Психологияның методологиялық жəне теориялық проблемалары
Қазіргі кезеңде психология ғылымы алдында тұрған теориялық және практикалық міндеттердің сан алуандығына байланысты қарқынды дамып келеді. Психологияның негізгі міндеті — психикалық іс-әрекетті оның даму үдерісімен байланыста зерттеу.
Соңғы онжылдықтарда психологиялық зерттеулер ауқымы едәуір кеңейіп, жаңа ғылыми бағыттар мен салалар қалыптасты. Ғылымның ұғымдық қоры жаңарып, жаңа болжамдар мен тұжырымдар үздіксіз дамуда, ал психология бұрын кездеспеген эмпирикалық деректермен толығуда.
Қазіргі заман психологиясының негізгі міндеті
Психология зерттейтін құбылыстар әлемі ұланғайыр: сезім мүшелеріне әсер ететін объектінің қарапайым жеке белгілерінен бастап, жеке тұлға мотивтерінің күрделі қақтығысына дейінгі құбылыстарды қамтиды.
Жантану ғылымы үшін ең маңызды мәселелердің бірі — зерттелетін құбылыстардың мән-мағынасын ашу. Осыған байланысты әдіснамалық мәселелер туындайды: психикалық құбылыстардың табиғатын, құрылымын және дамуын түсіндіретін қағидаларды нақтылау қажет болады.
Әдіснама және теория: Б. Ф. Ломов ұстанымы
Б. Ф. Ломов «Психологияның методологиялық және теориялық проблемалары» еңбегінде қазіргі ғылымның жағдайын сипаттай отырып, психологияның әдіснамалық проблемаларын және оның жалпы теориясын одан әрі тереңдете зерттеу қажеттілігі күрт артқанын атап өтеді.
Психикалық құбылыстардың мәнін тануда ғалым психология ғылымының негізгі категорияларын, олардың жүйелі өзара байланысын және жалпылық деңгейін көрсетіп, әр категорияның дербес маңызын да айқындайды.
Биологиялық және әлеуметтік себеп-салдарлық байланыстар
Адамның әлеуметтік және табиғи қасиеттерінің объектив байланыстарын, сондай-ақ дамуындағы биологиялық және әлеуметтік себеп-салдарлық қатынастарды айқындау — ғылым міндеттерінің ең күрделілерінің бірі.
Психологияның қоғамдағы рөлі және практикалық бағдар
Алғашқы кезеңдерде психологияның теориялық (дүниетанымдық) қыры басым болды. Қазіргі уақытта оның қоғамдағы рөлі едәуір өзгерді: психология білім беру жүйесінде, өндірісте, мемлекеттік басқаруда, медицинада, спортта және басқа да кәсіби салаларда қолданылатын практикалық қызметтің ерекше бағытына айналып келеді.
Психологияның практикалық міндеттерді шешуге белсенді араласуы оның теориясының даму жағдайларын да өзгертті. Адамдық фактордың маңызы артқан сайын, психологиялық біліктілікті талап ететін міндеттер қоғам өмірінің барлық саласында сан алуан түрде пайда болуда.
«Адамдық фактор» нені қамтиды?
Әр азаматтың тұлғасына тән әрі нақты іс-әрекетте көрінетін әлеуметтік-психологиялық, психологиялық және психофизиологиялық қасиеттердің кең ауқымы.
Білім беру жүйесіндегі қолданбалық маңыз
Қоғамдық тәжірибенің психология алдына қойған талаптарының бәрін толық талдау мүмкін емес, өйткені адам қатысқан әр ортада міндет көп. Дегенмен, психологияның бала психикасының дамуын түсіндірудегі және білім беру жүйесіндегі рөлін ерекше атап өткен жөн.
Халыққа білім беру жүйесінің барлық буындарында (мектепке дейінгі, орта, жалпы білім беретін, орта арнаулы, жоғары мектеп) психологиямен сабақтас мәселелер өте көп. Психикалық құбылыстар жүйесін қарапайым түйсіктен бастап, тұлғаның психикалық қасиеттеріне дейін зерттеу — оларды басқаратын объектив заңдылықтарды ашуға мүмкіндік береді.
Бұл зерттеулер оқу мен тәрбиенің теориялық негізін, қоғамдық міндеттерін және ұйымдастыру формаларын анықтауда айрықша мәнге ие.
Психологиялық қызметтің қалыптасуы
Психологияның қолданбалық мәнін қоғамның түсініп, қабылдауына байланысты білім беру мекемелерінде психологиялық қызметті енгізу идеясы қолдау тапты. Қазіргі күні бұл қызмет қалыптасып, дамып келеді.
Алдағы уақытта ол ғылым мен оның нәтижелерін практикаға енгізуде маңызды дәнекер жүйе бола алады.