Азаматтардың есімі мен тұрғылықты жері туралы қазақша реферат
Азаматтың есімі: құқықтық мағынасы және оны белгілеу тәртібі
Азаматтың құқықтары мен міндеттерін иеленуі және оларды жүзеге асыруы оның дербестігімен тығыз байланысты. Дербестік ең алдымен азаматтың есімі арқылы айқындалады: әрбір азамат жеке тұлға ретінде өз атымен аталады.
АК-тің 15-бабы: есімнің құрамдас бөліктері
АК-тің 15-бабының 1-тармағына сәйкес азамат өз фамилиясын және өз есімін алады, ал қалауы бойынша әкесінің атын да қоса көрсетуге құқылы.
Балаға ат қою және фамилия беру
Балаға есім туған кезде беріледі. Әдетте оны ата-анасы қояды, ал ата-анасы болмаған жағдайда баланы тәрбиелеп отырған адам бұл міндетті жүзеге асырады.
Көбіне балаға ата-анасының фамилиясы беріледі. Егер ата-ананың фамилиялары әртүрлі болса, қай фамилия берілетінін олар өзара келісіп шешеді.
Некесіз туған балаға фамилия беру
Некесіз туған балаға, әкесі көрсетілмеген не әке болуды анықтау сот тәртібімен жүргізілмеген жағдайда, әдетте анасының фамилиясы беріледі.
Ұлттық дәстүрді ескеру мүмкіндігі
Қазақстанда 1992 жылдан бастап ата-аналарға ұлттық дәстүрді ескере отырып, баланың тегін әкесінің немесе атасының атымен жаздыруға мүмкіндік берілді. Ұлттық ерекшеліктерге байланысты, мысалы, қазақтар құжаттарда әкесінің атын көрсетпеуі де мүмкін. Бұл, әдетте, ата-аналардың келісімімен іске асады.
Есімді, фамилияны және әкесінің атын өзгерту құқығы
Азамат тіркеу кезінде жазылған есімін, фамилиясын және әкесінің атын заңда белгіленген тәртіппен өзгертуге құқылы.
Нормативтік негіз
Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 2 сәуірдегі «Қазақ ұлты адамдарының фамилиясы мен әкесінің атын жазуға байланысты мәселелерді шешудің тәртібі туралы» Жарлығында қазақ ұлтының өкілдері өз еркімен қазақ тілінің табиғатына сәйкес келмейтін жалғауларды (түбірін сақтай отырып) өзгерте алатыны көрсетілген.
Әкесінің атынан кейін жынысына қарай «ұлы» немесе «қызы» деп жазу да осы дәстүрлі үлгіге жатады.
Маңызды қағида: құқық субъектілігі өзгермейді
Аталған Жарлықта фамилия мен әкесінің атындағы өзгерістер азаматтың құқық субъектілігін өзгерте алмайтыны ескертіледі. Яғни есімдегі өзгерістер азаматтың құқықтары мен міндеттерін тоқтатпайды да, өзгертіп жібермейді.
Фамилия мен әкесінің атын ауыстыру туралы өтініш беру тәртібі Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 26 қыркүйектегі қаулысымен бекітілген Ережелермен айқындалады.
Азаматтың тұрғылықты жері: азаматтық-құқықтық қатынастардағы рөлі
Азаматтың жеке дербестігі есімімен қатар оның тұрғылықты жері арқылы да анықталады. Міндеттемелерді орындау, мұрагерлік рәсімдер және басқа да азаматтық-құқықтық әрекеттер көбіне азаматтың тұрғылықты жерімен байланысты жүзеге асырылады.
Есімі бірдей адамдарды нақтылау
Өмірде аты-жөні бірдей азаматтар кездесуі мүмкін. Егер азаматтың құжаттарында әкесінің аты көрсетілмесе, оларды бір-бірінен ажырату одан әрі қиындай түседі. Сондықтан азаматтың жеке басын куәландыратын мәліметтер тұрғылықты жері арқылы да нақтыланады.
АК-тің 16-бабы: тұрғылықты жер ұғымы
АК-тің 16-бабында азаматтың тұрақты немесе көбіне тұратын елді мекені оның тұрғылықты жері болып танылатыны тұжырымдалған.
Тұрғылықты жер мен жұмыс орны әрдайым сәйкес келмейді
Әдетте тұрғылықты жер мен жұмыс орны сәйкес келгенімен, азамат бір жерде тұрып, екінші жерде жұмыс істейтін жағдайлар жиі кездеседі. Мысалы, азамат Алматы қаласында тұрып, Қаскелеңде жұмыс істеуі мүмкін. Мұндайда заң бойынша азаматтың жұмыс орны емес, тұрғылықты жері маңызды болып саналады.
Бірнеше тұрғын үй болған жағдайда
Қазіргі кезде азаматтардың бірнеше тұрғын үйге иелік етуі және бірінен біріне ауысып тұруы мүмкін. Мысалы, Алматыдағы үйі және қала сыртында жазда тұратын үйі бар делік. Бұл жағдайда заң азаматтың қай жерде көбірек тұратынын ескереді.
Тұрғылықты жерді таңдау құқығы және ерекшеліктер
Азамат тұрғылықты жерін өзі таңдайды. Бұл оның азаматтық құқық қабілеттілігінің элементтерінің бірі болып табылады (АК-тің 14-бабы).
Ерекше жағдай: 14 жасқа толмаған және қорғаншылықтағы азаматтардың тұрғылықты жері жеке есепке алынбайды. Олардың тұрғылықты жері ретінде ата-аналарының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының тұрғылықты жері танылады. Бұл аталған тұлғалардың әрекет қабілеттілігі шектеулі болып, өз бетінше мәмілелер мен басқа да заңды әрекеттерді толық көлемде жасай алмауымен түсіндіріледі.