Қазақша рефераттар

Әлеуметтік қамсыздандыру құқығының субъектілері

Конституциялық кепілдік және әлеуметтік қамсыздандырудың маңызы

Әлеуметтік қамсыздандыру мемлекет пен қоғам өмірінде маңызды орын алады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 28-бабына сәйкес, әр азаматқа жалақы мен зейнетақының ең төменгі мөлшерін алу құқығы, сондай-ақ жасына қарай, науқастанған кезде, мүгедектікке байланысты, асыраушысынан айырылған жағдайда және өзге де заңды негіздер бойынша әлеуметтік қамсыздандыруға кепілдік беріледі.

Маңызды қағида: материалдық көмек заңда көрсетілген шарттар сақталған кезде ғана тағайындалады.

Әлеуметтік қорғау және әлеуметтік қамсыздандыру

Әлеуметтік қорғау — кең ауқымды сала және жүйе. Ол белгілі бір себептерге байланысты еңбекке қатыса алмайтын адамдарды, заңда көрсетілген әлеуметтік қауіп туындаған кезде, мемлекет тарапынан материалдық көмек беру арқылы қолдауды білдіреді.

Осы жүйедегі маңызды бағыттардың бірі — әлеуметтік қамсыздандыру. Қоғам дамуына қарай әлеуметтік қорғаудың түрлері мен бағыттары өзгеріп, жетіліп отырады, ал қолдау көрсету тетіктері нормативтік талаптарға сүйенеді.

Әлеуметтік қамсыздандыруды түсіндірудегі негізгі көзқарастар

Экономикалық көзқарас

Азаматтарға көрсетілетін материалдық көмектің түрлері мен көлемі мемлекет тарапынан белгіленеді және ол қоғамның экономикалық дамуына тәуелді болады.

Құқықтық көзқарас

Материалдық төлемдер тек заңда көрсетілген фактілер болған кезде, яғни әлеуметтік қауіп туындағанда, азаматтардың белгілі бір санаттарына тағайындалады.

«Кең» және «тар» мағынадағы түсіндіру

Әлеуметтік қамсыздандыру ұғымын талқылауда екі бағыт қалыптасқан: оны «кең» және «тар» мағынада қарастыру. Кең мағынада ол қартайған кездегі және еңбекке жарамсыздық жағдайындағы қамтамасыз етуді, ана мен баланы қолдауды, медициналық қызмет көрсету мен емдеуді де қамтиды.

Ал тар мағынада әлеуметтік қамсыздандыру көбіне зейнетақы, жәрдемақы және әлеуметтік қызметтер көрсету/төлеу шеңберінде түсіндіріледі.

Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесінің негізгі бағыттары

2001 жылғы 27 маусымда Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен «Қазақстан Республикасында халықты әлеуметтік қорғау» тұжырымдамасы қабылданды. Тұжырымдама халықаралық тәжірибені ескере отырып, әлеуметтік қорғау саласындағы негізгі бағыттарды айқындады: ақы төленетін еңбекті көтермелеу, әлеуметтік қауіптің алдын алу және әлеуметтік сақтандыру механизмдері арқылы өтемақы төлеу.

Жинақтаушы зейнетақы жүйесі

Жеке жинақтарға негізделген зейнетақымен қамту тетігі, оның дамуы әлеуметтік саясаттың өзекті бағытына жатады.

Мемлекеттік жәрдемақылар

Заңда белгіленген әлеуметтік тәуекелдер кезінде берілетін төлемдер жүйесі.

Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру

Әлеуметтік қауіп туындағанда өтемақы төлеуге бағытталған сақтандыру тетіктері.

Әлеуметтік көмек

Азаматтардың өмір сүру деңгейін қолдауға арналған, нақты мұқтаждыққа бағытталған көмек түрлері.

Әлеуметтік қамсыздандыру құқығы: дербес құқық саласының белгілері

Әлеуметтік қамсыздандыру құқығы өзге құқық салалары сияқты өзіне тән пәні мен әдісіне ие. Оны талдамас бұрын, осы саланың айқындаушы белгілерін көрсету маңызды.

  1. 1) Субъектілер құрамы

    Бұл саладағы субъектілер әлеуметтік қауіптің түрі мен ерекшеліктеріне байланысты анықталады.

  2. 2) Беру шарттары

    Әлеуметтік қамсыздандыру, ең алдымен, әлеуметтік қауіппен байланысты. Әлеуметтік қауіп — заңи фактілердің, соның ішінде оқиғалардың туындауымен сипатталады.

  3. 3) Беру мақсаттары

    Негізгі мақсат — мемлекеттің әлеуметтік саясатын іске асыру. Қазіргі кезеңде әлеуметтік саясат күнкөріс деңгейін арттыру, зейнетақы мөлшерін ұлғайту, жинақтаушы зейнетақы қорларын дамыту сияқты міндеттермен тығыз байланысты.

  4. 4) Қаржыландыру көздері

    Әлеуметтік қамсыздандыру әртүрлі көздерден қаржыландырылады: мемлекеттік бюджет, жергілікті бюджет және өзге де көздер.

  5. 5) Төлемдерді есептеу, тағайындау және төлеу тәртібі

    Есептеу — уәкілетті орган айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылады және азаматтың еңбек өтіліне, табысына, сондай-ақ жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақтарына байланысты болуы мүмкін.

    Тағайындау — азаматтың өтініші және қажетті құжаттар негізінде, белгіленген рәсім бойынша іске асырылады.

    Төлеу — заңда көрсетілген тәртіпке сай және тек тиісті әлеуметтік қауіп болған жағдайда жүргізіледі.

Қаржыландыру шаралары және көздері

Әлеуметтік қамсыздандырудың тұрақтылығы оның қаржыландыруына тікелей байланысты. Қазіргі уақытта қаржыландыру бірнеше арна арқылы жүзеге асады: мемлекеттік бюджет, жергілікті бюджет және өзге де заңда көзделген көздер.

Түйінді шарт

Қаржыландыру тетігі қандай болса да, төлемдер заңмен бекітілген негіздер мен рәсімдер арқылы ғана есептеліп, тағайындалып, төленеді.

Әлеуметтік қамсыздандыру құқығының пәні

Әлеуметтік қамсыздандыру құқығының пәні — мемлекет кепілдік берген зейнетақы, жәрдемақы және өзге де материалдық төлемдерді тағайындау, есептеу және төлеу тәртібін реттейтін қоғамдық қатынастар жиынтығы. Бұл қатынастар жеке тұлғалар мен уәкілетті органдар арасында пайда болады және сонымен қатар жинақтаушы зейнетақы қорларының құқықтық мәртебесін, салымшылар мен алушылардың құқықтары мен міндеттерін қамтиды.

Кең мағынадағы анықтама

Азаматтарды әлеуметтік қорғаудың нысаны ретінде, әлеуметтік қауіп туындағанда материалдық төлемдерді белгілі бір қорлардан есептеу, тағайындау және төлеу жүйесі.

Тар мағынадағы анықтама

Белгілі бір әлеуметтік қауіп туындаған жағдайда азаматтарды материалдық төлемдермен қамтамасыз ету.