Музыкалық қабылдаудың даму жолындағы әдіс
Музыкалық қабылдауды дамытудың басты жолы — музыка жазу
Музыкалық қабылдауды дамытудың негізгі әдісі — адамның өзі музыка жазуы. Композитор — музыкадағы эстетикалық қабылдаудың ең жоғары деңгейін көрсететін кәсіби музыкант. Оның қабылдауы музыкалық ойдың тұтастығын сезінуден, процесті логикалық түрде біріктіріп, қорытынды жасай білуден көрінеді.
Композитор қалай ойлайды?
Моцарттың мына ойы композиторлық қабылдаудың ерекшелігін дәл сипаттайды: ол музыкалық шығарманы біртұтас күйінде, бір көрініс ретінде елестете алатынын айтқан. Демек, шығармада міндетті түрде музыкалық идея болуы керек: негізгі түйін, орталық өзек және сол өзекке жинақталған ой мен шығармашылық бағыт.
Композитордың ішкі тәжірибесі көбіне осылай сипатталады: музыка толық қалыптасқанға дейін, ол өз уайымын, әсерін ішкі әлемінде сақтап жүреді; сол сезім бірнеше рет “музыкаға айналып”, ақырында нақты шығармаға ұласады.
Тыңдалған және жүректен өткен әлем композитордың ойы мен сезімінде өмір сүреді: ол шығармашылық материалды іздейді, байқайды, табады және оны музыкалық тілге айналдырады.
Қабылдаудың сапасын айқындайтын белгілер
Композитордың қабылдау сапасы — эстетикалық сезімнің кеңдігімен, музыкалық тұтастық логикасымен, ұйқастық пен үйлесімділікті сезінумен, ерекше есту сезімталдығымен және қабылдаудың шығармашылық белсенділігімен өлшенеді. Дәл осы ерекшеліктер арқылы қабілет пен дарынның деңгейі байқалады.
- Музыкалық ойдың тұтастығын ұстау және қорытындылау.
- Әуен мен ырғақтағы заңдылықты, логиканы сезіну.
- Есту сезімталдығы және шығармашылық белсенділік.
Нені үйрету маңызды?
Балаларға музыка шығаруға жол ашу үшін ең алдымен музыкалық сауаттың негізін түсіндіру қажет: қарапайым нормалар, ұғымдар, категориялар және өнердің негізгі заңдылықтары. Бұл — еркін қиял мен дұрыс бағыттың арасындағы көпір.
Әуеннің қозғалысы
Даму, жоғарылау, төмендеу, бір орында тұру.
Дыбыс биіктігі
Биік, төмен, орта регистр; тұрақтылық пен ауысу.
Динамика
Қатты және ақырын дыбыстау, екпін ерекшелігі.
Ырғақ
Өлшем, қайталану, қозғалыстың ішкі импульсі.
Темп
Тез және баяу, темптің өзгеруі.
Көңіл күй
Көңілді, мұңды, салмақты, серпінді сипат.
Әуен үнемі қозғалыста болады: кейде жоғарылайды, кейде төмендейді, кейде бір нүктеде кідіріп, ойды айқындайды. Музыканың дәл осы “қозғалысын” сезіну — тыңдаудың да, жазудың да тірегі.