мемлекетінің сот жүйесі — 21
  • Қорытынды
    — 23
    Пайдаланылған әдебиеттер
    — 25
    Көлемі
    — 25 бет

Кіріспе

Ежелгі Грекия Балқан түбегінде және Кіші Азияның батыс жағалауында орналасқан. Ел аумағы Фракия мен Македониядан оңтүстікке қарай созылып жатады. Географиялық тұрғыдан Грекия шартты түрде Солтүстік, Орталық және Оңтүстік Грекия (Пелопоннес) болып бөлінеді. Аймақтарды тау жоталары бөліп, әр өңірдің оқшау дамуына ықпал етті.

Қалалардың орналасуы және қауіпсіздік

Афины қаласы теңізден небәрі 5 шақырым қашықтықта орналасып, теңіз қарақшыларынан қорғануға қолайлы табиғи жағдайға ие болды. Мұндай орналасу сыртқы қауіптен жасырынуға және қорғанысты тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік берген.

Спарта: қалыптасуы, қоғамы және саясаты

Спарта Ежелгі Грекия тарихында айрықша із қалдырған мемлекет. Оның қалыптасуына әсер еткен факторлардың бірі — соғыстың таптық қоғамның пайда болуына ықпалы. Жеңіске жеткен дорийліктер жергілікті ахей тайпаларымен біртіндеп бірігіп, Спарта қоғамының негізін қалады.

Кейін олар көрші Мессенияны бағындырып, иеліктерін кеңейтті. Бұл экспансия Спартаның әскери бағдарын күшейтіп, қоғамдық құрылымын тәртіп пен бағыныштылыққа негіздеді.

Сыртқы саудаға шектеулер

Спарта сыртқы саудаға қатаң тыйым салды: бірде-бір шетел көпесі елге еркін кіре алмады, сырттан тауар әкелуге жол берілмеді. Сауда тек ел ішінде және жергілікті базарларда жүргізілді.

Ақша айналымы

Сол кезеңде Грекияда күміс ақша кең таралғанымен, Спартада оны қолдануға рұқсат етілмеді. Бұл саясат сыртқы ықпалдарды шектеуге және ішкі тәртіпті сақтауға бағытталды.

Афина: реформалар және саяси институттар

Солон реформалары және халық жиналысы

Солон реформаларының нәтижесінде халық жиналысы (экклесия) Аттика өмірінде бұрынғыдан да белсендірек рөл атқара бастады. Жиналыста ағымдағы саяси мәселелер талқыланып, архонттар және басқа да жоғары лауазымды тұлғалар сайланды. Кейін сайланған қызмет иелері өз жұмысы туралы жиналыс алдында есеп беруге міндеттелді.

Халық жиналысына азаматтардың барлығы қатыса алатын. Афинада ең жоғарғы орган ретінде халық жиналысы танылғанымен, уақыт өте келе оның ықпалы әлсіреп, бірінші орынға Ареопагтың беделі күшейді.

Ареопаг және биліктің шоғырлануы

Ареопаг құрамына рулық ақсүйектер кіріп, ол сот, әкімшілік және діни басқару салаларында елеулі өкілеттікке ие болды. Осылайша, Афинада демократиялық бастаулар мен ақсүйектік ықпал қатар көрініс тапты.

Афина құқығы: қайнар көздер және әлеуметтік құрылым

Құқықтың қайнар көздері

Ежелгі Афина құқығының негізгі қайнар көзі — әдет-ғұрып (themis). Б.з.д. 621 жылы рулық ақсүйектер мен халық арасындағы күрестің нәтижесінде әдет-ғұрып нормалары жазбаша түрде жүйеленіп, Драконт заңдары (nomoi) қабылданды.

Афин тұрғындарының құқықтық жағдайы

Грек қоғамы үш негізгі әлеуметтік топтан тұрды: құлдар, азаматтар және билік иеленуші топтар.

Құлдардың пайда болу көздері

  • Соғыс: әскери тұтқындар және қолға түскен бейбіт тұрғындар.
  • Құл саудасы: фракиялық және скиф ақсүйектерінің өз қандастарын сатуы.
  • Табиғи өсім: құлдардың өзара көбеюі.

Құлдардың құқықтық мәртебесі

Құлдар құқықтың субъектісі емес, объектісі ретінде қарастырылды, яғни «жанды құрал» санатына жатқызылды. Алайда іскер құлдарға қожайыны қолдау көрсетіп, шағын шеберхана ашып беруі мүмкін еді. Мұндай жағдайда құл кейбір заңды мәмілелерді жасай отырып, шектеулі құқыққабілеттілікке ие болды.

Құлды босату мүмкіндігі болғанымен, азат етілген адам азаматтық ала алмады: ол «бөтендер» санатына қосылды және бұрынғы қожайынына (патронына) тәуелді болды. Әдетте ол патронының рұқсатымен ғана үйленіп, өмір бойы белгілі міндеттер атқарды. Егер азат етілген адамның мұрагері болмаса, мүлкі бұрынғы қожайынына қайтарылатын.

Меншік құқығы және міндеттемелер

Меншік қатынастары

Б.з.д. V ғасырда Афина азаматтары арасында жеке меншіктің көлемі ұлғайды. Афинада меншік көбіне мемлекет тарапынан берілген игіліктің бір түрі ретінде қабылданды. Ірі жер иеленушілер мемлекетке арнайы қоғамдық міндеткерліктер түрінде салық (литургиялар) төлеп отырды.

Бөтеннің мүлкіне құқық және суға қол жеткізу

Афина құқығында бөтен мүлікке қатысты шектеулі құқықтар да болған. Мысалы, жер иеленуші өз жерінен 20 метрге дейін қазып, су көзін таба алмаса, көршісінен күніне екі рет белгілі мөлшерде су алуға құқылы еді.

Шарттар және деликт

Афина құқығында шарттардың әртүрлі түрлері қалыптасты: сатып алу-сату, жалдау, серіктестік, тапсырма, жеке жалдамалы еңбек және басқа да мәмілелер. Сонымен бірге деликтіден (құқық бұзушылықтан) туындайтын міндеттемелер жүйесі де болған.

Неке және отбасылық құқық

Ежелгі Грекияда әйелдер бала кезінде әкесінің билігінде, тұрмысқа шыққаннан кейін күйеуінің билігінде болды және толық әрекетқабілеттілігі жоқ деп есептелді. Неке көбіне отбасылардың шешімімен жасалып, қыздың келісімі әдетте ескерілмеді.

Некенің мақсаты және ажырасу

Некенің негізгі мақсаты — ұрпақты жалғастыру. Әйелі бедеу болған жағдайда немесе ерлі-зайыптылардың бірі адалдықты бұзса, ажырасуға жол берілген.

Мүлік және мұрагерлік

Қайтыс болған адамның мүлкі, әдетте, оның отбасы мүшелеріне және жақын туыстарына қалдырылды. Көп жағдайда әйел адам мұрагерлер тізімінен шеттетілген.

Қызға берілетін жасау (төсек-орын және өзге де мүлік) ажырасқан жағдайда өзімен бірге қайтарылатын немесе әйел қайтыс болса, әкесінің үйіне қайтарылуы мүмкін еді.

Қорытынды бағыт

Мәтінде Спарта мен Афинаның мемлекеттік құрылымы, саяси институттары, құқықтық нормалары және әлеуметтік жіктелуі беріліп, олардың тарихи даму логикасы салыстырмалы түрде ашылады. Бұл негіз курстық жұмыстың алдағы бөлімдерінде Спартадағы тәртіпке негізделген жүйе мен Афинадағы демократиялық институттардың эволюциясын тереңірек талдауға мүмкіндік береді.