Қазақша рефераттар

Жалпы активтердің соммасын қысқарту

Банктің меншікті капиталы — экономикалық капитал санатындағы капиталдың негізгі түрлерінің бірі. Ол банк үшін ерекше маңызды, өйткені банк құрылған кезде құрылтайшылар мен акционерлердің салымдары есебінен қалыптасқан меншікті капитал банк қызметін ұйымдастырудың, сондай-ақ оның аясын кеңейтудің бастапқы әрі ең сенімді көзі болып саналады.

Меншікті капиталдың банктегі негізгі рөлі

Меншікті капитал тек бастапқы қаржыландыру көзі емес. Ол банктің тұрақтылығы мен дамуын қамтамасыз ететін бірқатар қорғаныс және ұйымдастырушылық функцияларды атқарады.

Қорғаныс функциясы

  • Қаржылық тұрақсыздық пен шектен тыс тәуекелдерден қорғайды.
  • Банкроттық қаупін төмендетеді.
  • Күтпеген шығындарды жабуға мүмкіндік береді.

Даму және сенім функциясы

  • Клиенттердің банкке деген сенімін арттырады.
  • Коммерциялық және тұтынушылық несиеге сұранысты қанағаттандыруға жағдай жасайды.
  • Банк операцияларын кеңейтуге және инвестициялық қызметті дамытуға негіз болады.

Реттеу және қадағалау: капитал жеткіліктілігі не үшін маңызды?

Екінші деңгейлі банктер үшін мемлекеттік қадағалау органдары әртүрлі шектеулер мен пруденциялық нормативтер белгілейді. Бұл талаптар орындалмаған жағдайда Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі және басқа да уәкілетті органдар санкциялар мен түзету шараларын қолданады. Мұндағы түпкі мақсат — салымшылар мен инвесторлардың мүддесін қорғау және банк жүйесінің тұрақтылығын сақтау.

Осы тұрғыдан алғанда банк ісіндегі ең күрделі әрі өзекті мәселелердің бірі — банктің меншікті капиталының жеткіліктілігін анықтау және оны тұрақты деңгейде ұстап тұру.

Тәуекел, резерв және төлем қабілеті

Банк қызметі үнемі тәуекелмен байланысты болғандықтан, активтер тәуекел деңгейіне қарай топтастырылуы тиіс. Активтердің тәуекел бойынша сыныпталуы және олардың меншікті капитал көлемімен байланысы басқару сапасына әсер етіп, банктің қаржылық тұрақтылығын арттырады.

Меншікті капитал есебінен қаржылық резервтер қалыптастырылады. Бұл резервтер банктің төлем қабілетін сақтауға көмектеседі және шығындар туындаған кезде банктің қалыпты жұмысын жалғастыруына мүмкіндік береді.

Шығын туындаған жағдайда

Егер банк қызметінің нәтижесінде шығын пайда болса, банк жарғылық капиталдың белгілі бір бөлігін жоғалтуы мүмкін. Ал резервтер жеткілікті болған жағдайда жарғылық капитал резервтер есебінен толықтырылып, тұрақты жұмысқа жағдай жасалады.

Резервтердің стратегиялық рөлі

Резервтердің болуы банкті төлем мерзімдері бойынша қысымнан қорғап, өтімді активтерге шамадан тыс тәуелділікті азайтады. Бұл өз кезегінде кірістілікті сақтап, капиталдандыру мүмкіндігін күшейтеді.

Резервтік талаптар және өтімділікке ықпал

Банктер резервтік талаптардың ең төменгі мөлшері туралы нормативке сәйкес тартылған несиелік ресурстардың бір бөлігін жеке шотта депонирлеуге міндетті. Бұл талап банктің өтімді активтерін арттырғанымен, активтік операциялардан түсетін кірісті төмендетуі мүмкін.

Ал меншікті капитал есебінен құрылған резервтер Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне депонирленбейді, яғни банк айналым капиталының бір бөлігі ретінде қарастырылады. Дегенмен, резервтердің жарғылық капиталға қатынасы депонирленген тартылған ресурстардың қатынасынан кем болмауы тиіс.

Түсіндірме

Осыдан келіп, меншікті капиталды екі қырынан сипаттауға болады: бір жағынан — тәуекелге өлшенген активтерді бағалау құралы, екінші жағынан — қаржылық шығындарды жабуға арналған жинақталған қор.

Активтерді тәуекел бойынша топтастыру және нормативтер

Уәкілетті орган белгілейтін пруденциялық нормативтерге сәйкес, банктің активтеріне баға беру үшін олар тәуекел деңгейі бойынша топтастырылады. Тәуекел коэффициенттері, мысалы, Ұлттық Банктегі корреспонденттік шоттағы қаражаттар үшін 0%-дан бастап, мерзімі өткен қарыздар үшін 100%-ға дейін пайызбен белгіленуі мүмкін.

Тәуекел бойынша топтастырылған активтер банктің меншікті қаражаттарымен салыстырылады. Активтер құрылымын осылайша талдау банк қызметінің қатерлі жағдайларға ұшырау ықтималдығын бағалауға мүмкіндік береді.

Көрсеткіштің мәні

Тәуекелге өлшенген активтер мен меншікті қаражат арасындағы арақатынас банк төлем қабілетінің деңгейін сипаттайды.

Жүйелік ықпал

Меншікті капиталға салым көлемінің өсуі қаржыландырудың анағұрлым қауіпсіз түрі ретінде қарастырылып, жүйелік күйзелістердің алдын алуға ықпал етеді.

Тартылған ресурстармен байланыс

Меншікті капитал тартылған ресурстармен бірге айналымға қатысқанымен, сенімділігі жоғары, тұрақтылықты күшейтетін ресурс ретінде ерекшеленеді.

Капитал жеткіліктілігін сақтаудың негізгі тәсілдері

Меншікті капиталға қатысты негізгі қиындықтардың бірі — жеткіліктілік деңгейін тұрақты түрде сақтау. Бұл мәселені шешудің кең тараған үш бағыты бар:

  • 1) Капитал көлемін кезең-кезеңімен ұлғайту

    Қосымша капитал тарту, пайданы капиталдандыру және капитал базасын нығайту арқылы.

  • 2) Активтердің жалпы көлемін қысқарту

    Баланс көлемін оңтайландыру арқылы капиталға түсетін қысымды азайту.

  • 3) Тәуекелі жоғары салымдарды азайту

    Активтер құрылымын өзгертіп, тәуекел салмағы жоғары бағыттардың үлесін төмендету арқылы.

Өтімділік: міндеттемелерді уақытында орындаудың шарты

Банк қызметін қадағалау жүйесінде ағымдағы, есеп айырысу және депозиттік шоттардағы қалдықтар бойынша міндеттемелерді орындау үшін өтімділігі жоғары активтер көлемінің жеткіліктілігін сақтау ерекше маңызды. Мұндай операциялардың едәуір бөлігі банктің корреспонденттік шотына қаражаттың уақтылы түсуімен байланысты, өйткені ең алдымен банктің өз міндеттемелерін мерзімінде және толық орындау қабілеті соған тәуелді.

Егер резерв капиталы болмаса немесе жеткіліксіз болса, банк тартылған ресурстардың көп бөлігін мерзімді төлемдерді өтеу үшін өтімді актив ретінде пайдалануға мәжбүр болады. Нәтижесінде несиелер бойынша пайыздық кірістермен бірге жалпы кіріс көлемі төмендеп, капиталдандыру мүмкіндігі азаяды.

Халықаралық тәжірибеде өтімділік көрсеткіштері актив операцияларын жүргізу мүмкіндігі мен міндеттемелердің көлемін және олардың өтеу мерзімін ескере отырып есептелетін нормативтік қатынастар түрінде қолданылады.

Тартылған қаражаттардың рөлі және капиталмен арақатынасы

Заңды және жеке тұлғалардың тартылған бос ақша қаражаттарының көлемін бағалау үшін тартылған қаражаттарды банктің меншікті капиталымен салыстыру кеңінен қолданылады. Бұл маңызды, өйткені тартылған қаражаттар банк активтік операциялары мен инвестициялық қызметінің негізгі көзі болып табылады.

Тартылған ресурстардың оңтайлы үлесі меншікті капиталдың жеткіліктілік нормативтері арқылы қадағаланады. Әсіресе, меншікті қаражат пен тәуекелге салмақталған активтер арасындағы қатынас банк тұрақтылығының өзегін құрайды.

Меншікті капиталдың құрылымы

Банктің меншікті капиталы пассив операцияларына жатады және әдетте төмендегі негізгі баптардан тұрады:

Жарғылық капитал

Жай акциялар (мерзімі шексіз бағалы қағаздар) және артықшылықты акциялар (әдетте дауыс беру құқығы шектеулі бағалы қағаздар).

Банктік резервтер

Алдағы кезеңдегі ықтимал шығындарды жабуға, дивиденд төлеуге және қайтарылмаған қарыздар бойынша шығынды өтеуге арналған қорлар.

Қосымша төленген капитал

Акцияларды сату бағасы мен олардың номиналдық құны арасындағы айырма есебінен қалыптасады.

Қосымша төленбеген капитал

Активтерді қайта бағалау нәтижесінде қалыптасатын капитал бөлігі.

Бөлінбеген таза кіріс

Банктің меншігінде қалатын және жыл сайын жинақталатын пайда сомасы.

Қорытынды мән

Меншікті капитал банк үшін тұрақтылықтың тірегі: ол тәуекелдерді сіңіреді, резервтерді қалыптастырады, өтімділікті қолдайды және қадағалау талаптарын орындауға негіз болады. Сондықтан капитал жеткіліктілігін дұрыс бағалау және оны жүйелі түрде басқару — банктің ұзақ мерзімді сенімділігінің шешуші шарты.