Қазақстанның халықаралық валюта қоры
Кіріспе
Валюталық жүйенің ең маңызды элементтерінің бірі — валюталық бағам. Оның қалыптасуы халықаралық саудада (тауарлар мен қызметтерді айырбастауда), капитал мен несиенің қозғалысында валюталарды өзара айырбастау қажеттілігінен туындайды. Сонымен қатар, валюталық бағам дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, ұлттық немесе шетел валютасында көрсетілген әртүрлі елдердің құндық көрсеткіштерін салыстыруға, сондай-ақ банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалауға мүмкіндік береді.
Анықтама: Валюталық бағам — бір елдің ақша бірлігінің басқа елдердің ақша бірліктерімен көрсетілген бағасы.
Бағам неге өзгеріп отырады?
Әр елдің ұлттық валюталарын салыстыру өндіріс пен айырбас процесінде қалыптасатын объективті құндық қатынастарға сүйенеді. Алайда валюталық бағам тұрақты шама емес: ол валюталарға сұраныс пен ұсынысқа әсер ететін көптеген факторларға байланысты үнемі өзгеріп тұрады.
Саяси факторлар
- Саяси тұрақтылық
- Валюталық заңнаманы ырықтандыру
- Валюталық саясаттың бағыты
Экономикалық факторлар
- Экономикалық өсу
- Инфляцияның төмен қарқыны (шамамен жылына 10%-ға дейін)
- Жұмыссыздықтың төмен деңгейі (шамамен 8%-ға дейін)
- Дүниежүзілік нарықтағы тепе-теңдік үрдістері
Психологиялық факторлар
- Жаппай сұраныстың қысқа мерзімде күшеюі
- Капиталды тәуекелден қорғауға ұмтылыс
Ауытқу шектері және тарихи өлшем
Тарихи тәжірибеде валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің шамамен 1%-ынан аспаған. Бұл шектеулер қажетті валютаны айырбастау мақсатында алтынды шетелге тасымалдау шығындарымен айқындалған.
Қазақстанның валюталық саясаты: тұрақтылық пен бәсекеге қабілеттілік
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және тұтастай экономиканың ақша жүйесін теңгенің айырбас бағамындағы күрт ауытқулардың теріс салдарынан қорғауға бағытталуға тиіс. Объективті негізделген айырбас бағамы макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ететін іргелі тірек ретінде қарастырылады.
Негізгі басымдық
Валюталық реттеудегі басты міндет — ұлттық валютаның шамадан тыс нығаюына жол бермейтін және әлемдік конъюнктура жиі өзгеретін жағдайда отандық өндірістің бәсекеге қабілеттілігіне кері әсер етпейтін бағам саясатын таңдау.
Әлемдік баға, құнсыздандыру және экономикалық серпін
Шикізатқа әлемдік бағаның өсуі және 1999 жылғы сәуірде жүргізілген теңгені құнсыздандыру өндіруші және кейбір импорт алмастырушы салалардың өсуіне, сондай-ақ экономиканың жандануына ықпал етті. Демек, айырбас бағамы саясаты әлемдік бағаның өзгерісіне және сыртқы сауда талаптарына дұрыс бейімделе отырып, ішкі экономикалық дамудың берік негізіне айналуы керек.
Ұзақ мерзімді нәтиже үшін не қажет?
Бағам саясатын жаңа технологияларды енгізу, жабдықтарды жаңарту және еңбек сапасын арттыру сияқты факторлармен үйлестіре отырып, жүйелі түрде ұстану мемлекетке жедел даму траекториясына шығуға мүмкіндік береді.
Жоспарланған бағыт
Алдағы бірнеше жылда теңгенің еркін құбылмалы айырбас бағамын сақтау көзделеді: құнсыздану ішкі және сыртқы инфляциядағы өзгерістерге барабар болуға тиіс.
Күтілетін нәтиже
Бұл тәсіл Қазақстан тауарларының сыртқы нарықтағы баға бәсекесіне қабілеттілігін сақтауға, сондай-ақ қолайлы экономикалық позицияны нығайтуға және болашақ өсімге алғышарт жасауға бағытталған.
Тәуекелдер: шикізаттық бағыт және сыртқы тәуелділік
Бұл режимді сақтау қажеттілігі өндіріс пен экспорттың шикізаттық бағыты толық жойылмағанымен де байланысты. Яғни шикізатқа әлемдік бағаның ауытқуына қарай экономиканың осалдығы сақталады. Бұған қоса, сыртқы сауда айналымында Ресейдің үлесі жоғары болғандықтан, экономикалық динамика белгілі бір деңгейде Ресейдегі ахуалға тәуелді.
Егер тәуелділік төмендесе
Экономиканың сыртқы тәуелділігі әлсіреген жағдайда, ұлттық валютаның айырбас бағамын басқарудың валюталық режімін қайта қарау қажеттілігі туындауы мүмкін. Бұл ретте жаңа режимнің бірнеше баламасы қарастырылуы ықтимал.
Бағам саясаты жеткілікті ме?
Экономиканың бәсекеге қабілеттілігін тек бағам саясатының есебінен қамтамасыз ету мүмкін емес. Негізгі рөлді еңбек өнімділігін арттыру, өнім сапасын жақсарту, қосылған құны жоғары өнім өндіруді ұлғайту, экономиканы құрылымдық қайта құру және экспортты әртараптандыру жөніндегі шаралар атқаруға тиіс.
Ескерту
Мәтін оқу-әдістемелік құрылымға негізделген: курстық жұмыс көлемі — 35 бет.